Işık hızında giden bir arabadan farları açtığımızda ne olur? İlk bakışta bu soru oldukça basit görünür. Günlük hayattaki sezgilerimize göre, zaten çok hızlı giden bir aracın farlarından çıkan ışığın, bu hıza eklenerek daha da hızlı gitmesi beklenir. Ancak modern fizik, özellikle de Albert Einstein’ın ortaya koyduğu özel görelilik kuramı, bu sezginin yanlış olduğunu açıkça gösterir. Evrenin bir "en yüksek hız sınırı" vardır ve bu sınır, ışığın boşluktaki hızıdır.

Özel göreliliğe göre ışığın hızı, kaynağın hızından tamamen bağımsızdır. Işık ister durağan bir kaynaktan yayılsın, ister ışık hızına çok yakın bir hızla hareket eden bir araçtan çıksın, her eylemsiz gözlemci ışığın hızını aynı değerde ölçer. Bu durum, ışık hızını sıradan bir hız olmaktan çıkarıp evrensel bir sabit haline getirir. Dolayısıyla ışık hızında giden bir araçtan yayılan far ışığı, dışarıdan bakan bir gözlemciye göre de yine ışık hızında ilerler; daha hızlı değildir.

Ölümsüz denizanası (Turritopsis dohrnii), yetişkin hâlinden tekrar gençlik evresine dönebilen nadir canlılardan biridir. İnsanlarda bulunmayan bu olağanüstü yeteneğin temelinde, hücrelerin kimliklerini geri alarak başka hücre tiplerine dönüşebilmesini sağlayan mekanizmalar yer alır. Bu süreç, farklılaşmış hücrelerin yeniden programlanması anlamına gelen transdiferansiyasyon ile gerçekleşir. İnsan hücrelerinde ise hücre kimliği büyük ölçüde sabittir ve bu tür geri dönüşler sıkı biçimde kontrol edilir.

Ölümsüz denizanasında yaşlanma tek yönlü bir süreç değildir; uygun olmayan koşullarda birey yaşam döngüsünü adeta başa sarabilir. İnsanlarda ise yaşlanma, hücresel hasarların ve bölünme sınırlarının birikmesiyle ilerleyen geri döndürülemez bir süreçtir. Bu noktada telomer kısalması önemli bir fark yaratır: İnsan hücrelerinde her bölünmede telomerler kısalır ve bu durum hücrenin bölünme kapasitesini sınırlar. Denizanasında ise hücrelerin genç evreye geri dönmesi sırasında telomer uzunluğunun korunabildiği ya da yeniden düzenlenebildiği düşünülmektedir. Bu da hücresel yaşın sıfırlanmasına katkı sağlar. Ancak insanlarda telomerlerin sınırsız biçimde korunması veya uzatılması, hücresel kontrol mekanizmalarını bozarak kanserleşme riskini ciddi biçimde artırabilir.

2023 Kahramanmaraş depremleri, 6 Şubat depremleri ya da 2023 Türkiye-Suriye depremleri, 6 Şubat 2023'te dokuz saat arayla meydana gelen, merkez üsleri sırasıyla Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan, 7,8 Mw  ve 7,6 Mw  büyüklüklerindeki iki depremdir. Mercalli şiddet ölçeğine göre sarsıntıların şiddeti, ölçeğin en yüksek değeri olan XII (Afetsel) olarak saptandı. Depremler sonucunda Türkiye'de resmî açıklamaya göre en az 53 bin 537, Suriye'de ise en az 8 bin 476 kişi öldü ve toplamda 138 binden fazla kişi ise yaralandı. Depremlerin ardından büyüklüğü 6,7 Mw 'e kadar varan 45 binden fazla artçı sarsıntı gerçekleşti.

Pazarcık merkezli ilk deprem, Türkiye ve Suriye'nin yanı sıra Lübnan, Kıbrıs, Irak, İsrail, Ürdün, İran ve Mısır'ın da yer aldığı geniş bir coğrafyada hissedildi. İki büyük deprem, yaklaşık 350.000 km2 (140.000 mil kare) alanda, Almanya'nın toplam yüz ölçümü kadar bir bölgede hasara yol açtı ve 14 milyon kişiyi etkiledi. Türkiye'de birçok tarihî yapı da dâhil ilk gün 39 binden fazla bina yıkılırken, 11 ilde toplam 518 bin konut yıkıldı veya ağır hasar aldı. Ayrıca 128 bin 778 konut ise orta derecede hasar aldı. Afet sonrası 2 milyondan fazla kişi barınma sorunu yaşarken en az 5 milyon kişi farklı bölgelere göç etti. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), depremler sonucu Türkiye'de 658 bin, Suriye'de ise 170 bin çalışanın geçim olanaklarını yitirdiğini duyurdu.

Bal arılarının insanı soktuktan sonra ölmesi ilk bakışta anlamsız görünebilir. Sonuçta savunma davranışı, canlıya hayatta kalma avantajı sağlamalıdır. Peki bir davranış, onu yapan bireyin ölümüne yol açıyorsa neden evrimleşmiştir?

Bunun cevabı bal arılarının birey olarak değil, koloni olarak yaşamasında yatıyor. Bal arısının iğnesi tığlıdır ve kalın memeli derisine saplandığında geri çıkamaz; arı kaçmaya çalışırken iğnesiyle birlikte zehir kesesi ve bazı iç organları kopar. Ancak bu durum her sokmada geçerli değildir: İnce derili canlıları soktuklarında arı hayatta kalabilir. İnsan gibi büyük memelilerde ise sokma, bireysel bir savunmadan çok koloni düzeyinde bir fedakârlık anlamına gelir. Sokma sırasında yayılan alarm feromonları diğer arıları uyarır ve tehdide karşı toplu savunma başlatılır. Tek bir işçi arının ölümü, kraliçenin ve binlerce bireyin hayatta kalmasını sağlıyorsa bu davranış evrimsel olarak avantajlıdır.

Normal olmak kulağa güvenli gelir. Sıradan, risksiz, kabul edilebilir. Toplumun sevdiği kelimelerden biridir bu. “Normal bir hayat”, “normal bir insan”, “normal tepkiler”. Hepsi rahatlatıcıdır. Ama tuhaf olan şu: Kimse bu kelimenin ne anlama geldiğini tam olarak açıklamaz. Sadece ne olmadığını söyler.

Toplum normalin tarifini yapmaz, sınırını çizer. O sınırın dışına çıkanlara bakarak öğrenirsin neyin kabul edilmediğini. Fazla sessizsen tuhafsındır. Fazla konuşuyorsan rahatsız edicisin. Çok sorguluyorsan sorunlusundur. Hiç sorgulamıyorsan makbulsündür.