Sorulara Dön
7
Sanat & Edebiyat

Sanat saçmalıktan mı ibarettir? Ya da burjuvaları kazıklama aracı mıdır?

İnsanların müzelerde saçma bir biçimde basit bir gözlüğü sanat zannedip ilgi göstermesi yada resim olarak attığım sadece basit bir kırmızı rengin milyonlarca para etmesi gerçekten sanat mıdır? Sanat nedir? Kaliteli ve kalitesizliğini kim belirler? Neden saçma şeyler aşırı pahalı? Bende mi sorun var yoksa buna para harcayanlarda mı?

Sanat saçmalıktan mı ibarettir? Ya da burjuvaları kazıklama aracı mıdır?
1
570 görüntülenme
Teşekkür (2)
Hatırla (3)
Takip (4)
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Öncelikle sanat kavramının çok geniş anlamlar içerdiğini ve henüz bir konsensüse varılmış bir tanımının olmadığını belirteyim. Resim sanatının da insanlık tarihi içinde bilinen en eski"sanat" dalı olduğuyla başlamak gerek. yani 40bin yıldır insanlar resim yapıyorlar. Tabii yeni kanıtlarla muhtemelen daha eski (tabi bu arada müzik, dans, sözlü edebiyat hatta dramanın hayatlarında olma ihtimali de var ama kanıt olmadığı için en eski sanat dalı resim olarak geçmekte.) bir tarihe doğru götürülebilir. Nasıl biyolojik evrimle türlerin soydan soya değişimi açıklanıyorsa kültürel evrimde bunu bize açmakta. Burada bütün bir sanat tarihini anlatmak mümkün değil ama bazı kilometre taşlarından bahsedebiliriz. Öncelikle paleolitik dönemde çokça görünen mağara ve kaya resimleri daha sonra neolitik çağda tarım ve yerleşik hayata geçişle beraber evlerin duvarlarında devam ettirilmiş. Uygarlıkla beraber ise sınıflı topluma geçildiği için daha çok tapınakları ve sarayları süslemiş tabi süs olmanın ötesinde sanatsal imgelerin çoğu propaganda amaçlı, motive edici ve dinsel ikonik-didaktik anlamlar taşımaktadır. Sonuç olarak plastik sanatlar için konuşacak olursak; ilk çağda uygar toplumlarda Amerika Kıtası, Çin Hindistan ve Akdeniz'de daha çok yönetici sınıfın çıkarları doğrultusunda sanat kullanılmış. İdeolojik -bildirimsel bir rol üstlenmiş. Aslında soruda kastedilen resim ve heykel sanatının modern ve avangart olarak tanımlanan türleri. Bu bazı modern sanat türleri örneğin soruda olduğu gibi "İnsanların müzelerde saçma bir biçimde basit bir gözlüğü sanat zannedip ilgi göstermesi yada resim olarak attığım sadece basit bir kırmızı rengin milyonlarca para etmesi gerçekten sanat mıdır?" vb. işlere benzemekte ve özellikle 20.yy'başlarıyla birlikte görülmekte. Modern sanat olarak geçen örnekleri sanat olarak tanımlamak ya da tanımlamaktan önce sanatın evrimsel sürecine eğilmek gerekir. Çok uzatmayacağım ilk çağ ve ortaçağda hemen hemen aynı çizgide ilerledi. Modern sanatın kökleri de Avrupa sanatını da Klasik Yunan-Roma sanatına kadar götürebiliriz. Antik Yunan heykel sanatı (ve belki de resim sanatı) içerik ve amaçta diğer ilk çağ uygarlıkalrından farklı olmasa da biçimsel olarak farklı bir yola götürülmüşte. Belli geleneksel şablonlarla (mısır ve mezopotamya sanatında olduğu gibi) doğayı yüzeysel olarak taklit edip tamamen ustaya ve geleneğe bağlı olarak stilistik bir çizgiden çıkıp natüralist bir biçimde ustayı taklit etmeyi değil doğayı taklit etmeyi öncelik alan Antik Yunan sanatı ve ardından Antik Roma sanatı böylece farklı bir biçimsel yol oluşturmuştu. Her ne kadar ortaçağda bu natüralist-yansıtmacı anlayış sekteye uğrasa da Avrupa'da yeniden doğuşla yani Rönesansla 15. yy. dan itibaren yeniden doğayı taklit etmek amaçlandı. Resim ve Heykel sanatında bu doğalcı(natüralist) üslup 19.yyın sonlarına kadar uygulandı. Ancak 19.yyın sonlarında bir çok içeriğe yönelik konseptüel sanat akımı(romantizm, neo-klasizm, realizm) ve bilimsel teknik gelişmeler(fotoğraf makinesinin icadı, endüstriyel boyalar, yeni renk teorileri vs.) resim ve heykelde doğalcı-yansıtmacı anlayışın dışına çıkılmasına yol açtı. Modern sanatın düsturu artık doğayı, dış dünyayı iyi yansıtan sanat eserine başarılı demek yeri sanatçının kendi iç dünyasını yansıttığı ve özgün olan esere başarılıdır demekti. 19.yy ın sonunda İzlenimciler, Bölmeciler ve ardından Neo-İmpresyonistler; Van Gogh, Gauguin gibi ressamlar modern sanatın ilk temsilcileri olarak bu modern sanat anlayışı doğrultusunda eserler verdiler. Ancak tabi burada bir parantez açalım öncü, avangart ya da modernist olarak anılan bu sanatçılar kendilerinden önceki seçtikleri sanat akımlarını ve ressamları referans alarak ve onların oluşturduğu formlarda, üslupta bazı belirgin değişiklik yaparak kendi stillerini oluşturmuşlardı. Yoksa hiçbir ustayı referans almadan ya da dönemin çağdaş sanat anlayışından tamamen uzak yepyeni bir üslup oluşturulmadı. Yani nasıl biyolojik evrim türlerin soydan soya değişimine genelde keskin ve ani bir biçimde olmasına izin vermemişse sanatsal evrimde de üslup değişikliği görece ani ve keskin olmamış kendisinden önceki üslupla bağ kurarak gerçekleşmiş. 20.yy a gelindiğinde Avrupa'da resim ve heykelde konseptual sanatlar (realizm, romantizm, neo-klasizm gibi) ve doğayı takliti esas alan sanat üslupları yerine farklılığı, özgünlüğü ve biçimsel yeniliği getiren sanat üslupları destek kazanmış. Bunun da somut bir dayanağı var demiştik o da resmin örneğin fotoğraf makinesinin bulunması ve geliştirilmesiyle belgeleyici yönüne ihtiyaç duyulmaması sanatın içeriksel olarak yeni akımlara doymuş olması biçimsel bir arayışa itmiştir. Bu biçimsel değişiklik en nihayetinde işi soyut sanata kadar götürdü. Ve hiç bir şekilde dış dünyayı yansıtmayan hatta temsil bile etmeyen öznel üsluplar geliştirildi. Sadece soyut formlarla ama kompozisyon kurallarına dikkat edilen ölçüden kavramsal sanata doğru gidildi. 20.yy ın ilk yarısında iş Maleviçin beyaz üzerine beyaz resmine kadar vardırıldı. Özetle esas amacı yenilik özgünlük olan ve bunu bir öncekinin bir adım ötesine giderek yapan bir hat izlendi. Modern sanatın işleyiş biçimi bu. Gelelim "Bu da mı sanat?" sorusuna: Aslında özellikle modern sanatlarla ilgili bir çok sanat tarihçisi, sanat kuramcısı, sanat eleştirmeni, estetik ve sanat felsefesiyle ilgili uzmanlar hem fikir değil. Modernizm yanlısı sanat eleştirmenleri, sanat tarihçileri bile ortaklaşmış değiller her konuda çalışmalarında. Marksist sanat kuramcıları arasında da tam bir fikir birliği yok. Çünkü burada belirleyici olan o sanat kuramcısının sanatı nasıl tanımladığı. Ya da başarılı, nitelikli "iyi" sanat olarak ölçütünün ne olduğu... Örneğin Marksist sanat kuramcısı Kaganın sanat ölçütü bir spekturum gibi merkezden çevreye dağılan halkalar olarak belirlendiği için "sanatla sanatımsı" arasında türleri ve örnekleri belirleyebiliyor. Georg Lukacs ise eleştirel gerçekçi ve sosyalist gerçekçi sanat türleri dışında hiç bir türü başarılı kabul etmiyor. Özetle kabul ettiğiniz sanat kuramına göre bir eserin başarılı olup olmadığı değişebilir. Özellikle de söz konusu olan en uç örneklere sahip sanat dalları; plastik-sanatlar ise.

Sanatın değerine gelirsek. Aslında endüstriyel-kapitalist toplumda her şeyin metalaştırıldığı tanık oluyoruz. Sanatın maddi değeri, fiyatı onun "niteliğinin" önüne geçmiş durumda. Burada eserin fiyatını sanat simsarları, sanat alıcısı ve onu pazarlayan kişi belirliyor. Buna bağlı olarak bir arz-talep dengesi oluşuyor. Eserin özgün olması, sanatçının gelecek vadetmesi bu alış verişin iyi bir yatırım olmasını sağlıyor. Dikkat ettiyseniz burada eserin niteliğini asıl değerini konuşamıyoruz. Çünkü kapitalist sınıflı toplumda eserin değişim değeri gerçek değerinin önüne geçiyor. Dolayısıyla o eserin astronomik bir bedele sahip olması tamamen spekülatif. Eserin sanatsal niteliğiyle ilgilendiğimizde hiç bir anlam ifade etmeyecek. Yani şu mesele var sanat eserinin pazar için yani satın alınması için üretilmesi ya da değişim değeri haline getirilmesi amaç-araç ilişkisinde bir sapmaya yol açmıyor mu?

Son olarak eserin niteliğini tabi ki sanat eğitimi almayan konuyla ilgili bilgisi olmayan bir kişi kolaylıkla belirleyemez . Ancak konunun uzmanlarının tartışmalarını, açıklamalarını takip etmek bu konuyla ilgili kendinize uygun kuramı görüşü eleştiriyi bulmaya çalışmak ya da konuya hakim olarak kendi görüşünüzü geliştirmek daha sağlıklı olacaktır. Eserin fiyatı ise asla onun niteliğini belirleyemez.

Ayrıca önemli gördüğüm, incelenebilecek bazı türkçe yazılmış ya da çevrilmiş kaynakları da gönderiyorum. Tabi bu eserlerden çok daha fazlası mevcut. Ancak türkçe kaynak dışında diğer dillerde eserlere erişiminiz mümkünse yararlanabilirsiniz.

  • E.H.Gombrich. Sanatın Öyküsü.
  • M.Kagan. Estetik Ve Sanat Dersleri.
  • B.Moran. Edebiyat Kuramları Ve Eleştiri.
  • G.Lukacs. Estetik I-Ii-Iii.
  • A. Çalışlar. Gerçekçilik Estetiği.
  • A. Ziss. Estetik.
  • N.Lynton. Modern Sanatın Öyküsü.
  • G.Bazin. Sanat Tarihi.
  • A. Timuçin. Estetik/Felsefe Dizisi.
689 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
11
Teşekkür (9)
Paylaş
11
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın