Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Hücrenin Karmaşıklığı Üzerine: Hücreler ve Hücre Altı Moleküller "Bilinç" İle mi Hareket Ederler?

Hücrenin Karmaşıklığı Üzerine: Hücreler ve Hücre Altı Moleküller "Bilinç" İle mi Hareket Ederler? Pixabay
10 dakika
8,016
  • Hücre Biyolojisi
Evrim Ağacı Akademi: Bilim Dışı İddialara Bilimsel Cevaplar Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim Dışı İddialara Bilimsel Cevaplar yazı dizisinin 12. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Kızım Sana Söylüyorum Gelinim Sen Anla: Alabama Eyaleti Eğitim Müdürlüğü'ne..." başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

http://www.youtube.com/watch?v=2wYJKmmLrbQ&feature=related

Bu tür videoları izleyip de hücrenin karmaşıklığının bilimsel olarak açıklanamayacağını düşünenlere ve bu karmaşıklığın gerçekte bilimsel olarak nasıl açıklandığını merak edenlere Evrim Ağacı olarak şöyle bir cevap vermek istiyoruz:

Bu Reklamı Kapat

Bu yazımızda sizlere hücrenin karmaşık yapısının bilim, özellikle de Fizik, Kimya, Biyokimya ve bunlardan güç alan ve karşılığında açıklama gücü veren Evrimsel Biyoloji sayesinde nasıl kolayca açıklanabileceğini göstermek istiyoruz. Çünkü gerçekten hücre dediğimiz canlıların en temel yapı birimi akıl bulandıracak derecede karmaşık yapıda; adeta dev bir "şehir" gibi ve her şey, en azından genel olarak "tıkırında" işliyor. Bu, ister istemez insanları bilimin dışına ve hayal gücüne itiyor; çünkü daha farklı yazılarımızda açıkladığımız gibi insanlar anlayamadığı kavramlara bilim dışı açıklamalar getirerek kendisini rahatlatmaya çalışıyor; bu sayede bilim gibi zorlu bir işle hiç uğraşmadan teselli bulabilmiş oluyor. Açıklamalarımıza başlamadan önce belirtmek isteriz ki yukarıdaki video Harvard Üniversitesi'nin BioVisions isimli projesinin bir ürünüdür. Bu proje kapsamında canlıların biyolojik yapıtaşları olan hücreler, organeller ve daha alt boyuttaki moleküller 3D animasyonlara aktarılmaktadır. Bu zorlu iş için de Harvard öğrencilerini yürekten tebrik ediyoruz. Sözü daha fazla uzatmadan konuya girelim:

Videoyu izlediğinizde hayal gücünüz hemen uyarılacaktır. Çünkü "sallar üzerinde hareket eden moleküller", "insan gibi yürüyen moleküller", "el ele tutuşan moleküller" ve nicesini göreceksiniz. Ancak bu gördükleriniz hayal gücü açısından önemli olsa da, bilimsel açıdan değersiz yorumlardır. Çünkü evet, siz gördüklerinizi yorumluyorsunuz ama elbette ki o moleküller yürümüyorlar, el ele tutuşmuyorlar, sallar yapıp hareket etmiyorlar. Bunu siz de çok iyi biliyorsunuz aslında; ancak zihniniz sizin rahat olmanız için en kolay açıklama olarak "bilinçli moleküller" argümanını ileri sürüyor. Tabii ki, bu tamamen asılsız bir iddia ve bilimsel olarak böyle gereksiz bir yaklaşıma ihtiyaç duymadan her şey açıklanabiliyor. Ancak önce bazı noktaların anlaşılması gerekiyor:

Bu Reklamı Kapat

Şimdi, ilk olarak anlamamız gereken şey "boyut farkıdır". Bir hücre ve hücre altı herhangi bir parçacık, nano ya da mikrometrelerle ölçülür. Bunlar, bir metrenin, sırasıyla, trilyonda ve milyarda biridir. Beyniniz, günlük hayatta sürekli karşılaştığınız figürleri (yürümek, el ele tutuşmak, vs.) yukarıdaki videoda gördüklerinize kolayca uyarlamanıza izin verirken, nanometre ve mikrometre gibi boyutları hayal etmenize izin vermeyecektir, çünkü bunları günlük yaşantınızda asla kullanmazsınız, algılamazsınız. Ancak bunu anlamak, bilimi anlamaktaki birinci noktadır: Biz, mezo-boyut dediğimiz bir boyutta yaşarız. Bu elbette 2. Boyut, 3. Boyut şeklinde değildir; uzaklık birimleriyle ilgilidir. Mezo-boyut, milimetrelerden kilometrelere kadar olan uzaklıklarla ifade edilen varlıkların bulunduğu "boyut"tur. Bir iğne başından, Dünya gezegeninin tümüne kadar olan büyüklükteki her şey bu mezo-boyuta girer. Mikro-boyut ya da Nano-boyut, gözümüzle göremediğimiz boyutun adıdır. Bu boyutta sırasıyla çıplak gözle görülemeyen canlılar, bunların hücreleri, organelleri ve genel olarak her türlü molekül, atom ve atomaltı parçacıkların tamamı gelir. Makro-boyut ise, gezegenler arası ve Evren'in genelini ifade ettiğimiz boyuttur. Örneğin Güneş Sistemi, makro-boyutta yer alan bir sistemdir; gözle görülebilir; ancak görüş ufkumuzun çok dışında kalacak şekilde büyüktür. Peki neden bu şekilde boyutlara ayırıyoruz? Çünkü fiziksel ve kimyasal yasalar bu boyutlarda farklı etkilere sebep olmaktadır! Kişi, bilimi anlamak için ilk olarak bunu bilmelidir. Mezo-boyutta yer çekimi neredeyse en önemli kuvvetlerden biriyken, nano-boyutta yüzey gerilimi gibi mezo-boyutta neredeyse hiçbir önemi ve etkisi olmayan kuvvetler çok daha önem kazanmaktadır. Örneğin bir molekülün polaritesi (elektriksel yüklenme biçimi), nano-boyutta her şeyi, tamamen değiştirirken; saçlarınızın statik elektrikle yüklenmesi size neredeyse hiçbi etkide bulunmaz. İşte bu akıl almaz ufaklıktaki mesafeler, hem canlılığın nasıl başladığını anlamamızı kolaylaştıracaktır; hem de günümüzdeki "muazzam hücre yapısı" efektleri altında verilen yanlış düşünceleri görmemizi sağlayacaktır. 

İnsanlar hücreleri ve bakterileri, kendi boyutlarımız dahilinde değerlendirmekte ve büyülenmektedirler. O kadar "küçük" bir alana, bu kadar "karmaşık" bir sistemin nasıl "sığdırıldığına" ya da daha bilimsel olarak, sığdığına, hayret etmektedirler. Halbuki atladıkları nokta şudur: O karmaşık sistem, o alana "sığdırılmamıştır". Zaten her şey, o sistemin, o boyutta, adım adım evrimleşmesi sonucu bugünkü haline gelmiştir. Eğer ki o hücreler sonradan var olsaydı, yani bir anda tüm mezo-boyut var olsa, sonra mezo-boyuttaki canlılar nano-boyutu var etse belki büyüleyici bir yan bulmayı deneyebilirdik, çünkü hakikaten sonradan o kadar küçük alana bu kadar karmaşık gibi gözüken bir sistemi yerleştirmek olanaksız olurdu. Ancak durum bu değildir. Çünkü dediğimiz gibi, zaten her şey o boyutlarda başlayıp, günümüzdeki boyutlara ulaşmıştır. Yani Canlılığın Evrimi yazı dizimizde bahsettiğimiz "cansızlıktan canlılığın oluşumu", bu boyuttaki moleküllerden başlamış; her şey bu boyuttaki moleküller üzerine kurulmuştur. Milyarlarca yıllık aralıksız seçilim sonucu bu moleküllerin çevre şartlarına ve kendi içlerinde en uyumlu olanları seçilmiş, bu şekilde basit bir başlangıçtan devasa bir karmaşıklığa doğru adım adım ilerlenmiştir.

