Uzun süredir okumayı arzuladığım ancak başlama noktasında bahanelerime sığınarak ertelediğim bir yazar Albert Camus. Nihayetinde Albert Camus ile tanışmam kendi varoluşsal sorgulamalarım üzerine oldu. Özellikle Absürdizm’i kendime yakın bulmamla birlikte, birincil kaynaklar aracılığıyla olmasa bile ikincil kaynaklarda çok fazla karşılaştığım bir filozof/yazardı. Sonuç olarak okumaya başladım. Okuduğum eser ilk eserlerinden olarak sayabileceğimiz “Tersi ve Yüzü”, bugün de biraz bunun üzerine yazmak istedim. Başlangıçta kitabın anlatı sunan taraf olduğunu, benim de okuyucu olarak bu anlatıya katılıp katılmayacağıma karar vereceğim taraf olduğumu düşündüm. Ancak kitabı ilk okurken, kitabı anlamaya yönelik bir zihin durgunluğuna yakalansam bile, sonrasında altını çizerek okumaya başladım. Nihayetinde daha çok psikolojide özellikle öğrenim süreçlerinde sıkça karşılaştığımız “scaffolding” (belki yapı iskeleti oluşturma olarak çevrilebilir) ile karşılaştım. Konudan çok uzaklaşmadan daha önce duymadıysanız şu şekilde açıklayabilirim: Özellikle ilk öğrenimlerde çocuğun tek başına yapamayacağı, ama biraz destekle yapabileceği görevlerde çevresinin uygun miktarda destek vermesi ve çocuk güçlendikçe de bu desteğin yavaş yavaş çekilmesi. Örneğin:

Ceket fermuarının altını geçirirsin → çocuk yukarı çeker.

Bu metin, hazır bir ideolojinin savunusu olarak değil; bir eksikliği fark etmenin sonucu olarak ortaya çıktı. Uzun süre boyunca eşitlik, özgürlük, adalet, devrim, sistem değişimi gibi kavramları inceledim. Felsefede, siyasette ve ekonomide sayısız teori vardı. Her biri dünyayı düzeltmeyi vaat ediyordu. Fakat dikkatimi çeken bir şey vardı: Neredeyse bütün tartışmalar sistemin biçimi üzerineydi; sistemin merkezindeki özne üzerine değil.

Kapitalizm mi sorunlu, sosyalizm mi? Devlet mi fazla güçlü, piyasa mı? Demokrasi mi yetersiz, otorite mi gerekli?

Giriş

Yastık, yastıktır çünkü yastık yastık olmayan diğer şeyler değildir. Yastığı yastık yapan özellikler yastığın etrafındaki diğer nesnelerde olmadığı için yastık dediğimiz nesnenin özelliklerini taşıyan ve yastık olmayan bir başka nesnenin yastıkta olmayan özelliklerini taşımayan nesnelere "yastık" denir. Kısacası "yastık", kendine özgü özellikleriyle "diğer" nesnelerden ayrılan ve diğer nesnelerden bir noktada farklı özelliklere sahip olan bir nesnedir. Lâkin eğer ki her şey "yastık" olsaydı, yastığı diğer nesnelerden ayırt edecek hiçbir özelliği olmazdı ve bu yüzden yastığın doğasını anlamamız, ne olduğunu, neye benzediğini açıklamamız veyahut herhangi bir sıfat ile nitelendirmemiz mümkün olmazdı. Yastığı tanımlayalım: yastık, yatarken kafanın altına koyulan veya otururken oturulan yerin üstüne ya da sırtın arkasına yerleştirilen, komforu artıran yumuşak ve rahatlığı artırıcı bir mobilyadır. Bu tanım kabaca günümüzde kullandığımız "yastık" nesnesinin bir tanımıdır. Ama eğer ki evimizdeki perdeler de yastık olsaydı, o zaman yastığın tanımı değişirdi ve daha kapsayıcı olurdu. Yukarıda verilen tanımın üzerine, pencerelere asılan, gün ışığını kontrol etmek ve gizliliği sağlamak için kullanılan bir mobilyadır tanımını eklememiz gerekir. Eğer sandelye de yastık olsaydı gene yastığın tanımını bir tık daha genişletmemiz gerekirdi. Şimdi etrafımızdaki her şeyin yastık olduğunu düşünelim; masa, sandalye, kitaplar, elektronik aletler, halı, dolap, odamızdaki her şey yastık olsun. Bu durumda yastığın ne olduğunu tanımlamamız oldukça zorlaşır ve çok daha kapsayıcı, uzun ve çetrefilli bir tanım gerekirdi. Bunun sebebi yastığı karşılaştırabileceğimiz ve bu sayede diğer nesnelerden ayırt edebileceğimiz özelliklerinin azalmış olmasıdır. Bir nesneyi ne kadar farklı nesneyle karşılaştırırsanız o nesneyi o kadar spesifik ve distinktif bir şekilde tanımlayıp, ne olduğunu, ne olmadığı sayesinde anlarsınız. Yastık yastıktır çünkü yastık, yastık olmayan diğer şeyler değildir. Bir nesneyi ne kadar az şeyle karşılaştırabilirseniz o kadar zor tanımlar ve ne olduğunu anlarsınız. Şimdi de kelimenin tam anlamıyla her şeyin "yastık" olduğunu düşünün. Etrafınızdaki her şey, bütün hayvanlar, ağaçlar, dağlar, dereler, gezegenler, yıldızlar, insanlar, her şeyi zihninizde "yastık"a dönüştürün. Bilinen her şeyin yastık olduğu bu durumda yastığı nasıl tanımlayabiliriz? Cevap, tanımlayamayız. Çünkü kıyas yapabileceğimiz, diğer nesnelerde olup da yastıkta olmayan veya yastıkta olup da diğer nesnelerde olan hiçbir şey yoktur, her şey yastıktır ve yastık her şeydir. "Her şeyin" yastık olduğu bir durumda yastığı tanımlamak için kullanabileceğimiz tek kelime "her şey" dir, ki "her şey"i tanımlamak veyahut bir sıfat atfetmek mümkün değildir. "Her şey" nedir diye sormak bir anlam ifade etmez çünkü "her şey", her şeydir. Başka bi şekilde ifade edilemez çünkü bir değili yoktur. Kıyas yapabileceğimiz, "her şey" de olup da "her şey" dışındaki bir şeyde var olan (ki "her şey" dışında tanım gereği bir şey olamaz, olduğu an o şey de "her şey"in zorunlu bir parçası olur) herhangi bir özellik bulamayız çünkü var olan her şey "her şey"in bir parçasıdır, o halde "her şey" yalnızca her şeydir.

Bir beden hastalandığında bademciklerinde başlayan küçük bir enfeksiyon bile bütün sistemi harekete geçirir. Isı yükselir, lenf düğümleri alarm verir, savunma hücreleri çoğalır ve işgalci mikroorganizmalarla savaş başlar. Çocuklarda bu tablo daha sık görülür; çünkü bağışıklık sistemi tıpkı yeni doğmuş bir evren gibi, öğrenme ve uyum aşamasındadır. Çoğu zaman bu çaba yeterlidir; beden dengesini geri kazanır.

Ama her savaş kazanılamaz.