Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Transkripsiyon Faktörleri, Evrime Nasıl Yön Veriyor?

Transkripsiyon Faktörleri, Evrime Nasıl Yön Veriyor?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Transkripsiyon faktörleri, DNA’nın belli bölgelerine bağlanarak genin ekspresyon (ifade) seviyelerine etki ederler ve genlerin etkileşimi için oldukça önemlidirler. Evrim sürecinde etkili bir rol oynadığı düşünülen bu faktörlerin bağlanma bölgelerinde herhangi bir mutasyon ya da engelleyici bir varyasyon meydana geldiğinde, o genin ifadesi tamamen ortadan kalkabilir ve gerekli olan protein sentezlenemez. Bu da bir canlıda hem moleküler düzeyde hem de canlının fenotipinde köklü değişikliklere yol açabilir. Örneğin; herhangi bir genin yapısında veya ifadesinde meydana gelen bir değişiklik o canlının ortama daha fazla ayak uydurmasına yani adaptasyonuna kolaylık sağlayabilir ki bununla ilgili bir çok çalışma literatüre geçmiştir. Bu makalede; insan ile diğer yakın akrabaları arasında yapılan karşılaştırmalı çalışma ile bu faktörlerin bağlanma bölgelerinde meydana gelen mutasyonların evrim sürecinde ne şekilde etkili olduğuna yönelik bazı gerçekleri ortaya çıkarmaktadır.

Transkripsiyon faktörlerinin bağlanma bölgesinde meydana gelen mutasyonların insan evrimine olan katkısı hala tartışılmaktadır. Arbiza ve arkadaşları, şempanzelerden ayrıldığından itibaren insan evriminde, meydana gelen bağlanma bölgesi mutasyonlarının yaygın rolü olduğuna dair kanıtlar buldular. İnsan evriminin adaptasyonunda, cis-regülatör bölgelerde (DNA’nın belirli bir bölgesinde bulunurlar ve transkripsyon faktörleri buralara bağlanarak yakınındaki genlerin ifadesini etkileyebilirler. Aynı zamanda bu elementler tek bir geni değil de, farklı genleri de düzenleyebildikleri bilinmektedir) oluşan mutasyonların rolü hakkında yapılan çalışmalar genellikle bu bölgelerdeki polimorfizimler hakkında bilgilerin ve deneysel olarak belirlenmiş TFBs’lerin (transkripsiyon faktörlerinin bağlanma bölgeleri) eksikliğinden kaynaklanan nedenlerden dolayı çok kesin sonuçlar verememiştir. 

Çalışmayı yapanlar, insan genomunda TFs’nin (transkripsiyon faktörleri) %5’ini oluşturduğu düşünülen 78 TFs’nin bağlanma bölgelerini belirlemek için ENCODE projesinden faydalandılar. Çalışmayı yapanlar bu bölgeleri genomik projesi tamamlanmış 54 bireyin genom dizisi ile kombine ettiler ve insanlar ile yakın akraba olarak bilinen şempanzeler, orangutanlar ve rhesus makakları arasındaki farklılıkları ve polimorfizmleri keşfetmek için onların aynı gen sırasına denk gelen dizileri ile karşılaştırdılar. 

Kısa bir bilgi: ENCODE projesinin açılımı ENCyclopedia of DNA elements-DNA elemanları ansiklopedisi. Bu projenin amacı insan genom dizisinde tüm işevsel elementleri tanımlamak üzerinedir.

Arbiza ve arkadaşları, INSIGHT (inference of natural selection from interspersed genomically coherent elements) metotundan faydalandılar. Burada kısa bir ayrıntı verelim: Tamamlanmış genomik sekans bizlere doğal seleksiyon hakkında çok değerli bilgiler vermektedir. Ama bu bilgileri değerlendirmek bazen güç olabilmektedir. Çünkü transkripsiyon faktörlerinin bağlanma bölgeleri ve küçük kodlanmayan RNA’lar gibi kodlanmayan bölgeler büyük ölçüde genom içerisinde dağılmış haldedirler. Arbiza ve arkadaşları bağlanma bölgelerinde doğal seleksiyona işaret eden değişimleri keşfetmek için evrimleştiği düşünülen TFBs’ni karşılaştırdılar. Bu metot aynı zamanda güçsüz negatif, güçlü negatif ve pozitif doğal seleksiyonu keşfetmek için etkili bir yoldu.

Çalışmalar sonucunda TFBs’de doğal seleksiyonun güçlü imzasını buldular. Çoğu bölge için, bu negatif seleksiyondu, ama bazıları da pozitif seleksiyondu. İlaveten bağlanma affinitileri (eğilim) ile seleksiyonun derecesini ilişkilendirdiler. Seçilim baskısının kaynağına ipucu olarak seleksiyon altındaki DNA bölgelerindeki genlerin ekspresyon seviyeleri ile TFs bağlandığı hücre tiplerini birlikte değerlendirdiler. Ortam şartlarına göre adaptasyonun yenisi ile değişmesi için TFBs’leri ile kodlanan bölgelerinin karşılıklı etkileşimi aynı düzen içerisindeler ve zarar verici polimorfizmlere katkıda bulunurlar. Ama TFBs’lerdeki zarar verici mutasyonların yüksek frekansı gösteriyor ki bu mutasyonlar hastalığa neden olan mutasyonlardan daha az zararlılardır. Bu çalışma, kodlanmayan bölgelerdeki varyasyonların evrim adaptasyonunda etkili olduğu üzerinedir ve sadece SNP’lere odaklanmasına rağmen diğer varyant tiplerinin katkılarıyla ilerde yapılacak çalışmalar daha da ilginç hal alacaktır. 

Son olarak şunu diyebiliriz ki; genlerde ve genleri etkileyecek mekanizmalarda meydana gelen mutasyonların ya da varyasyonların doğal seleksiyona karşı insan adaptasyonunda oldukça etkili olduğu tartışılmakta ama bu tartışma sadece ne kadar etkili olabileceği üzerinedir. Ve yapılacak çalışmalar bu konuda daha fazla bilgi sahibi olmamızı sağlayacaktır. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2020 05:51:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1637

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Vaka
Rna
Maymun
Tedavi
Devir
Depresyon
Sağlık
Madde
Transkripsiyon
Sağlık Örgütü
Cinsel Yönelim
Kuyrukluyıldız
Cinsiyet Araştırmaları
Avrupa
Ribozim
Zehirli Mantar
Yavru
Dinozorlar
Abd
Ay Görevleri
Çocuklar İçin Bilim
Hastalıkların Tedavisi
Eğitim
Skeptisizm
Ay Ve Dünya
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Düşüncenin doğasında iletilmek vardır: yazılmak, konuşulmak, gerçekleştirilmek. Düşünce çimen gibidir. Işığı arar, kalabalıkları sever, melezlenmek için can atar, üzerine basıldıkça daha iyi büyür.”
Ursula K. LeGuin
Geri Bildirim Gönder