Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Elektronlar Ölümsüz Müdür? Değillerse, Ömürleri Ne Kadardır?

Elektronlar Ölümsüz Müdür? Değillerse, Ömürleri Ne Kadardır?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bir elektron, negatif elektrik yüke sahip atom altı bir parçacıktır. Bilinen hiçbir bileşeninin olmayışı sebebiyle de Evren’in temel yapıtaşı (ya da temel parçacık) olarak kabul edilir. Temel fizik, ayrıca, elektronların ölümsüz olduklarını söyler. Bu temel varsayımı test etmek için yakın zamanda yapılmış bir çalışmanın bile elektronun ölümsüzlük unvanını yerle bir etmeye gücü yetmedi. Fakat en azından, elektrona asgariden bir ömür biçebildi: 66.000 yotta yıl (6.6×10286.6\times{10^{28}} yıl). Yani Evren’in şu anki yaşının yaklaşık 5 kentilyon katı. 

İtalya’daki Gran Sasso Dağı’nın derinliklerindeki Borexino Nötrino Dedektörü’yle çalışmalar yürüten uluslararası bir araştırma ekibi, elektronun daha hafif parçacıklara bozunup bozunmadığına dair işaretler aradılar. Ama tam da beklenildiği gibi, bu deneyden elleri boş çıktılar. “Elleri boş çıktılar” derken aklınıza olumsuz bir şey gelmesin çünkü tam tersi durum gerçekleşseydi, yani elektronların fotonlara, nötrinolara ve hatta daha düşük kütleli temel parçacıklara bozunduğuna dair herhangi bir kanıtla çıkagelselerdi, fizikte temel prensip olan “elektrik yükünün korunumu” yasası darmaduman olacaktı. Böylesi bir keşif Standart Model’i paramparça edip tamamıyla yeni bir fiziğe kapı açmak anlamına gelecekti. 

Deney şöyle gerçekleşti: petrol esaslı bir sıvı neredeyse kütlesiz ve nötr bir parçacık olan nötrino ile etkileşime girdi. Nötrino, sıvının atomlarından birindeki elektronu serbest bırakır ve bu sıvının ışımasına yol açar. Deneyde açığa çıkan ışık, dedektörün yaklaşık 2000 adet fotomultiplikatörü (ışılçoğaltıcısı) tarafından artırıldı ve böylelikle ışık saptanır hale getirildi. Araştırmacılar, elektronun bir fotona ve bir nötrinoya olan varsayımsal bozunması sonucunda ortaya çıkabilecek fotonlara karşı detektör hassasiyetini hesapladılar. Bu noktadan hareketle, elektron durağan kütlesinin yarısına karşılık gelen yaklaşık 256 kilo-elektron-voltluk enerjilerde foton “etkinliği” aradılar. 408 gün boyunca toplanan verilere baktıktan sonra, elektron bozunumuna dair hiçbir şey bulamadılar. 

Deneyin sonucunda elektron bozunmasına dair herhangi bir veri elde edemeseler de araştırmacılar, en azından, şu ana kadar yapılagelmiş en isabetli bir ölçümle elektronlara ortalama bir “yaşam süresi” belirleyebildiler. Şu anda var olan bir parçacığın 66.000 yotta yıl (6.6×10286.6\times{10^{28}} yıl), ya da Evren’in şu anki yaşının yaklaşık 5 kentilyon katı) daha varlığını sürdürmeye devam edebileceğini hesapladılar. 

Ama tabii ki bu, elektronların bu kadar uzun süre yaşayacağı anlamına gelmiyor. Birinci sebep, Evren’in muhtemelen bahsedilen 66.000 yotta yıl kadar uzun varlığını koruyamayacağı. Diyelim ki Evren, olası “Büyük Yırtılma/Parçalanma” senaryosu gerçekleştikten sonra ayakta kaldı, bu durumda elektron gibi parçacıkların temel özellikleri muhtemelen çok farklı olacaktır. İkincisi, belki de en isabetlisi, elektron “ömrü” üzerine yapılan her yeni ölçümün, elektrona asgari “yaşam süresi” biçme bakımından, kendinden önceki ölçümün sonucunu geçmesi. Örneğin, Borexino deneyiyle belirlenen ömür alt limiti 1998’de yapılan bir ölçümün 100 katı kadar daha büyüktür. Diğer bir ifadeyle, elektron bozunması gerçekleşecekse, bunun, her 6.6 × 1028 yılda bir’den daha az bir sıklıkla meydana gelmesi beklenir.

Borexino Fasilitesi
Borexino Fasilitesi

Sözlerimizi, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü profesörlerinden Sean Carroll’un elektronun bozunmayışı ile ilgili şu yorumuyla bitirelim: 

Elektrik yükü korunmasaydı, bu çok şaşılası bir durum olurdu. Bu yüzden de herkes elektronun bozunmayacağını düşünür. Yine de aramaya devam etmeliyiz. Bu durum, piyango biletine ikramiye vurmasına benzer. Aradığınız şeyi bulmak çok düşük bir ihtimaldir; bulursanız da zengin olursunuz. Şu ana kadar hiçbir şey bulunamadı ama sıfır getirili sonuçlar da üretken bilimin önemli bir kısmıdır.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • K. Kornei. Synopsis: Still Waiting For Electron Decay. (03 Aralık 2015). Alındığı Tarih: 23 Eylül 2019. Alındığı Yer: APS | Arşiv Bağlantısı
  • G. Dvorsky. Electron "Lifespan" Is At Least 5 Quintillion Times The Age Of The Universe. (11 Aralık 2015). Alındığı Tarih: 23 Eylül 2019. Alındığı Yer: Gizmodo | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2020 22:40:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3995

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Küresel Isınma
Dilbilim
İklim Değişikliği
Zehir
Richard Dawkins
Saç
Tıp
Teknoloji
Tutarlılık
Anatomi
Balıkçılık
Habercilik
Uçuş
Ortak Ata
İnsan Evrimi
Kemik
Ornitoloji
Makina
Yas
Şüphecilik
Felsefe
Sürüngen
Uterus
Bağışıklık
Popülasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bazen, kimsenin hakkında hiçbir şey düşünmediği insanlar, kimsenin hakkında hiçbir şey düşünmediği şeyleri yapabilen kişilerdir.”
Andrew Hodges
Geri Bildirim Gönder