Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Eşeyli Üreme Nedir?

Eşeyli Üreme Nedir? ThoughtCo.
5 dakika
5,213
Evrim Ağacı Akademi: Hücre Seviyesinde Üreme Yazı Dizisi

Bu yazı, Hücre Seviyesinde Üreme yazı dizisinin 5. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Temel Genetik Kavramlar: Nükleotit, DNA, Gen, Kromozom Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Eşeyli üreme ökaryotik hücrelerinden oluşumundan sonra ortaya çıkan evrimsel bir yeniliktir. Çoğu ökaryotun eşeyli üremesi gerçeği, evrimsel bir başarının göstergesidir. Bu durumun bazı dezavantajları olduğu kanıtlansa da çoğu ökaryot için üremenin tek yolu eşeyli üremedir.

İlk bakışta eşeysiz üreme, eşeyli üremeden daha avantajlı gibi görünebilir. Öncelikle, ebeveynlere genetik açıdan benzer olan döller evrimsel açıdan daha avantajlıymış gibi yorumlanabilir. Eğer ebeveyn, bir habitatı ele geçirmede başarılıysa aynı özellikleri taşıyan bir yavru da benzer olarak başarılı olacaktır. Ayrıca eşeysiz yollarla tomurcuklanarak, bölünerek ya da yumurtayla döller üretmenin organizmaya bariz faydaları bulunmaktadır. Mesela bu üreme tipinde karşı cinsiyetten bir organizma gerekmez. Bir eş bulmak ve onu etkilemek için enerji harcamaya gerek yoktur. Bu enerji daha çok döl üretmek için harcanabilir. Aslına bakarsanız, yalnız bir yaşam tarzı sürdüren organizmalar eşeysiz üreme yeteneklerini korumaktadır. Ek olarak eşeysiz popülasyonlar sadece dişil, yani üretken bireylere sahiptir. Bu nedenle her birey üreyebilecek kapasitededir. Aksine eşeyli popülasyonda nüfusun yarısını oluşturan eril bireyler kendileri yavru üretemezler. Yani, teorik olarak eşeysiz popülasyonlar eşeyli popülasyonların iki katı hızda büyüyebilirler. Bu rekabette, eşeysiz popülasyon avantaja sahiptir. Bu avantajlara bakılırsa eşeysiz üreyen türler daha yaygın olmalıdır.

Öyleyse eşeyli üreme neden bu kadar yaygın? Bu 20. yüzyılın ikici yarısından günümüze kadar biyolojide birçok araştırmanın odağı olan önemli sorulardan biri. Eşeyli üremenin yavruların hayatta kalması ve üremesinde yarattığı çeşitlilik muhtemel bir açıklama olabilir. Çünkü eşeysiz üremede çeşitliliğin tek kaynağı mutasyondur. Mutasyon eşeyli organizmalarda da nihai çeşitlilik kaynağıdır. Dahası, farklı mutasyonlar bir jenerasyondan diğerine aktarılırken farklı ebeveynlerin benzersiz genomlarının farklı kombinasyonlarıyla karıştırılır. Çeşitlilik, gametlerin döllenme esnasındaki kombinasyonunda olduğu gibi mayoz bölünme esnasında da gerçekleşir.

Tüm Reklamları Kapat

Kızıl Kraliçe Hipotezi

Eşeyli üreyen organizmaların bu üreme biçiminden evrimsel avantajlar sağladığına şüphe yok. Asıl soru neden oldukça istikrarlı koşullar karşısında veya daha az döl üretmenin birey adına zor olduğu durumlarda bile eşeysel üremeyi sürdürdükleri. İşte burada Leigh Van Valen tarafından 1973 yılında ortaya atılan Kızıl Kraliçe Hipotezi devreye giriyor. Konsept Lewis Carroll’ın Kızıl Kraliçe’nin "Kişi bulunduğu konumda kalmak adına tüm hızıyla koşmalıdır." dediği Aynalar İçinden adlı kitabında Kızıl Kraliçe’nin ırkı referans alınarak adlandırılıyor.

Açıklamak gerekirse, bütün türler diğer organizmalarla birlikte evrimleşir. Örnek olarak yırtıcılar avlarıyla, parazitler konaklarıyla birlikte evrimleşirler. Yırtıcılar ve avları arasındaki benzersiz beraber evrimleşmenin dikkat çekici bir örneği gece uçan yarasalar ve onların avı olan güvelerdir. Yarasalar avlarını yüksek frekansta sesler yayalar bulurlar ancak güveler bu sesleri duyabilecek temel kulaklarla evrimleşmiştir, bu yüzden yarasalardan kaçabilirler. Güveler ayrıca duydukları ilk seste yarasalardan uzaklaşmak, ya da yarasa onlara doğru geliyorken aniden yere düşmek gibi davranışlar edinmişlerdir. Yarasalarsa güvenin işitmesinden sakınmak için "sessiz" sesler evrimleştirmişlerdir. Buna karşın bazı güveler yarasaların ekolokasyon yetenekleriyle kafalarını karıştırmak için onların sesine kendi sesleriyle cevap verme yeteneğiyle evrimleşmişlerdir.

Çeşitliliklerle kazanılan her minik avantaj rekabetçi türlere, yırtıcılara, parazitlere ve hatta avlara üstünlük sağlar. Birlikte evrimleşen bir türün kaynaklarda kendi payına düşeni almasını sağlayacak tek yol, aynı zamanda hayatta kalma ve yavru üretme yeteneğini de sürekli olarak geliştirmesidir. Bir tür avantaj kazandıkça, diğer türler de bir avantaj geliştirmelidir yoksa rekabette geri kalırlar. Eşeyli üremenin dölleri arasındaki genetik çeşitlilik, tüm türlere uyum sağlamış bireyler üretme şansı sağladığından, hiçbir tür tek başına çok ileri gidemez. Bireyleri buna devam edemeyen türlerin ise soyu tükenir. İşte Kızıl Kraliçe'nin sloganı olan "Bütün çaba konumunu korumak içindir." bu yüzden rakip türler için uygun bir slogandı.

Eşeysel Üreyen Organizmaların Hayat Döngüsü

Döllenme ve mayoz, üreme döngüsünde sürekli birbirini takip eden olaylardır. Bu iki olay arasında ne yaşandığı, organizmaya bağlıdır. Mayoz süreci ortaya çıkacak gametin kromozom sayısını yarıya indirir. Döllenme ise iki haploid gametin birleşmesiyle tekrar diploid duruma ulaşılmasını sağlar. Çok hücreli organizmaların hayat döngüsü üç farklı şekilde olabilir:

  1. Diploid Dominant Döngü: Çok hücreli organizmanın diploid fazının en bariz olduğu hayat döngüsüdür. Organizmada çok hücreli bir haploid faz görülmez. Hayvanların neredeyse tamamı, yalnızca gamet hücrelerinin haploid olarak üretildiği diploid dominant bir hayat döngüsü edinmişlerdir. Gametler, sadece gamet üretimi için özelleşmiş diploid üreme ana hücreleri tarafından üretilir. Haploid hücreler oluştuğunda tekrar bölünme özellikleri yoktur. Döllenme genellikle iki farklı bireyin gametlerinin birleşmesi sonucu diploid formun tekrar kazanılması ile gerçekleşir.
  2. Haploid Dominant Döngü: Çok hücreli organizmanın haploid fazının en bariz olduğu hayat döngüsüdür. Organizmada çok hücreli bir diploid faz görülmez. Çoğu mantar ve alg, çok hücreli organizmanın ana fazının haploid olduğu bir hayat döngüsü edinmiştir. Eşeyli üreme esnasında iki farklı bireyden gelen özelleşmiş haploid hücreler birleşerek diploid zigotu oluşturur. Diploid zigot da hemen ardından spor adı verilen dört haploid hücreyi oluşturmak için mayoz bölünme geçirir.
  3. Metagenez Döngüsü: Canlının haploid ve diploid fazları arasında geçiş yaptığı hayat döngüsüdür. Bitkilerde ve bazı alglerde gözlemlenir. Bir üçüncü hayat döngüsü bazı algler ve bitkiler tarafından edinilmiştir. Bu türler hayat döngülerinde hem haploid hem diploid çok hücreli durumları bulundururlar. Haploid çok hücreli bitkiler "gametatif" olarak isimlendirilirler çünkü gamet üretmektedirler. Bu süreçte gametlerin üretimi mayozla gerçekleşmez, çünkü gamet üreten organizma zaten haploittir. Gametler arasında gerçekleşen döllenme diploid zigotu oluşturur. Zigot birçok mitoz döngüsünden geçer ve "sporofit" adı verilen diploid bir hücre meydana gelir. Sporotifin özelleşmiş hücreleri mayoz geçirir ve haploid sporları üretir. Sporlar daha sonra gametatiflere evrilecektir.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Hücre Seviyesinde Üreme Yazı Dizisi

Bu yazı, Hücre Seviyesinde Üreme yazı dizisinin 5. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Temel Genetik Kavramlar: Nükleotit, DNA, Gen, Kromozom Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
73
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/07/2024 22:38:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/14001

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kuyruksuz Maymun
Deniz
Dna
Hastalık Kontrolü
Sağlık Bakanlığı
Hastalık Yayılımı
Hindistan
Sperm
Gıda
Gebelik
Einstein
Damar
Organizma
Erkek
Beslenme Davranışı
Eşey
Kimyasal Element
Karar
Bilgi
Öğrenme Alanı
Hızlı
Filogenetik
Grup
İmmünoloji
Sars Mers
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
L. Texts, et al. Eşeyli Üreme Nedir?. (2 Nisan 2023). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/14001
Texts, L., Alparslan, E., Ergenay, . (2023, April 02). Eşeyli Üreme Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved July 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/14001
L. Texts, et al. “Eşeyli Üreme Nedir?.” Edited by Eda Alparslan. Evrim Ağacı, 02 Apr. 2023, https://evrimagaci.org/s/14001.
Texts, Libre. Alparslan, Eda. Ergenay, . “Eşeyli Üreme Nedir?.” Edited by Eda Alparslan. Evrim Ağacı, April 02, 2023. https://evrimagaci.org/s/14001.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close