Carnotaurus: Kretase Dönemi’nin Boynuzlu Yırtıcısı

Mezozoik Zaman'ın En Hızlı Avcılarından Biri Olan Carnotaurus Hakkında Neler Biliyoruz?

Carnotaurus: Kretase Dönemi’nin Boynuzlu Yırtıcısı FredtheDinosaurman
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
6 dakika
850 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Hayatı boyunca Güney Amerika kıtasında sayısız dinozor keşfine imza atmış olan paleontolog José Bonaparte'ın (1928-2020) belki de en büyük keşfi, 1984 yılında memleketi Arjantin'de Angel Sastre isimli çiftlik sahibinin arazisinde bulduğu; bir yırtıcıya ait, büyük kısmı korunmuş bir iskeleti ve deri izlerini barındıran fosildir. Bu fosil, günümüzde de çoğu kişinin favori dinozoru olan Carnotaurus cinsine aitti.

Carnotaurus cinsi, Teropod alt takımının Abelisauridae ailesindendir. Cinse ait tek tür, Bonaparte'ın keşfettiği tek bir fosilden bildiğimiz Carnotaurus sastrei'dir. Günümüzden yaklaşık 72-69.9 milyon yıl önce, Geç Kretase Dönemi'nde Güney Amerika'da yaşamış olan bu tür; kendine has özellikleriyle tanınır: İsmini aldığı boynuzları (Carnotaurus, 'Etçil Boğa' anlamına gelir.), vücudunun iki yanından uzanan minik kolları, diğer yırtıcı kuzenlerininkinden oldukça farklı yapıdaki kafatası, oldukça yüksek hızlara ulaşmasını sağlayan uzun bacakları ve güçlü kuyruğu. Ayrıca Disney'in Dinosaur (2000) filminde baş kötü olarak karşımıza çıkmış; popüler kültürde de yerini sağlamlaştırmıştır. Tabii Disney’in animasyon filminde karşımıza çıkan Carnotaurus gerçekte o kadar hantal ve iri değildi.

Peki, kendisini zamanının en hızlı ve en korkulu yırtıcılarından biri yapan çeşitli özelliklerle donatılmış olan Carnotaurus sastrei hakkında tam olarak neler biliyoruz?

Henry Sharpe

Genel Özellikler

Carnotaurus sastrei, yaklaşık 9 metre uzunluğuyla (burundan kuyruk ucuna) ve 1.5-2 tonluk kütlesiyle oldukça zarif bir vücuda sahip, orta boy bir yırtıcıydı. Kafatası oldukça kısa ve derindi. Aynı zamanda başının üstünde bulunan on beşer santimetrelik boynuzlara sahipti. Uzun bacakları ve güçlü kuyruğu, Carnotaurus'un en önemli silahı olan hızının kaynağıydı. Fosilleşmiş deri izlerinden bildiğimiz üzere, gövdesinin üst kısmında, boyundan kuyruğa kadar, konik çıkıntılar bulunuyordu. Son olarak, tam işlevi bilinmese de bu dinozora ün kazandıran kısa kollarını da unutmamak gerek.

Reklamı Kapat

Kafatası Yapısı

Carnotaurus'un kafatası yatayda kısa, dikeyde uzun ve karşıdan bakıldığında ise oldukça dar bir yapıdadır. Üzerinde yapılan çalışmalar kafatası yapısının nispeten güçlü (Jura Devri yırtıcılarından olan Allosaurus, daha güçsüz bir çeneye sahipti.) ısırıklardan ziyade hızlı ve seri saldırılar için uygun olduğunu gösteriyor. Aslında kuvvetli bir çene, iyi bir avcı olmanın temel şartı değildir. Carnotaurus avına, muhtemelen, momentum kazanıp dişlerini hızlıca etine geçirerek saldırıyordu. Güçlü ve uzun boynu da bu hipotezi doğrular nitelikte.

Kafatasıyla ilgili diğer bir özellik ise çene kemiğindeki bazı ek yerlerinin gevşek yapıda olması. Teropodlarda pek de yaygın olmayan bu durum, Carnotaurus'a önemli bir ayrıcalık tanıyordu: Hareket edebilen kafatası. Bu ek yerleri, kafatası kemiklerine hareket imkanı sağlar ve canlı büyük parçaları yutarken zorlanmaz. Günümüzde yılanlar gibi avını büyün yutan ya da büyük parçalar halinde yiyen farklı omurgalılarda da bu özelliğe rastlanır. Carnotaurus da, büyüklüğüne göre, avını bütün olarak ya da büyük parçalar halinde yutuyordu.

Boynuzlar

Gözlerinin tepesinden yukarı doğru uzanan boynuzların işlevi tam olarak bilinmiyor ancak bu konuya yönelik bazı hipotezler var. Bunlardan ilki, boynuzların -özellikle erkek bireylerde- karşı cinsi etkilemek için kullanılıyor olduğu yönünde. 15'er santimetreye ulaşan bu görkemli boynuzlar, belki de Carnotaurus'a cinsel seçilim yönünden avantaj sağlıyordu. Diğer bir hipotez ise bu boynuzların tür içi kavgalarda kullanıldığı: İki Carnotaurus bireyi arasında geçen hafif itişmelerde, rakibin vücudunu dürtmek için ideal bir silah olabilir. Belki de koçlar gibi birbirlerine doğru koşup kafa tokuşturuyorlardı. Özellikle güçlü yapıdaki boynu bunu doğrular nitelikte.

Gözler

Carnotaurus'u iyi bir avcı yapan diğer özelliklerinden biri ise gözlerinin konumuydu. Kafatasının iki yanında, hafifçe öne doğru yerleşmiş bu gözler, ona geniş bir görüş alanı sağlıyordu. Ayrıca çok da geniş bir alan olmasa da, dar yapıdaki kafatasının da yardımıyla belli bir alanda binoküler görüş imkanı tanıyordu. Bu da yırtıcıların olmazsa olmaz gereksinimlerinden olan derinlik, avı ile kendisi arasındaki mesafeyi ölçme gibi çeşitli özellikleri beraberinde getiriyordu. Kurbanınızı yakalamak için öncelikle konumunu belirlemek şart!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bacaklar ve Kuyruk

Boynuzları, hareket edebilen kafatası ya da gözleri Carnotaurus'un uzun bacakları ve güçlü kuyruk kasları yanında sönük kalır. Belki de onu, döneminin en iyi avcılarından biri haline getiren bu özelliğiydi: Hızlı olması. Carnotaurus, saatte 50 kilometreyi aşkın hıza ulaşabiliyordu. O boyutlardaki bir canlı için oldukça etkileyici! Bu denli yüksek hızlara ulaşabilmesindeki en önemli faktör, aerodinamik vücut yapısı dışında uzun bacakları ve kuvvetli kuyruğuydu.

Herschel-Hoffmeyer

Carnotaurus'un kuyruk yapısı, diğer teropodlardan biraz farklıdır. Kuyruk kaburgaları; omurlardan tam iki yana doğru T şeklinde değil de, biraz yukarı doğru V şeklinde uzanır. Bu da hayvanın uyluk kemiğini kuyruğa bağlayan, kuyruğun iki yanında bulunan ve bacaklar kasıldığında geriye doğru çekilmesini sağlayan caudofemoralis kası için geniş bir alan anlamına geliyor. Geniş bir boşlukta konumlanmışsa, kas oldukça büyük demektir. Büyük ve güçlü kas da, hayvanın ne kadar hızlı olduğunu gösterir. Ayrıca; yine diğer teropod kuzenlerine kıyasla, vücuduna göre oldukça uzun bacaklara sahipti. Bu da hızlı bir koşucu olduğunun diğer kanıtı.

Böylesine güçlü bir kuyruk, önemli bir dezavantajı da beraberinde getirir: Koşu sırasında yapılan manevralarda kısıtlama. Carnotaurus'un kuyruğu sertti, çok fazla kıvrılıp bükülemiyordu. Bu da kovalamaca sırasında yapılan manevra hareketlerini kısıtlıyordu. Kuyruğunun bu özelliği bize Carnotaurus'un yaşadığı çevre hakkında da bazı ipuçları veriyor. Sık ağaçlı ormanlardansa geniş ve açık düzlüklerde daha az manevra yapma ihtiyacı duyarsınız. Avlarını büyük ihtimalle açık arazide kovalıyordu.

Kollar

Carnotaurus'a belki de en çok ün kazandıran özelliklerinden biri minik kollarıydı. Kretase Devri'nde yaşamış büyük teropodlar da bu özellik oldukça yaygındı. T. rex'i bir düşünün. Ancak T. rex'in kolları, her biri yaklaşık 200 kilogramı kaldırabilecek kadar güçlüydü. Avlanma sırasında avını, çiftleşme sırasında da partnerini kavrayabilecek kadar büyüktü ve ellerindeki pençeler oldukça tehlikeli silahlardı. Carnotaurus'un kolları ise vücuduna kıyasla, bilinen diğer teropodlarınkinden oldukça ufak ve kullanışsız kalıyor. Vücudunun iki yanından geriye doğru uzanmış bu kolların hareket alanı oldukça sınırlıydı. Ayrıca dirsekler de hareketsizdi. Bu yüzden kolların pek de bir işlevinin olmadığı düşünülüyor. Eller, avuç içleri vücuda dönük olacak pozisyondaydı ve bu ellerin ucunda birbirine kaynaşmış, bağımsız bir şekilde hareketleri mümkün olmayan 4 küçük parmak bulunuyordu. Bu parmakların yalnızca üçünde, yine pek de büyük olmayan pençeler vardı. Doğada işler karşılıksız yürümez. Kollarının işlevsizliği, belki de Carnotaurus'un hızlı koşu kabiliyeti uğruna ödediği bir bedeldi.

Reklamı Kapat

Sonuç

Carnotaurus hızlı koşmak için gerekli donanımlara sahipti. Çene yapısı hızlı ve seri ısırıklar için uygun olduğunu gösteriyor. Ayrıca hareket edebilen kafatası, avını bütün olarak ya da büyük parçalar halinde yutabilmesini sağlıyordu. Minik kollarının ne işe yaradığı henüz tam olarak bilinmiyor. Boynuzları ise büyük ihtimalle eş seçiminde ve tür içi kavgalarda kullanılıyordu. Ancak Carnotaurus hakkında tüm bu bildiklerimiz tek bir iskelete ve bir kısmı korunmuş, fosilleşmiş deri izlerine dayanıyor. Gelecekte keşfedilecek yeni fosillerin bize farklı neler sunabileceğini düşünmek bile oldukça heyecan verici!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • İnanılmaz 4
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • G. Mazzetta, et al. On The Palaeobiology Of The South American Horned Theropod Carnotaurus Sastrei Bonaparte. (01 Şubat 1999). Alındığı Tarih: 27 Aralık 2020. Alındığı Yer: Researchgate | Arşiv Bağlantısı
  • W. Persons, et al. Dinosaur Speed Demon: The Caudal Musculature Of Carnotaurus Sastrei And Implications For The Evolution Of South American Abelisaurids. (17 Ekim 2011). Alındığı Tarih: 27 Aralık 2020. Alındığı Yer: Plos One doi: 10.1371/journal.pone.0025763. | Arşiv Bağlantısı
  • G. Mazzetta, et al. Cranial Mechanics And Functional Interpretation Of The Horned Carnivorous Dinosaur Carnotaurus Sastrei. (02 Ağustos 2010). Alındığı Tarih: 27 Aralık 2020. Alındığı Yer: Taylor&Francis Online doi: 10.1671/039.029.0313. | Arşiv Bağlantısı
  • B. Strauss. Why Did Tyrannosaurus Rex Have Tiny Arms?. (04 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 27 Aralık 2020. Alındığı Yer: ThoughtCo. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/08/2021 01:39:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9790

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Biyocoğrafya
Beslenme Davranışları
Çocuklar
Beslenme Bilimi
Erkek
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Sivrisinek
Sinek
Jinekoloji
Diş Hastalıkları
Araştırma
Sars Mers
Yavru
Afrika
Lgbt
Yüksek
Kadın
Hastalık Dağılımı
Homeostasis
Fotoğraf
Büyük Patlama
Bitkiler
Sıcaklık
Teori
Korku
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın