Ağaç mineleri (Lantana)

Ağaç mineleri (Lantana)
Mine çiçeğigiller (Verbenaceae) familyasına bağlı Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi.
Ali Emir ORHAN
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
4 dakika
1,413 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Ağaç mineleri
  • Bilimsel Adı Lantana
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Ağaç mineleri
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Lantan plant
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Mine çiçeğigiller (Verbenaceae) familyasına bağlı olan Ağaç mineleri (Lantana) cinsi bitkiler, çok yıllık bitkilerdir. Kökenleri Tropikal Amerika bölgelerine dayanır. Bitkiler sürekli çiçek açan çalı ve küçük ağaç şeklinde bulunmaktadır. 2 ile 5 metreye kadar büyüyebilirler. Her biri dört taç yapraklı ve dalların kısımlarında salkımlar halinde dizilmiş küçük boru şekilli çiçeklere sahiptir. Boru şeklinin uzunluğu ve yayılımı türleri belirlemede önemli rol oynar. Çiçekler; mor, pembe, kırmızı, sarı, beyaz, turuncu gibi renklerde olabilir. Yaprakları genişçe oval, zıt ve basittir, tüylü ve testere kenarlı olup ezildiğinde güçlü bir koku ortaya çıkar (koku toksik etkilere sahiptir, solunum yolu tahrişine neden olur). Meyveleri yeşilimsi olup olgunlaştığı zaman mor renge döner ve böğürtlene benzer. Ağaç mineleri meyveleri olgunlaştığında yeşilden koyu maviye dönen, dutsu bir sert çekirdekli meyvelerdir. Islak ve ışıklı ortamları sevmektedirler. Sıcağa, kuraklığa, soğuğa, denize yakın bölgelere dirençlidir. Yeşil olgunlaşmamış meyveler ve yaprakları çok zehirlidir bu yüzden hem insanlar hem de çiftlik hayvanları için yenmez. Kuşlar ve kelebekler için zehirli değildir.

Ağaç minesi (Lantana camara), Bursa.
Ağaç minesi (Lantana camara), Bursa.
Ali Emir Orhan

Zehirlenmenin belirtileri ilk gün içinde iştahsızlık ve kabızlıktır. Bunu hızla sarılık ve ışığa duyarlılık izler. Bu işaretlerin şiddeti ve sonraki semptomlar doza bağlıdır. Ölen hayvanların otopsisinde çoğu çiftlik hayvanında karaciğerde şişlik, safra kesesi büyüme ve koyu siyah viskoz sıvıyla dolu olduğu görülür. Safra kesesi mukozası kalınlaşmış ve siyahlaşmıştır. Böbrekler büyümüş ve sarıdır. Belirgin deri altı ve mukozal sarılık vardır. İnsanlar için ölümcül olmasa da ciddi zehirlenmelere yol açtığı bilinmektedir. Akut vakalar da hemorajik ishal gelişir. Kronik zehirlenme ise kabızlığa neden olur. Taşikardi, nefes darlığı, ishal, bulantı, yüksek karaciğer ve safra enzimleri kaydedilir. Ayrıca Lantana cinsi bitkilerin olduğu alanlarını temizleyen işçiler tarafından genellikle alerjik vakalar bildirilmiştir. Oluşan dermatit ve alerjiler yapraklar ve saplarla temastan sonra ortaya çıkabilir. Lantana cinsi bitkilerin toksik etkilerine karşı hiçbir panzehir yoktur. Semptomatik tedaviler sınırlı başarı sağlamaktadır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Ağaç Mineleri (Lantana) cinsi yaklaşık 150 türe ev sahipliği yapan bitkiler topluluğudur. Kuşlar ve sert çekirdeklerini yiyen diğer hayvanlar tarafından çok geniş yayılma aralığı, toksisite nedeniyle hayvanlar tarafından yenmeye daha az eğilimli olması, çok çeşitli çevresel koşullara toleransı (tuzlu, kuru topraklara, sıcaklığa ve soğuğa dayanıklığı), bozulmuş habitatlarda sıklıkla görülmesi, rakip bitki türlerini engelleyen toksik kimyasal üretimi (çimlenmeyi ve kök uzamasını engelleyerek çevredeki bitkilerin büyümesini azaltan allelopatik kimyasalları salgılar), son derece yüksek tohum üretimi (her bitkiden yılda 12.000 tohum) nedeniyle adaptasyona maruz kalma ve neslini sürdürme eğilimi çok fazladır.

Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve meyvesi (sol üst), Bursa.
Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve meyvesi (sol üst), Bursa.
Ali Emir Orhan

Ekolojik Dağılım ve Habitat

İlk olarak, Hollandalı kaşifler tarafından Avrupa'ya getirildiğinde ve geniş çapta ekildiğinde Amerika kıtasından dünyaya yayılmıştır, kısa süre sonra zararları yüzünden kötü şöhretli bir bitki olarak anılmasına yol açmıştır. Lantana türleri, çiçekleri için tropikal ve subtropikal ortamlarda ve (bir yıllık bitki olarak) ılıman iklimlerde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Güney Asya , Güney Afrika ve Avustralya gibi zararlı ot olarak kabul edilir. Açan çiçekler çok gösterişli olduğundan kelebekleri adeta üzerlerine çekerler. Biyoçeşitliliği ve evrim teorisinin kökenindeki rolüyle ünlü Galapagos Adaları'nda Lantana camara, hem nadir bitkileri hem de hayvanları tehlikeye atıyor. En az 1 bitki türünün neslinin tükenmesine neden olduğu ve en az 8 türün neslini tehdit ettiği düşünülmektedir.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe (nesli tehlikede olmayan), yani Least Concern (LC) olarak sınıflandırılan 2 tür bulunmaktadır. Hassas (vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan), yani Vulnerable (VU) olarak sınıflandırılan 1 tür bulunmaktadır.

Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve olgunlaşmamış meyvesi (sol altta), Bursa.
Ağaç minesi (Lantana camara) bitkisi ve olgunlaşmamış meyvesi (sol altta), Bursa.
Ali Emir Orhan

Davranış ve Etoloji

Vejetatif üreme (özellikle çelikle), tohum yolları ile çoğalmaktadır. Tohum ile çoğaltma yöntemleri çok değişkenliğe sahip olunduğundan ve hibrit türleri çok olduğundan güvenli bir yöntem değildir. Kontrolsüz yayılma eğilimleri nedeniyle bazı ağaç minesi türleri istilacı olarak kabul edilmektedir. Özellikle Ağaç minesi (Lantana camara) türü meyveleri hayvanlar için toksik etkileri olduğundan kontrolsüz yayılımı sonucu yerel türleri geride bırakarak biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olabilir. Çok hızlı ve kontrolsüz yayıldığı için iyi bir bakıma ihtiyacı vardır. Güney Asya, Güney Afrika ve Avustralya gibi ülke ve bölgelerde zararlı yabani ot olarak kabul edilmektedir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Ağaç mineleri (Lantana) süslemede veya dekorlarda kullanılmaktadır. Bahçe, peyzaj mimarlığı ve balkonlarda dekor olarak kullanılır. Lantana yapraklarının antimikrobiyal, antifungal ve böcek öldürücü özellikler gösterebildiğini bulunmuştur. Hollandalı kaşiflerin onu Avrupa'ya ilk kez getirmesinden bu yana özellikle süs bitkisi olarak kullanılmak üzere yetiştirilmektedir. Nispeten uzun süre susuz yaşayabilmesi ve pek çok zararlıya ve hastalığa direnci olması, yaygın bir süs bitkisi olmasına katkı sağlamıştır. Kelebekleri, arıları ve kuşları kendisine çekmesinden dolayı kelebek bahçelerinde sıklıkla kullanılır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/05/2021 17:30:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9161

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Biyografi
Karar
Periyodik Tablo
Demir
Olasılık
Balık Çeşitliliği
Diş Gelişimi
Köpekbalığı
Ses
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Sosyal Mesafelendirme
Malzeme
Bitkiler
Felsefe
Koaservat
Ahlak
Bilgi Felsefesi
Böcek Bilimi
Evrim Ağacı Duyurusu
Moleküler Biyoloji
Kanser
Tarım
Dil
Endokrin Sistemi
Davranış
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın