Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Doğu çınarı (Platanus orientalis)

Doğu çınarı (Platanus orientalis)
Doğu çınarı (Platanus orientalis).
Pedram Türkoğlu
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Karadeniz/Ereğli merkezinde gözlemlediğimiz 600 yaşındaki yapraklarını dökmüş bir doğu çınarı.

Tanım ve Genel Bilgiler

Doğu çınarı (Platanus orientalis), yaklaşık 30 metreyi geçebilen boyutu ile devasa bir yaprak döken (deciduous) ağaçtır. Büyüklüğü ve geniş taç yaprakları nedeniyle baharda heybetli ve görkem gözüken bir türdür. Aynı şekilde sonbaharda da yapraklarının renkleri kan kırmızısı tona bürünürken harika gözükür.

Diğer kavak, kızılağaç ve söğüt türleri gibi ekolojik olarak nehir kıyısını seven bir tür olduğu yazılır. Bir kere filizlendikten sonra kuru topraklarda dahi yaşamını sürdürebileceği görülmüştür. Bu yüzden yüzlerce yıl yaşayabilirler. Yaprakları akçaağaç benzeri, tek noktadan köken alan palmatus tipidir. Doğada varyasyonları olabilir. Örneğin doğu ve batı çınarının çaprazlaması (Platanus x acerifolia) olduğu düşünülen hibrit çınarı bulunur. Buna karşın bazı dendrologlara (ağaç bilimcilere) göre doğu çınarının bir kültivarı olduğu söylenir.

Doğu çınarı (Platanus orientalis), Karadeniz/Ereğli.
Doğu çınarı (Platanus orientalis), Karadeniz/Ereğli.
Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Bu tür, Çınargiller (Platanaceae) ailesi içerisinde Platanus cinsinde sınıflandırılır. Günümüzde yaşayan tek cinsidir ve 8 türü vardır. Geriye kalan Ambiplatanus, Ettingshausenia, Macginicarpa, Macginitiea, Plataninium ve Sapindopsis cinslerinin nesli tükenmiştir. Bu cinsler, kuzey yarımküredeki ılıman ve subtropikal bölgelere adapte olmuşlardır.

Fosil kayıtlarına baktığımızda Alt Kretase'ye denk gelen yaklaşık 113-98 milyon yıl öncesine dayanan Platanocarpus cinsi görülüyor. Bu cins günümüz çınarların ortak atası sayılabilecek dendromorfolojik özelliklere sahip. O dönem 8-10 μm boyutlarında çok ufak polenlere sahip oldukları hesaplanmıştır. Günümüzdeki Platanus cinsi ise yaklaşık 60 milyon yıl önce Kretase'nin sonuna doğru görülmeye başlıyor. Bu yüzden günümüzdeki çınarlar adeta "yaşayan fosiller" gibidirler.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Balkanlardan İran'ın doğusuna kadar uzanırlar. Bunun dışındaki Himalaya gibi doğu taraflarında insan eli kaynaklı kültivar olarak yetiştirildiği düşünülüyor. Bu şekilde birçok izole kültivar popülasyonu olduğu hesaplanmıştır. Kültivar, yapay seçilim yolu ile karakteristik özellikleri bakımından seçilen aynı türün jenerasyonlarıdır.

Doğu çınarı (Platanus orientalis), Karadeniz/Ereğli.
Doğu çınarı (Platanus orientalis), Karadeniz/Ereğli.
Pedram Türkoğlu

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe, yani Least Concern (LC) olarak sınıflandırılır. Bu yüzden popülasyon sayısı hakkında herhangi bir endişe bulunmaz.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Perslerin bahçelerindeki nehir kenarlarında ekilen ağaçlar olduğu yazılır. Ayrıca efsaneye göre modern tıbbın babası kabul edilen Hipokrat'ın İstanköy (Yunanca: Kos) adasında, öğrencilerine altında ders verdiği ağaçtır. Bodrum'un karşısında bulunan söz konusu adada yaklaşık 500 yıllık bir ağaç bulunmaktadır. Bu doğu çınarının 2400 yıl önceki orijinalinin kesilmesi sonucu tekrar ekildiği düşünülüyor. Ağacın parçaları ve tohumları Dünya'nın çevresine yayılmış durumdadır. Örneğin Amerika'daki birçok tıp fakültesi bahçesine bu ağacın tohumu ekilmiştir. Antik dönemlerde ağacın yaprakları ve eksteleri tıbbi amaçlarla kullanılıyordu. Hindistan'ın Keşmir bölgesinde Tanrıça Parvati'nin avatarı olduğu söylenen Bhavani'ye ithafen kutsal topraklara ekiliyordu.

Etimoloji

Tür ismindeki orientalis, Antik Yunanca "doğu" anlamını taşır. Batı çınarının tür ismi ise Platanus occidentalis şeklindedir. Antik Yunan'da "platane" adı verilirdi. Anadolu'dan Hindistan'a kadar ise "çınar" veya "çenar" adı ile bilinir. Hindistan'da Keşmir'de boonyi denir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/09/2020 14:03:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8248

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Güncel
Karma
Agora
Çağ
Ay Ve Dünya
Klinik Mikrobiyoloji
Parazit
Kuş
Astrobiyoloji
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Bilgisayar
Koku
Ara Tür
Hominid
Uçuş
İnsanın Evrimi
Arı
Okyanus
Besin
Protein
Evrenin Genişlemesi
Canlılık Cansızlık
Böcek
Fotoğraf
Mantık
Hastalıkların Tedavisi
Ölümden Sonra Yaşam
Doğa Yasası
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hayvanların oyun oynama nedeni, oyunun yaşam mücadelesindeki önemidir. Oyun sayesinde pratik yapar, yetişkinlikte gereken yetenekleri edinirler.”
Susanna Millar
Geri Bildirim Gönder