Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Ağaç mineleri (Lantana)

Ağaç mineleri (Lantana)
Mine çiçeğigiller (Verbenaceae) familyasına bağlı Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi.
Ali Emir ORHAN
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Taksonomi
  • Bilimsel Adı Lantana
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Ağaç mineleri
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Lantan plant
  • Seviye Cins (Genus)
  • Üst Takson Mine çiçeğigiller (Verbenaceae)
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Mine çiçeğigiller (Verbenaceae) familyasına bağlı olan Ağaç mineleri (Lantana) cinsi bitkiler, çok yıllık bitkilerdir. Kökenleri Tropikal Amerika bölgelerine dayanır. Bitkiler sürekli çiçek açan çalı ve küçük ağaç şeklinde bulunmaktadır. 2 ile 5 metreye kadar büyüyebilirler. Her biri dört taç yapraklı ve dalların kısımlarında salkımlar halinde dizilmiş küçük boru şekilli çiçeklere sahiptir. Boru şeklinin uzunluğu ve yayılımı türleri belirlemede önemli rol oynar. Çiçekler; mor, pembe, kırmızı, sarı, beyaz, turuncu gibi renklerde olabilir. Yaprakları genişçe oval, zıt ve basittir, tüylü ve testere kenarlı olup ezildiğinde güçlü bir koku ortaya çıkar (koku toksik etkilere sahiptir, solunum yolu tahrişine neden olur). Meyveleri yeşilimsi olup olgunlaştığı zaman mor renge döner ve böğürtlene benzer. Ağaç mineleri meyveleri olgunlaştığında yeşilden koyu maviye dönen, dutsu bir sert çekirdekli meyvelerdir. Islak ve ışıklı ortamları sevmektedirler. Sıcağa, kuraklığa, soğuğa, denize yakın bölgelere dirençlidir. Yeşil olgunlaşmamış meyveler ve yaprakları çok zehirlidir bu yüzden hem insanlar hem de çiftlik hayvanları için yenmez. Kuşlar ve kelebekler için zehirli değildir.

Ağaç minesi (Lantana camara), Bursa.
Ağaç minesi (Lantana camara), Bursa.
Ali Emir Orhan

Zehirlenmenin belirtileri ilk gün içinde iştahsızlık ve kabızlıktır. Bunu hızla sarılık ve ışığa duyarlılık izler. Bu işaretlerin şiddeti ve sonraki semptomlar doza bağlıdır. Ölen hayvanların otopsisinde çoğu çiftlik hayvanında karaciğerde şişlik, safra kesesi büyüme ve koyu siyah viskoz sıvıyla dolu olduğu görülür. Safra kesesi mukozası kalınlaşmış ve siyahlaşmıştır. Böbrekler büyümüş ve sarıdır. Belirgin deri altı ve mukozal sarılık vardır. İnsanlar için ölümcül olmasa da ciddi zehirlenmelere yol açtığı bilinmektedir. Akut vakalar da hemorajik ishal gelişir. Kronik zehirlenme ise kabızlığa neden olur. Taşikardi, nefes darlığı, ishal, bulantı, yüksek karaciğer ve safra enzimleri kaydedilir. Ayrıca Lantana cinsi bitkilerin olduğu alanlarını temizleyen işçiler tarafından genellikle alerjik vakalar bildirilmiştir. Oluşan dermatit ve alerjiler yapraklar ve saplarla temastan sonra ortaya çıkabilir. Lantana cinsi bitkilerin toksik etkilerine karşı hiçbir panzehir yoktur. Semptomatik tedaviler sınırlı başarı sağlamaktadır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Ağaç Mineleri (Lantana) cinsi yaklaşık 150 türe ev sahipliği yapan bitkiler topluluğudur. Kuşlar ve sert çekirdeklerini yiyen diğer hayvanlar tarafından çok geniş yayılma aralığı, toksisite nedeniyle hayvanlar tarafından yenmeye daha az eğilimli olması, çok çeşitli çevresel koşullara toleransı (tuzlu, kuru topraklara, sıcaklığa ve soğuğa dayanıklığı), bozulmuş habitatlarda sıklıkla görülmesi, rakip bitki türlerini engelleyen toksik kimyasal üretimi (çimlenmeyi ve kök uzamasını engelleyerek çevredeki bitkilerin büyümesini azaltan allelopatik kimyasalları salgılar), son derece yüksek tohum üretimi (her bitkiden yılda 12.000 tohum) nedeniyle adaptasyona maruz kalma ve neslini sürdürme eğilimi çok fazladır.

Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve meyvesi (sol üst), Bursa.
Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve meyvesi (sol üst), Bursa.
Ali Emir Orhan

Ekolojik Dağılım ve Habitat

İlk olarak, Hollandalı kaşifler tarafından Avrupa'ya getirildiğinde ve geniş çapta ekildiğinde Amerika kıtasından dünyaya yayılmıştır, kısa süre sonra zararları yüzünden kötü şöhretli bir bitki olarak anılmasına yol açmıştır. Lantana türleri, çiçekleri için tropikal ve subtropikal ortamlarda ve (bir yıllık bitki olarak) ılıman iklimlerde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Güney Asya , Güney Afrika ve Avustralya gibi zararlı ot olarak kabul edilir. Açan çiçekler çok gösterişli olduğundan kelebekleri adeta üzerlerine çekerler. Biyoçeşitliliği ve evrim teorisinin kökenindeki rolüyle ünlü Galapagos Adaları'nda Lantana camara, hem nadir bitkileri hem de hayvanları tehlikeye atıyor. En az 1 bitki türünün neslinin tükenmesine neden olduğu ve en az 8 türün neslini tehdit ettiği düşünülmektedir.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe (nesli tehlikede olmayan), yani Least Concern (LC) olarak sınıflandırılan 2 tür bulunmaktadır. Hassas (vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan), yani Vulnerable (VU) olarak sınıflandırılan 1 tür bulunmaktadır.

Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve olgunlaşmamış meyvesi (sol altta), Bursa.
Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve olgunlaşmamış meyvesi (sol altta), Bursa.
Ali Emir Orhan

Davranış ve Etoloji

Vejetatif üreme (özellikle çelikle), tohum yolları ile çoğalmaktadır. Tohum ile çoğaltma yöntemleri çok değişkenliğe sahip olunduğundan ve hibrit türleri çok olduğundan güvenli bir yöntem değildir. Kontrolsüz yayılma eğilimleri nedeniyle bazı ağaç minesi türleri istilacı olarak kabul edilmektedir. Özellikle Ağaç minesi (Lantana camara) türü meyveleri hayvanlar için toksik etkileri olduğundan kontrolsüz yayılımı sonucu yerel türleri geride bırakarak biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olabilir. Çok hızlı ve kontrolsüz yayıldığı için iyi bir bakıma ihtiyacı vardır. Güney Asya, Güney Afrika ve Avustralya gibi ülke ve bölgelerde zararlı yabani ot olarak kabul edilmektedir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Ağaç mineleri (Lantana) süslemede veya dekorlarda kullanılmaktadır. Bahçe, peyzaj mimarlığı ve balkonlarda dekor olarak kullanılır. Lantana yapraklarının antimikrobiyal, antifungal ve böcek öldürücü özellikler gösterebildiğini bulunmuştur. Hollandalı kaşiflerin onu Avrupa'ya ilk kez getirmesinden bu yana özellikle süs bitkisi olarak kullanılmak üzere yetiştirilmektedir. Nispeten uzun süre susuz yaşayabilmesi ve pek çok zararlıya ve hastalığa direnci olması, yaygın bir süs bitkisi olmasına katkı sağlamıştır. Kelebekleri, arıları ve kuşları kendisine çekmesinden dolayı kelebek bahçelerinde sıklıkla kullanılır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2020 19:49:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9161

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Araştırma
Evrim Kuramı
Şehir Hastanesi
Dinozorlar
Ekoloji
Beslenme Davranışı
Güve
Nöron
Aşı
Yılan
Primatlar
Ornitoloji
Kozmoloji
Boyut
Uzay Görevleri
Sinir
Sağlık Bakanlığı
Bakteriler
Alkol
Vaka
Tıp
Oyun Teorisi
Hastalık
Dağılım
Biyolojik Antropoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer tarih tekerrürden ibaretse ve beklenmedik şeyler olmaya devam ediyorsa, bu, insanın deneyimlerinden ne kadar az öğrendiğini gösterir.”
George Bernard Shaw
Geri Bildirim Gönder