Takviye Alırken Dikkat Edin: Bazı Melatonin Takviyeleri, İddia Edilenden Çok Daha Fazla Melatonin İçeriyor!

Pek çok insan, uykuya dalmakta zorlandığı için melatonin takviyesine başvurur. Melatonin reçetesiz satılan, güvenilir, etkili ve doğal bir takviye olarak görülmektedir. Hatta çocuklarda dahi uyku, stres giderme ve rahatlama için kullanımı oldukça yaygındır. Ancak Journal of the American Medical Association'da (JAMA) yayımlanan yeni bir rapora göre melatoninin bu olumlu etkileri gerçek olmayabilir.^[1] Araştırmada, piyasadaki birçok melatonin takviyesinin etiketinde yazandan çok daha fazla melatonin içerdiği ortaya çıkmıştır.

Melatonin, genel olarak sirkadyen ritmimizi düzenlemekte rol oynar. Gün ışığı melatonin üretimini baskılarken, karanlık çökmesiyle birlikte melatonin seviyeleri yükselir ve bu da uyku saatinin geldiğini belirtir. Bu nedenle, yatmadan önce ekranlardan uzak durulması önerilir. Melatonin takviyesi almak da teorik olarak bu süreci destekler ve uykuya dalmayı kolaylaştırabilir.

Araştırmalar, melatoninin uyku kalitesi veya uyuma süresi üzerinde değil esasen uykuya dalma süresi üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Ancak bu etki pek fazla değildir, nitekim takviyeler toplam uyku süresini yaklaşık olarak 13 dakika artırabilmiştir.^[2] Uykuya dalma süresini kısaltma yönündeki fayda, bazı insanlara yeterli gelebilir ancak melatoninin bu denli yaygın kullanımı tamamen risksiz olduğu algısından kaynaklanmaktadır.

Melatoninin popüler bir uyku yardımcısı olarak kullanılması beraberinde bazı risklerde oluşmaktadır. 2012-2021 yılları arasında, ABD zehir kontrol merkezlerine bildirilen vakalarda melatonin kaynaklı aşırı doz vakaları beş kat artmıştır. Bu vakaların pek çoğu hafif atlatılmış ve hastaların sadece %15’i hastaneye yatırılmıştır.^[3] Yine de yanlışlıkla fazla doz tüketimiyle birlikte gelen ciddi komplikasyonlardaki artış, dikkat edilmesi gereken bir konudur. Melatoninin fazla dozunun en yaygın yan etkileri arasında sersemlik, baş dönmesi, baş ağrısı, mide krampları, sinirlilik ve canlı rüyalar ya da kabuslar yer almaktadır.

Melatonin, pek çok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de takviye edici gıda sınıfında satılmaktadır. Bu nedenle, reçeteli ilaçlara uygulanan sıkı denetimlere ve testlere tabi değildir. JAMA raporunda incelenen 25 melatonin takviyesi satan markadan sadece üçünün etiketlerinde doğru doz yazarken, bir markanın ürününde hiç melatonin bulunamamıştır.^[4] Bazı ürünlerdeyse belirtilen miktarın çok üzerinde melatonin tespit edilmiştir. Örneğin, etikette ürünün 3 mg melatonin içermesi gerektiği yazarken bir, aslında 10 mg'dan fazla melatonin içerdiği tespit edilmiştir.^[5]

Etiketlerdeki bu tarz yanlış bilgiler, özellikle çocuklar için yanlışlıka aşırı doz alımına yol açabilir. Reçetesiz ürünlerin de güvenilir olduğuna dair yaygın bir inanış olsa da, melatonin gibi takviyelerin yetersiz denetlenmesi doz etiketlenmesinde tutarsızlığa sebep olmaktadır. Bazı kişiler gıda takviyeleri için reçeteli ilaçlar gibi denetimlerin gereksiz olduğunu düşünse de bilimsel olarak bu yaklaşım pek doğru değildir. Tıbbi amaçla vücudumuza biyolojik olarak etki edecek her ürünün güvenli ve etkili olabilmesi için etikette yazan bilgilerin doğru olması gerekir.