Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Tarih Öncesi Matematik: En Erken İnsanlar Matematiğe Nasıl Yaklaştı?

Tarih Öncesi Matematik: En Erken İnsanlar Matematiğe Nasıl Yaklaştı? Afra Legends
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dört işlem kadar basit matematiğe, hatta onu geçtik, sayılara dair bile en ufak fikriniz olmadığı bir anı hayal etmeye çalışın. Öyle ki, "1, 2, 3..." diye saymayı bile bilmiyorsunuz! Durduk yerde "matematik" dediğimiz baş döndürücü sistemi nasıl geliştirirdiniz? Eğer tekrardan yaratacak olsaydık, matematiği aynı şekilde mi yaratırdık? Yani matematik, gerçekten Evren'in dili mi, yoksa bizim tarafımızdan doğayı tarif etmek için geliştirilmiş bir sistem mi? Yani baştan yaratacak olsak, bambaşka bir matematik mümkün olur muydu? Bu sorulara kesin bir cevap vermek mümkün değil - belki de hiçbir zaman bunlara nihai cevaplar veremeyeceğiz. Ancak cevap verilmesi muhtemel olan, oldukça ilginç bir soru var: En erken insan atalarımız, matematiğe dair neler biliyorlardı? Matematiğin temellerini atmış olmak, neler hissettirmiş olabilir?

Ne yazık ki en erken insan atalarımızın (tarih öncesi insanların) matematiğe dair tam olarak neler bildiğini bilemiyoruz. En olası tahmin, tarih öncesi atalarımızın "miktar" olgusuna dair temel bazı algıları oldukları yönündedir. Yani hiçbir matematik geliştirilmemiş olsa da, tamamen içgüdüsel olarak "1 antilop" ile "2 antilop" arasındaki farkı bilebileceklerdir. Bunu tahmin edebiliyoruz; çünkü insan-harici hayvan türlerinde de sayılara yönelik bu tür içgüdüsel algıları yaygın olarak görüyoruz. Ancak elimizdeki tarihi veriler gösteriyor ki, miktara yönelik farkındalığın, "iki" sayısının kavramsal olarak geliştirilmesine kadar olan süre asırlarla, hatta milenyumlarla tarif edilebilecek kadar uzun!

İlginçtir. Günümüzde halen kabile toplumlar olarak yaşayan Amazon insanlarının dilinde sadece "bir", "iki" ve "çok" kavramları vardır. Diğer bazı kabileler, sadece 5 sayısına kadar isim vermişlerdir. Gerisi "çok"tan ibarettir. Görünen o ki, yerleşik bir tarım ve ticaret kültürü olmaksızın, formel sayı sistemlerinin ve geliştirilmesine gerek duyulmamaktadır.

Elimizdeki bulgular gösteriyor ki, en erken insanlar Ay'ın fazlarını ve mevsimlerin döngülerini, yani ne sıklıkla gerçekleştiklerini takip etmişlerdir. Günümüzden 35.000 ila 20.000 yıl öncesine tarihlenen ve Afrika'dan çıkarılan bazı kemik kalıntılarında, çentik atma yoluyla bazı sayıların işlendiğini görmekteyiz. Ancak bunlar, "sayı saymak" ve "takip etmek" amacından fazlasını gütmüyor.

Sayı saymanın formel matematiğe dönüşümündeki kültürel evrimin bir ara basamağı, geometrik şekillerin ortaya çıkışıdır. Hanedanlık-öncesi Mısırlılar ve Sümerler, Milattan Önce 5000'ler kadar eski zamanlarda bile eserleri üzerine bazı geometrik şekiller kazımışlardır. Kuzey Avrupa toplumlarında da benzer bir davranışın Milattan Önce 3000'lerde görülmeye başladığı tespit edilmiştir. Ancak bu evrede, bu geometrik şekillerin amacı matematik yapmak değil, sanat ve dekoratif amaçlardır. Yani bu insanlar şekillere, desenlere, formlara ve sayılara henüz matematiksel bir anlam yüklememekteydiler.

Formel matematik, ilk olarak bürokrasinin kültürel evrimi sırasında geliştirilmeye başlanmıştır. Erken insanlar, uygarlıklar inşa edip de tarımla uğraşmaya başladıklarında, sahip oldukları arazilerin krokilerini hesaplamak, bireylerin vergi yükünü belirlemek ve benzeri modern devlet uygulamalarının ilk versiyonları için en azından basit düzeyde matematik gerekmiştir. Bu tip matematiğin ilk olarak günümüzün kabaca Irak'ında bulunan, Mezopotamya denen coğrafyaya yayılmış Sümer ve Babil medeniyetleri tarafından geliştirildiğini görmekteyiz. Tabii bir de Antik Mısır'da...

Bazı matematik tarihçilerine göre çok temel aritmetik ve geometrik işaretlemelere Milattan Önce 3500 ila 3200 yılları arasında, günümüz İrlanda'sında bulunan Knowth ve Newgrange toplumlarının mezarlarında da rastlanmaktadır. Bu insanların geliştirdikleri sistemde, zigzaglar çizen bir işaret ile sayılar sayılabilmekteydi. Bu yöntem öyle etkiliydi ki, Britanya ve İrlanda'da Milattan Önce 1000'li yıllara kadar kullanım devam etti. İngiltere'de bulunan, Milattan Önce 2300'lü yıllarda seremonik ve astronomik nedenlerle inşa edildiği düşünülen meşhur Stonehenge'de de 60 ve 360 sayılarının kullanımına dair izler bulunmaktadır. Bu insanların, bu tarihi eserleri kullanarak çember gibi geometrik cisimlere yönelik ölçümler yapabildikleri düşünülmektedir. 60 sayısına dayalı bu sayma sistemi, tamamen bağımsız bir şekilde Sümerler ve Babilliler tarafından da geliştirilmiştir.

Görsel: Günümüzden 20.000 yıl öncesine tarihlenen ve Afrika'dan çıkarılan bir Ishago kemiği.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/07/2020 09:44:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3273

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Su Ayısı
Kütle
Evrim Ağacı
Dünya
Kuş
Hastalık
Kalp
İnsan
Kozmoloji
Hastalık Yayılımı
Savunma
Uçuş
Süpernova
Tehlike
Onkoloji
Hamilelik
Müfredat
Toplumsal Cinsiyet
Veri
Evren
Lgbt
Balık
Skeptisizm
İmmünoloji
Eşey
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Henüz insanlığın başındayız. Çeşitli problemleri çözmekte zorlanmamız çok normal. Önümüzde yüz binlerce yıl var. Bize düşen, yapabileceğimizi yapmak, öğrenebileceğimizi öğrenmek, çözümleri geliştirmek ve geleceğe aktarmaktır.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder