Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Volkanik Hareketler, Ay'ı Ekseninden Saptırmış Olabilir!

Volkanik Hareketler, Ay'ı Ekseninden Saptırmış Olabilir!
Görselde, Ay’ın kutuplarını değiştiren volkanik etkinliği görüyoruz.
James Tuttle Keane (Arizona Üniversitesi Ay ve Gezegen Laboratuvarı Doktora Adayı)
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Forbes isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

NASA destekli bir araştırmaya göre Ay, milyarlarca yıl önce Dünya’ya farklı bir yüzünü gösteriyordu; ancak zaman içerisinde volkanik faaliyetler sonucu ekseninden kaydı.

NASA’ya ait diğer birkaç Ay görevi de aynı öyküyü anlatıyor: Ay’da bulunan buz yapılarını haritalandıran bilim insanları Ay’ın dönüş ekseninin yaklaşık beş derece kaydığını söyleyebiliyorlar. Gezegen Bilimi Enstitüsü’nden araştırmanın başyazarı Matthew Siegler bunu şöyle ifade ediyor: 

Ay, Dünya’ya her zaman aynı yüzünü göstermedi. Ay’ın ekseni hareket ettikçe ‘Ay’daki İnsan’ da yüzünü bize döndürdü. [Ay’daki İnsan: Dolunay olduğunda Ay diski üzerinde insan yüzünü andıran oluşum.] Deyim yerindeyse Ay, burnunu Dünya’ya çevirdi.

Eksen kaymasını keşfetmiş olan disiplinlerarası araştırma, NASA’nın Güneş Sistemini Keşif Araştırmaları Sanal Enstitüsü kapsamı dahilinde pek çok kurum çapında yürütüldü. Sözü edilen araştırma, Ay Maden Arayıcısı (Lunar Prospector), Ay Yörünge Kaşifi (Lunar Reconnaissance Orbiter-LRO), LCROSS (Lunar Crater and Observation Sensing Satellite) ve GRAIL (Gravity Recovery and Interior Laboratory) de dahil olmak üzere birkaç NASA görevinden veri toplanarak yapıldı. Çalışma Nature dergisinde yayınlandı.

Buz halindeki su, Ay üzerinde görülen sabit gölgenin (karaltının) olduğu yerlerde bulunmakta, fakat gün ışığı Ay yüzeyine çarptığında buz buharlaşmaktadır. Araştırmacılara göre buz kalıplarındaki değişimler, bir zamanlar karaltılı olan alanların üç milyar yıl önce gün yüzüne çıktığına işaret ediyordu.

İşaretlerden ilki, [alt görselde de görüldüğü gibi] Ay’ın her bir kutbunda gözlenen buz dağılımının birbiriyle alakalı gözükmesiydi. Her iki kutupta da buz, kutuptan eşit mesafede fakat tam da aksi yönlerde ayrılmıştı. Ay ekseninden saptığında hala varlığını koruyan buz ise eksenin nasıl kaymış olduğunu gösteren bir iz bırakıyordu.

O halde Ay’ın dönüşü niçin değişti? Gezegenler, sadece kütlelerinde büyük çaplı bir değişim olduğunda, eksenleri üzerinde kayarlar. Ay’da ise kütledeki bu değişim, Ay’ın sol tarafındaki Procellarum bölgesinde meydana geldi. Araştırmacılar, bu bölgenin özelliklerinin olması gereken kütle değişimi ve sapmanın yönü ile uyum gösterdiğini keşfettiler. 

Bölgedeki radyoaktif madde konsantrasyonları da Ay mantosunun bir bölümünü ısıtmış olmak için yeterli miktardadır. Bu da Ay’ın yönünü değiştirme gücüne sahip bir yoğunluk değişimine yol açmış olabilir. “Ay denizi” (mare) adıyla bilinen ve Ay’ın üzerinde görülen karaltılar, bu sıcak mantoya ait maddelerin eriyip yüzeye çıkmasıyla oluşmaktadır. Siegler bu konuyla ilgili şunları söylüyor:

Buz dağılımını açıklamak için gerekli olan kutupsal kaymanın, Ay denizinin altındaki fosilleşmiş bir manto yükseltisinin varlığıyla mükemmel bir şekilde uyum sağladığını bulduk. Diğer bir deyişle, “Ay’daki İnsan” yüzünü oluşturan koyu renkli lavları meydana getiren şey aynı zamanda Ay ekseninin hareket etmesine neden olmuştu, bu değişimin izleri de kutup buzlarında mevcut.

Belirli kraterlerde yakın dönemde ya da çok eskiden oluşmuş su buzlarını tanımlama işi, Ay üzerindeki suyun geçmişine dair bir harita çıkarmak bakımından bilim insanlarına yardımcı olacaktır. Ayrıca Ay’ın, muhtemelen, yaklaşık 4,5 milyar yıl önce Dünya’nın başka bir gezegenle bir çarpışması sonucu meydana geldiği düşünülürse bu çalışmalar, Dünya’daki suyun nereden gelmiş olabileceğine dair bir ipucu verebilir.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Forbes | Arşiv Bağlantısı
  • M. Anand. Dramatic Change In The Moon’s Tilt May Help Us Trace The Origin Of Water On Earth. (23 Mart 2016). Alındığı Tarih: 11 Eylül 2019. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2020 19:53:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4317

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Enerji
Retrovirüs
Öğrenme
Radyasyon
Coronavirus
Doğum
Bilgisayar
Paleontoloji
İnsanın Evrimi
Sinir Sistemi
Diş Hastalıkları
Doğa Olayları
Konuşma
Uydu
Araştırma
Beslenme Davranışı
Felsefe
Evrim Teorisi
Evrimsel Psikoloji
Solunum
Allah
Gezegen
Uçuş
Normal Doğum
Bilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsanlar, anlamadıkları şeyleri sevmemeye hazırdırlar. Anlaşılmaz olan, insanlara her zaman iğrenç gelmiştir.”
Letitia E. Landon
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol