Sorulara Dön
6
Ekonomi & Siyaset Bilimi

Türkiye Cumhuriyeti anayasasının 4. maddesi değiştirilebilir mi? Bu madde neden kendini korumuyor?

3
333 görüntülenme
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
3 Cevap

Söz konusu 4. madde şu:[1] "Anayasanın 1'inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2'nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3'üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez."

Bu tür maddelere İngilizcede "eternal/eternity clause" ("sonsuzluk maddesi") veya "entrenched clause" ("köklü madde") adı veriliyor. Aradaki nüans şu: "Sonsuzluk maddeleri" pratikte değiştirilemeyen maddeler, "köklü maddeler" ise değiştirilmesi çok zor olan (ve bilerek bu şekilde tasarlanmış) maddeler. Analizleri araştırmak isterseniz diye, Türkiye'deki ilk 4 maddeyi de işleyen 1-2 makaleyi de kaynaklara bırakıyorum.[3][4]

Dil olarak baktığımızda, evet, daha garantici bir hukuki doküman yazımında, 4. maddeye kendisini de dâhil etmek bu tür soru işaretlerini kaldırırdı. Örneğin şöyle bir şey: "Anayasanın 1'inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2'nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3'üncü maddesi [ve bunları koruyan işbu maddesi] hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez."

Bu olmayınca, "Acaba 4. maddeyi değiştirip, onun üzerinden ilk 3 maddeyi değiştirebilir miyiz?" gibi bir soru doğuyor.

Önce şu gerçekle başlayalım: Anayasalar, sadece ona sadık kalmayı kabul eden insanların varlığında ve/veya o anayasaya sadakati garanti edecek mekanizmalar işliyorsa anlamlıdır. Yoksa bir kâğıt parçasından ibaret olacaktır. Dolayısıyla elbette 4. madde kaldırılarak ilk 3 madde değiştirilebilir; hatta uygun şartlar sağlanırsa (örneğin bir devrim veya karşı-devrim durumunda), 4. maddeyle uğraşmadan da ilk 3 madde değiştirilir, hepsi baştan yazılır, istenirse hepsi tersten yazılır. Yani bunun "imkânsız" olduğu söylenemez, sadece "mümkün" olma durumunu gerektirecek şartlardan bahsedilebilir. Uygun toplumsal ve yönetimsel şartlar sağlanırsa, bunun yapılabileceği açıktır. Tabii bunun sonuçları ne olur, nasıl uygulamaya konur, halk tepkisi nasıl olur, vs. apayrı konular.

Öte yandan anayasamızdaki 4. madde kendini korumuyor olsa bile, anayasanın ne olduğu ve ne yapmaya çalıştığı bakımından düşünülecek olursa, 4. maddenin değiştirilebilir olduğunun hukuki olarak savunmanın güç olduğu da anlaşılacaktır: Anayasa, bir ülkenin vatandaşlarının temel sözleşmesi konumundadır. Eğer Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli olan bu anayasayı kabul ediyorsak, o zaman 4. maddenin niyetinin, ilk 3 maddenin değiştirilemezliğini ilân etmek olduğu, bu anayasayı kabul etmemiz hâlinde o 3 maddeyi kesinlikle kabul etmemiz gerektiğini vurgulamaya çalıştığı rahatlıkla anlaşılabilir.

Zaten 4. maddenin aynı zamanda 4. Kısım altında olduğu ve bu kısmın adının "Değiştirilemeyecek hükümler" olduğu da hatırlanmalı. Yani zaten 4. maddenin amacı, değiştirilemez olan hükümleri belirlemek. Kendisini korumak zorunda olup olmadığını tartışmak bana anlamsız bir teknik detayda boğulmak gibi geliyor. Yazıldığı haliyle T.C. Anayasası'nın ilk 3 maddesinin değiştirilmesinin teklif dâhi edilemeyeceği ve herhangi bir teknikalite ile bunun sağlanamayacağı (en azından bana) oldukça açık geliyor.

Yani hukuki sözleşmelerde amaç bu tür cengaverliklerin önüne geçmeyi de içerse de, anayasa gibi temel bir dokümanda bu tür bir madde geçtiğinde, "Hehe... 4. maddeyi değiştirirsek ilk 3'ü de değiştirebiliriz." gibi bir argüman için hukuki/rasyonel bir temel oluşturmak zordur. İlk 3 maddeyi değiştirmek isteyenler, bunu açıktan söylemelidirler; "Anayasada açık var, onu kullanalım." demek, bariz bir niyeti anlamsız bir teknikalite arkasına gizlemeye çalışmaktadır.

Bu konuda "sert anayasalar" ve "yumuşak anayasalar" arasındaki farklardan bahsedip, İtalya örneği üzerinden giden (İtalya anayasasında da 139. madde, 1. maddenin değişemezliğini sağlıyor mesela ama kendini korumuyor ve bugüne kadar kimse 139'u kaldırarak 1'i değiştirmeyi önermemiş) 2001 tarihli bir makaleyi kaynaklara bırakıyorum.[2] Oldukça ilginç bilgiler içeriyor.

Böyle maddeler bulunmalı mı, bulunmamalı mı ve bunun etrafında dönecek diğer sorular apayrı bir tartışma konusu. Ama içinde yaşadığımız (tarihsel) gerçeklik çerçevesinde değerlendirecek olursa, bana kalırsa, T.C. Anayasası'nın neyi kastettiği bence 4. maddenin kendisinin değiştirilebilirliği üzerinden tartışma çıkaranların sandığı kadar muğlak değil. Bir hukukçu elbette benden daha da iyi değerlendirecektir.

806 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
24
Paylaş
24
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.

Kaynaklar

  • T.C. Anayasa Mahkemesi. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (13 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 13 Kasım 2021. Alındığı Yer: T.C. Anayasa Mahkemesi | Arşiv Bağlantısı
  • Z. Hafızoğulları. Anayasanın 4. Maddesinin Değiştirilemezliği, 1., 2. Ve 3. Maddelerin Anlamı, Kapsamı Ve Sınırları Meselesi. (01 Şubat 2001). Alındığı Tarih: 13 Kasım 2021. Alındığı Yer: Türkiye Barolar Birliği Dergisi | Arşiv Bağlantısı
  • A. Friedman. (2021). Dead Hand Constitutionalism: The Danger Of Eternity Clauses In New Democracies. Mexican Law Review. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Suteu. Eternity Clauses In Post-Conflict And Post-Authoritarian Constitution-Making: Promise And Limits. (13 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 13 Kasım 2021. Alındığı Yer: UCL | Arşiv Bağlantısı

O madde kaldırılarak bir değişkenlik yapılabilir başka ülkelerde öyle olmuşluğu var ama hiç yormadan yeni bir anayasa da yapılabilir veya anaysa kaldırabilir zaten aslında monarşi olmadığı müddetçe bir kuralın değiştirilmemesini söylemek çok mantıklı ve etiğe uygun bir şey değil o yüzden çoğu ülke böyle maddeleri bunu biz yaparken uygun gördük manasında yaparlar ama başka insanlar geldiğinde tam tersini de düşünebilir hatta uzun süreceği için kaldırmakla uğraşmak istemezlerse yeni yasa çıkartıp maddelerin ihlal edilmesine izin veren madde çıkarılabilir kısacası bu taleple alakalı bir şey, eğer insanların talep etmesini yasaklarsan bu sefer yapacak bir şey kalmaz belki aynı gün içinde ülkeyi fesh eder sonradan tekrar kurarlar yeni bir anayasa yaparlar kısacası ne denirse densin maddeler değiştirilebilir; işin sonunda insanlar nasıl yaşamak istiyorsa öyle yaşarlar.

2
Paylaş
2

Buradaki konuyu iyi anlamak için öncelikle şunları fark etmek gerek.

Anayasanın dördüncü maddesi de nihayetinde bir 'anayasa maddesi' dir ve nitelik olarak diğer maddelerden farkı yoktur. Ancak maddenin kendisi içeriği olarak kendini 'anayasa üstü' bir konuma getirererek adeta bir içerik hiyerarşisi yaratmıştır. Oysa bahsettiğim üzere maddenin kendisi de nitelik olarak 'anayasa maddesidir' ortada bu anlamda bir paradoks olduğundan bahsedebiliriz. Ben bir avukatım. Bu nedenle teknik hukuk düzeyinde konuya girersek anayasalar normlar hiyerarjisi olarak en tepeki kurallardır. Ve bir ülkede daha üst bir norm yoktur. Dolayısıyla bir hukuk sisteminde tüm diğer normlar anayasaya uygunluk denetimine tabidir. Oysa buradaki 4. Madde adeta anayasanın kendisinin kendisine göre denetlenmesi sonucunu doguran bu anlamda da paradoks yaratan niteliktedir. Kendisi bir anayasa maddesi olmasına rağmen maddenin kendisi kendisini bu nitelemenin adeta dışına çıkarıp 'ben herhangi bir anayasa maddesi gibi değilim beni değiştiremezsiniz' demektedir. Anayasanın kendisi kendisinin maddelerinin nasıl bir yöntemle değiştirileceğini belirtmiştir. (referandum vb.) Ancak şu var ki anayasanın yapılması hukukta kurucu irade olarak anlandirlir. Çünkü anayasa maddeleri değiştirilirken anayasanın üstünde bir norm olmadığı için kurucu irade teknik olarak sınırlı değildir. Bu nedenle söz konusu 4. Madde burada kurucu iradeye aslında sınır getirererek kendini bahsettiğim gibi 'anayasa üstü' bir duruma getirmekte. Bu nedenle 4. Madde nitelik olarak bir anayasa maddesi ama içerik (anlam) olarak bir 'anayasa üstü ' maddesidir diyebiliriz. Ortada bir paradoks olduğundan bu maddenin kendi kendini hukuken koruması mümkün değildir. Maddenin değiştirilmesi gündeme geldiğinde bu nedenle çıkacak tartışma ve yaşanacak kavgalar adeta maddenin kendi kendini koruyacak bir güvence diyebiliriz.

0
Paylaş
0
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et