Hücrenin içerisinde, pek çok tepkime aynı anda ve birbiriyle ilişkili bir vaziyette gerçekleşmektedir. Eğer ki dışarıdan, mezo-boyuttan, temel birimi metre olan bir boyuttan bakarsak, bunca karmaşıklık bizi etkileyecektir. Fakat kendimizi mikrometre boyutuna küçültüp hücrenin içerisine girersek, koca bir şehrin karmaşasından farklı bir şey görmeyiz. İnsanların hücrelerin karmaşasından etkilenmesinin, bizden çok daha büyük bir canlı var olsaydı (bir gezegen büyüklüğünde mesela, mitolojik varlıklar olan titanlar gibi), onun bizim şehir trafiğimizden büyülenmesi gibi bir şeydir. Nasıl ki biz şehirlerin karmaşasından etkilenmiyorsak (hatta çoğu zaman tiksiniyorsak), hücre boyutunda da etkilenilecek bir şey yoktur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İnsanlar, bilim insanlarının (biyologlar ve kimyagerlerin) bu karmaşayı "açıklayamadığını" iddia etmektedir. Ancak bu, elbette ki onların cehaletinden ve yorumlamasından kaynaklanmaktadır. Bilim insanları bu karmaşıklığı "açıklayamazlar", değildir; "açıklamazlar". Çünkü dediğimiz gibi, açıklanacak bir şey ortada zaten yok; her şey az sonra biraz bahsedeceğimiz fizik ve kimya yasalarından ibaret ve bunlar da günümüzden en az 500 yıl önce zaten açıklanmış kavramlar. Nasıl ki birini çevirip, "Söyle bakalım, bu kadar şehir nasıl bu kadar düzenli işliyor?" diye sormuyorsak, çünkü hepimiz belirli yasalar dahilinde, sosyal bir hayvan türü olarak bu şehirleri inşa ettiğimizi ve kendi yasalarımıza bağlı olarak yaşadığımızı biliyorsak; hücre altı atom ve moleküller ile genel olarak Evren'in bildiğimiz herhangi bir köşesindeki atom ve moleküller de böyle bir açıklamaya ihtiyaç duymazlar; çünkü Büyük Patlama'dan sonra oluşan Dünya'mızın rastlantısal fizik yasaları sonucunda, bu yasalara bağlı olarak her şey düzenli bir şekilde ilerleyebilmektedir. 

Şimdi bazı okurlarımız, bu yasaların "rastlantısal" olmasına takacaklar, biliyoruz; o yüzden Fizik'in konusu olsa da açıklayalım: Büyük Patlama modeline göre, Evren sonsuz sayıda farklı şekilde başlayabilirdi; çünkü pek çok parametre, Büyük Patlamayı var eden kuantum dalgalanmasının tipine, şiddetine, vb. yapısına bağlı olarak değişmektedir. Buna bağlı olarak da, 4 temel kuvvetin (kütleçekimi, zayıf nükleer, kuvvetli nükleer, elektromanyetik) oluşumları ve ayrımları tamamen farklı olabilecekti. Bu durumda, tamamen farklı bir Evren var olabilecek, tamamen farklı yapılar görebilecektik (ya da "göremeyecektik"). Bu yasalar altında belki asla gezegenler oluşmayacaktı; ama "zegezenler" oluşacaktı. Bu "zegezenler"de, belki hiçbir "canlı" var olmayacaktı ama "tanlı"lar oluşacaktı. Anlatmak istediğimiz şu: Evren içerisinde var olan her şey, Evren'in başlangıcındaki parametrelere bağlı olarak belirlenmektedir. Bu parametreler farklı olsaydı; tamamen farklı varlıklar var olabilir ya da olmayabilirdi. Ancak şu anda içerisinde bulunduğumuz Evren, sistemlerin ve gezegenlerin oluşmasına ve bunlar içerisinde bazılarında moleküllerin bu şekilde birleşerek hücresel yapılar oluşmasına ve bunların evrimiyle bu düzeni anlamaya çalışacak hayvan türlerine kadar gidecek sürecin var olabilmesine elveren fizik ve kimya yasalarına sahiptir. Olmayabilirdi; ama böyle. Başka bir Evren'de, başka bir "tanlı" da bizimkine benzer bir düşünme yeteneğine sahip olabilir ve yine anlamlandıramayabilirdi. Biz de şu anda onların konumundayız. Daha fazla Fizik bilgisi vermeyeceğiz, çünkü alanımız değil.

Alanımıza dönecek olursak, dediğimiz gibi her şey küçük adımlarla evrimleşmiştir. Yani hücre içerisindeki "muhteşem uyum", her zaman bu şekilde muhteşem (?) olmamıştır. Hala da bozukluklar ve hatalar gözlenebilmektedir; bkz: tümör, kanser, vb. Günümüzde Dünya'nın dört bir yanındaki trilyonlarca canlı bireyinin vücutlarında her gün, katrilyonlarca hata meydana gelmektedir. Bunun sebebi, vücudumuzun hiçbir noktasının "bilinçli" olmamasındandır. En basitinden bir örnek verelim: vücudunuza zehir aldığınızda (siyanür gibi), eğer hücrelerinizde bir "bilinç" olsaydı bunun bir zehir olduğunu anlar ve hiçbir şekilde tepkimeye girmezlerdi. Ancak tabii ki böyle bir durum söz konusu değildir; siyanür ile vücudunuzdaki kimyasallar, ne olursa olsun, fizik ve kimya yasaları altında tepkimeye girmek zorundadır. Çünkü bir bilinç yoktur; sadece belirli yasalara uygun olarak heraket eden moleküller bütünü vardır.

Hücrelerin evrimi süresince, sürekli olarak ortama en çok adapte olanlar ve o karmaşık yapıya ulaşmadaki basamakları en doğru şekilde atlayabilenler, seçilip hayatta kalmışlardır. Diğerleri ise beklenmedik tepkimeler geçirerek ya da bütünlüğünü koruyamayarak dağılmışlar ve elenmişlerdir. Günümüzde gördüğümüz karmaşık hücre yapısı, tam 4 milyar yıldır sürmekte olan hücre evriminin bir sonucudur. Biz, bu 4 milyar yıllık sürecin en güncel örnekleri olarak, 4 milyar yılın ne demek olduğunu bile anlamadan, bu süreçteki basamakları atlayarak her şeyi açıklamaya çalışıyoruz; en azından bilim-dışı kaynaklar bunu yapıyorlar. Halbuki her şeyi minik parçalara böldüğünüzde, anlamanın ne kadar kolay, hatta şaşırtıcı derecede kolay olduğunu göreceksiniz. Çünkü yasalar ve mantık özlerinde oldukça basitler: "A Kimyasalı, B Kimyasalı ile tepkimeye uygunsa, tepkimeye girerler. Ama A ile C uygun değilse, asla tepkimeye girmezler." İşte bu basit mantığın biraz daha karmaşık ilişkiler içerisinde olan yasalar dahilinde hücre içi düzen korunmaktadır. Zaten hücre içi düzeniniz korunmak zorundadır; çünkü siz, sizin hücreleriniz ve atalarınızın hücreleri, son 4 milyar yılda hep ortama en adapte olanlar olduğu için bugün varsınız. Yok olanlarsa, kendileri ve hücreleri değişime adapte olamayanlardır ve bu kadar çok yok olan türün olması (şimdiye kadar yaşamış türlerin %99'u yok olmuştur), canlılığın çok da "muhteşem" ya da "başarılı" olmadığını bize açıkça gösterir.

Son olarak unutulmaması gereken bir nokta, Canlılığın Evrimi ile ilgili notlarımızda paylaştığımız gibi, ilk hücremsilerin (koaservat), sadece bir yağ zırhından ve bu zırh içerisine hapsolmuş moleküllerden oluştuğudur. Bu zırh içerisinde sadece bugün "basit" olarak değerlendireceğimiz kimyasal ve fiziksel tepkimeler gerçekleşmiştir. Ancak bu koaservatların milyarlarca yıllık evrimi, bugünkü karmaşık saydığımız yapıya ulaşmıştır. Her seferinde biraz daha gelişmiş ve karmaşık olacak şekilde... Günümüzde, hücreler içerisinde süren tepkimeler, yukarıda farklı şekillerde açıkladığımız gibi, zaten gerçekleşmek "zorunda" ollan tepkimelerdir. Sodyum ve Klor, su içerisinde ne olursa olsun birleşecektir. Benzer şekilde hücrelerimiz içerisinde organeller ve moleküller, nereye gitmeleri gerektiklerini "bilmezler", sadece yapılarının sebep olduğu fiziksel ve kimyasal özellikleri, onları belli başlı moleküllerle birleşmeye ya da onlardan ayrılmaya iter. Bu, çok fazla sayıda ve farklı tipte molekülle tekrarlanınca, hücre içinde olan gibi anlaşılması güç ama bilimsel açıklaması oldukça basit sistemler doğar. Hücre, bunlardan biridir. Hücrede, bir molekül, bir diğerini "tanımak" için bile başka moleküllerin yardımına ihtiyaç duyar. Yani her şey, tanıtıcı, hızlandırıcı, birleştiric, ayırıcı moleküller ve bu moleküller ile diğer moleküllerin ilişkilerinden ibarettir. Bunlar, 4 milyar yılda, oldukça fazla karmaşıklaştığı için, bu 4 milyarlık sürecin sonundaki canlılar olarak biz, bu karmaşayı bir bakışta çözememekteyiz. Ancak bu, çözülemez olduğu ya da çözülmediği anlamına da gelmez.

Bu Reklamı Kapat

Bilim, tüm bu sorulara yukarıdaki gibi anlaşılır cevaplar vermiş ve vermeye de devam etmektedir. Bize düşen buna cahil bir şekilde karşı çıkmak yerine anlamak ve eğer hala sorunumuz varsa akademik kurumlara başvurarak bu işin eğitimini almak; ancak ondan sonra birkaç yorumda bulunacak düzeye gelmektir.

Unutmayın! Bilimsel bir kavramı anlamıyor olmanız, o kavramın gerçek olmadığını anlamına gelmez. En iyi ihtimalle bilmediğiniz ya da atladığınız birkaç nokta olduğu, en kötü ihtimalle de bilimsel kavramları algılama kapasitenizin çok düşük olduğunu gösterir. Bu, herkes için geçerlidir.

Teşekkür: Ferhat Akkuzu

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 3
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Bilim Dışı İddialara Bilimsel Cevaplar Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim Dışı İddialara Bilimsel Cevaplar yazı dizisinin 12. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Kızım Sana Söylüyorum Gelinim Sen Anla: Alabama Eyaleti Eğitim Müdürlüğü'ne..." başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 13:24:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/40

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kuantum
Sosyal
Cinsiyet Araştırmaları
Hastalık
Robot
Tehlike
İklim Değişikliği
Sinirbilim
Güve
Gen
Biyokimya
Virüsler
Uçma
Uçuş
Böcekler
Bebek Doğumu
Nörobiyoloji
Karadelik
Virüs
Fizik
Yaşlılık
Yüz
Uzaylı
Davranış
Elektrokimya
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.