Bu yazı dizimizde, sosyal bilimlerin çatışı olarak nitelendirilebilecek, hayatın ve doğanın her alanında etkilerini görebildiğimiz, muazzam geniş bir disiplin olan Oyun Teorisi’ne bir giriş yapacağız ve okurlarımızın bu konu hakkında bilgi sahibi olmalarını sağlamaya çalışacağız. Temel amacımız, okurlarımıza genel bir oyun teorisi perspektifinden düşünme tarzını aşılamak ve bu bağlamda günlük hayattaki olayları bir oyun olarak nasıl yorumlayabileceklerini göstermeye çalışmaktır.

Ancak asla unutulmamalıdır ki, Oyun Teorisi’ni tam olarak anlayabilmek, sağlam matematiksel kanıtlar ve analizler gerektirmektedir. Bu yazı dizisinin temel amacı ve okurlarımızın beklentileri hakkındaki tahminlerimiz göz önüne alınınca, makaleleri matematiğe boğmanın iyi bir tercih olmayacağını düşündük. Bu sebeple, bu yazı dizisi temel kavramlar ve kritik noktalar üzerinde duracak ve rahatça takip edebilmek için temel matematik bilgisinden başka bir şey gerekli olmayacak. Bazı noktalarda oyunları tanımlamak için matematik ve mantık gösterimine başvuracağız ve bu gösterimleri anlamak için bir tık daha ileri matematik bilgisi gerekebilir; ancak bu gösterimler konunun genel işleyişine dahil olmadığı ve sadece sözel olarak bahsedilen kavramların alternatif birer gösterimi olduğu için onlarda anlaşılmayan noktalar olması sıkıntı yaratmayacaktır. Daha ileri düzeyde Oyun Teorisi bilgisine sahip olmak isteyen okurlarımız için de, ek okuma ve kaynak önerilerimizi yazı dizisi içinde belirteceğiz.

Muhtemelen ağır bir yemeğin ardından kanepede gözlerinizi kapatıp kendinizi bir anda uyuklarken bulduğunuz olmuştur. NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskobu'nu kullanan bir grup bilim insanı 18 Aralık'ta Nature dergisinde yayınladıkları bir araştırmada benzer bir durumun, evrenin erken dönemlerinde tespit edilen bir karadelik için de gözlemlendiğini belirtti.^[1]

Uyuyan karadelik, Büyük Patlama'dan yalnızca 800 milyon yıl sonra var olan erken evrende bulunuyor ve inanılmaz bir büyüklüğe sahip. Güneşimizin kütlesinin 400 milyon katı büyüklüğündeki bu kozmik yapı, James Webb'in evrenin gelişiminin bu aşamasında tespit ettiği en büyüklerden biri: Tek başına ev sahibi galaksisinin toplam kütlesinin yaklaşık %40'ını oluşturuyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, yerel galaksilerdeki karadelikler genellikle ev sahibi galaksilerinin yalnızca %0,1'i kadar bir kütleye sahip.

Matematiksel nominalizm; matematiksel nesnelerin, ilişkilerin ve yapıların ya hiç var olmadığını ya da soyut nesneler olarak var olmadığını (ne uzay-zamanda yer alırlar ne de nedensel güçlere sahiptirler) savunan bir görüştür. Genel olarak matematiksel nominalizmin iki biçimi vardır: Matematiksel nesnelere bağlılıktan kaçınmak için matematiksel (veya bilimsel) teorilerin yeniden formüle edilmesini gerektiren görüşler ve matematiksel veya bilimsel teorileri yeniden formüle etmeyen, bunun yerine bu teoriler kullanıldığında matematiksel nesnelere bağlılığın söz konusu olmadığını açıklayan görüşler.

Daha önce matematiksel Platonizm hakkındaki yazımızda nominalizm ile platonizmin kısa bir karşılaştırmasını yapmıştık. Bu yazımızda detaylandıracak olursak matematik hakkındaki ontolojik tartışmalarda bu iki görüşün ön plana çıktığını söyleyebiliriz.

Kasık fıtığı (inguinal herni), hem erişkinlerde hem çocuklarda en yaygın olan ve sıklıkla cerrahi müdahale gerektiren bir fıtık tipidir. Bulunduğu anatomik bölgedeki zayıf noktalara göre fıtık ismi değişir. Kasık, göbek, bel, boyun fıtığı gibi isimlerle tarif edilebilmektedir. Aynı hastalığın farklı türde alt başlıkları olarak bilinse de bulunduğu anatomik bölgeye göre semptomları ve tedavileri birbirine benzemeyen birçok fıtık çeşidi mevcuttur. Bu fıtık çeşitlerinden birisi olan kasık fıtığı, bu kadar yaygın ve toplum arasında iyi bilinen bir hastalık olmasına rağmen, oluşum mekanizması ve evrimsel gelişim süreci ile alakalı henüz aydınlatılamamış yönleri de bulunan ilgi çekici tıbbi konulardan birisi olma özelliğini korumaktadır.^[1]

Yunanca tomurcuk, şişlik anlamına gelen "hernios" kelimesinde türetilen herni, organ ve dokuların, onları çevreleyen duvardaki boşluktan anormal şekilde sarkması veya dışarı doğru çıkıntı yapması olarak tanımlanabilir. Vücudun diğer kısımlarında olduğu gibi karın içerisinde de bulunan zayıf anatomik bölgeler ve özellikle erkek üreme organlarının embriyolojik süreçte yer değişimine aracılık eden inguinal bölge, kasık fıtığının olduğu yerdir.^[2]

Özellikle bitkili akvaryumlarla uğraşanlar için ışık konusu son derece hassastır. Işığın fazla olması, en temel problemlerden biri olan yosun çoğalmasına neden olarak bitkilerin ölümüne sebebiyet verebilir, keyifle başlayan bir hobiyi çileye dönüştürebilir. Fakat sorun şu ki her bitkinin ışık ihtiyacı farklıdır. Bunu akvaryum içinde bazılarını gölgelere koyarak çözebilseniz de çoğunlukla gözden kaçan bir problem vardır: Işık şiddetinin mesafeyle azalması.

Bu dünyanın Ferrarisi olarak bildiğimiz ADA markasının Solar RGB modelinin tavandan asıldığı ve akvaryum yüzeyinden de oldukça yüksekte bırakıldığı dikkatinizi çekmiştir. Başka markaların suyun yüzeyinden 10-15 cm yüksekte olan modellerini de görmek elbette mümkün. Hatta iyi kabul edilen modellerin çoğu, daima bir tavan askısını tasarıma dahil eder. ADA gibi markaların bu şekilde hareket etmesinin özel bir nedeni var ve burada anlatacağımız olay, kalitenin ne demek olduğunu, detay bilgilerin nasıl fark yarattığını çarpıcı bir biçimde gösteriyor.

Mutlaka fark etmişsinizdir: İnsanlar arasındaki bireysel farkların çok barizdir; fiziksel açıdan olsun, yüz görünümü olsun, hepsi farklıdır... Ama örneğin bin tane Ankara kedisine de baksanız, hepsi birbirine benzerdir. Şempanzeler ve diğer maymunlar da öyle. Sincaplar mesela... Peki ya yunuslar, balinalar? Hepsi birbirinin aynısı! Acaba var da biz mi göremiyoruz? Tıpkı kaplanların ya da çitaların üzerilerindeki çizgilerin parmak izi niteliği taşıması gibi? İnsanların hepsinin farklı olmasının kökeni nedir? Bu farklar, hayvanlarda var mı? Sanıyoruz insanların, tüm omurgalı hayvanlar içindeki en düşük çeşitliliğe sahip hayvan türü olduğu gerçeği, bu algınızı sorgulamanıza neden olacaktır.

Tabii bu argümanın bir diğer versiyonu da insan toplumlarının içinde görülür: "Çinlilerin hepsi birbirine benzer!", son derece yaygın bir argümandır. Benzer şekilde diğer Uzak Doğu ve Asya toplumlarından olan insanların da çok benzer olduğu iddia edilir. Halbuki her bir türün içerisinde, akıl almaz sayıda, hatta sonsuz sayıda farklılıklar bulunmaktadır ve çevre koşulları altında bu farklılıklar canlılara çeşitli üstünlükler ve zayıflıklar sağlamaktadırlar.