Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Genomik Gardiyan: p53 Geni ve Proteini Nedir, Genlerimizi Nasıl Korur?

Genomik Gardiyan: p53 Geni ve Proteini Nedir, Genlerimizi Nasıl Korur? DNA Modelİ
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Genomun gardiyanı olarak da tanımlanan p53 proteini, ilk kez 1979 yılında hayvan deneylerinde incelenen tümörlerde belirlenmiş ve ilerleyen 20 yıl boyunca görevi tam olarak anlaşılamamıştır. Kendisini “gen” olarak tabir etsek de aslında TP53 geni tarafından sentezlenen kısa ömürlü bir proteindir. İlk belirlendiğinde (1979) ağırlığı 53 kDa (kilodalton) olarak bulunduğundan “p53” olarak adlandırılmıştır.

p53, temel görevi hücre bölünmesini düzenlemek olan bir transkripsiyon faktördür. Hücre büyümesinin durdurulması, programlanmış hücre ölümü, hücre farklılaşması ve DNA tamir mekanizmasının başlatılması gibi işlevleri ve birçok organizmada kanserin baskılanmasında rolü olan bir proteindir.

"Genomik gardiyan" olarak anılma sebebi, mutant hücre çoğalmasına karşı genomun korunmasında hücrede oluşmuş bir DNA hasarı tamir olana kadar mitoz bölünmeyi durdurmasıdır.

Genotoksik Stres Yokluğunda Hücre Döngüsü

Sürekli bölünen hücrelerde mitozdan sonra döngü (siklus), G1-S-G2 ve tekrardan mitoz şeklinde tekrarlanarak devam eder. Bu süreçte hücre uyarımı ve büyüme meydana gelmekte veya bölünme sinyali gelmediği sürece istirahat fazı olan G0 evresinde durmaktadır.

G1 fazında hücreler kendi çevrelerini kontrol eder sinyalleri alır ve büyümeyi indükler. Bu fazda DNA sentezi (replikasyon) için hazırlık yapılır, RNA ve protein sentezi yapılır. S fazında, DNA sentezlendikten sonra G2 fazında hücre büyümeye devam ederken yine RNA ve protein sentezi gerçekleşir ve hücre mitoza hazırlanır.

Hücre Döngüsü
Hücre Döngüsü
Genome

Hücre siklusunda bir faz tamamlanmadan sonraki faza geçilirse genetik materyal tam ve doğru kopyalanmadığı için hücrede hasar meydana gelebilir. Hücre siklusunda G1-S ve G2-M geçişinde, ayrıca mitosun safhalarından metafazdan anafaza geçişte kontrol noktaları vardır. Bu kontrol noktalarında hücrenin siklusu devam edip etmeyeceği belirlenir.

Genotoksik Stres Olursa Ne Olur?

Radyasyon veya toksinle karşılaşan hücrelerde -genotoksik stres varlığında- DNA’da meydana gelen hasara göre kontrol noktalarında bir sonraki faza geçiş engellenir. Örneğin, DNA sentezindeki bozulmayı algılayıp p53’ü uyaran protein kinaz ailesinden (PI-3) ATM iyonize radyasyon varlığında, ATR ise UV ışın varlığında p53 genini fosforiller. Tümör baskılayıcı p53 geni işlevini kaybederse hücre büyümesinin kontrolü ortadan kalkar ve DNA tamiri olmadan hücre siklusu kontrolsüz devam eder. Oysa normal hücrelerde DNA hasarı olduğunda, p53 genomik kararlılığı sağlar ve hücre siklusunu G1’de inhibe ederek hücreye tamir için zaman kazandırır. Hasar tamir edilemiyorsa hücre planlı olarak intihar eder (hücrenin planlı olarak kendini öldürmesine “apoptoz” denir.).

p53 geninin birçok kanser türünde mutasyona uğramış olduğu ve normalde hücrede oldukça az miktarda bulunmasına rağmen miktarını arttırdığı bilinmektedir. Kanserin basit bir açıklaması olarak kullandığımız “kontrolsüz hücre çoğalması” tanımının altında yatan sebeptir. Hücre çoğalması p53 geni mutasyonu sonucu kontrol edilemez hale gelir. Dokunun asıl hücrelerine benzeyen yada benzemeyen bir çok hücre oluşur. Çoğalan hücre, köken aldığı dokuya ne kadar benziyorsa kanser o kadar “iyi huylu”dur ve buna “iyi diferansiye” deriz.

Kanser teşhisinde p53 miktarı ve yapısını inceleyip kanserin türü, işleyişi, agresifliği hakkında fikir sahibi olmamız mümkündür. Bu diagnostik avantajı haricinde genomik gardiyanımızın ve onu etkileyen moleküllerin günümüzde yoğun olarak inceleniyor olma sebebi, p53’ün bilim insanlarına kanser tedavilerine “Acaba kanserli dokuda sağlıklı p53 geni aktifleştirilerek hücre çoğalması yeniden kontrol altına alınabilir mi?” sorusu ile gelen alternatif bir bakış açısı sunması olmuştur.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Muhteşem! 9
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Umut Verici! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/08/2020 00:04:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8631

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Kadın Doğum
Primatlar
İstatistik
Olasılık
Karadelik
Türkiye
Hız
Fare
Hominidae
Sağlık Personeli
Doktor
Sahtebilim
Teyit
Türlerin Kökeni
Küresel Salgın
Evrimsel Antropoloji
Göz
Botanik
Yüz
Müzik
Aminoasit
Fizik
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Mikoloji
Coronavirus
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir çiçeğin ardındaki bilimi bilmek ona sadece heyecan ve gizem katar. İnsanlar bunun ondan bir şey çaldığına nasıl inanır, anlamıyorum.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder