Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
0
Puan Ver

Neden bağımlı oluruz(internet, oyun, kumar, alkol, seks vs)? Bu bağımlılığın çözümü nedir?

Bazı bağımlılıklar yüzünden gündelik hayatımızda ki birçok şey aksıyor. Önemli bir sorun haline geldiğini düşünüyorum. Bu bağımlılıkları azaltmak için yöntem nedir?

1
130 görüntülenme
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Bağımlılıkların sebebi kişinin sosyal ortamı, ekonomik durumu ve psikolojik durumu gibi onlarca farklı konuya ayrılsa da hepsinin biyolojik bir sebebi var, dopamin.

Günlük yaşantımızın büyük bir kısmı yiyeceklerin etrafında dönüyor: Bir sonraki yemeğimizin ne zaman olacağı, ne olacağı ve ne kadar leziz olacağı!

Evrimsel olarak, bunlar bizim hayatta kalabilmemiz için gerekli düşünceler. Böylece yiyecek bulduğumuzda yiyebildiğimiz kadar yemeye mecbur kalıyoruz. Bu sadece tüm gerekli besleyici ögeleri almamızı sağlamıyor, ayrıca rakiplerimizin yemeklerimizi çalmasını da engelliyor.

Nasıl oluyor da tamamen doyduktan sonra bile en sevdiğimiz tatlıdan “bir ısırık daha” alabiliyoruz? DiFeliceantonio ve arkadaşlarının yaptığı araştırma (2012) gösteriyor ki beynimizin neostriatum adındaki evrimsel olarak yeni bir bölgesi, beynin ödül sistemini içeriyor. Beyin burada şişkin karnımızın verdiği rahatsızlığı gidermek için uyuşturucu bir sistemi aktive ediyor, böylece yemeye devam edebiliyoruz. Bu sisteme ek olarak, beynin dopamin ödül yolu, yeme, içme, üreme gibi hayatta kalmak için gerekli olan şeyleri yaparken iyi hissetmemizi sağlayan bir merkez.

Ödül yolu

Peki bu yola dahil olan beynin diğer bölümleri neler? Ödül yolu beynin merkezindeki ventral tegmental alan adlı bir bölgeden başlıyor. Burada özel nöronlar size sarsıcı bir haz veren ve sizi iyi hissettiren dopamin nörotransmitterini salgılıyor. Bu davranışı gelecekte de sürdüreceğinizden emin olmak için, ödül yolu beynin hafıza ve davranışları kontrol eden bölümleriyle bağlantılı. Örneğin bir hamburgeri yemenin sizi iyi hissettirdiğini hatırlarsanız, onu büyük olasılıkla tekrar yiyeceksiniz. Eğer beyniniz bu ödüllendirme davranışının meydana gelmesine izin veren bağlantıları güçlendirirse (hamburgeri almak, çiğnemek ve yutmak gibi) bunu bir dahaki sefere yapmak daha kolay olacaktır. Başka bir hamburger yediğimiz takdirde, o sarsıcı hazzı tekrar hissedeceğiz. Bu ödül yolu sayesinde beynimiz bu davranışı tekrar gerçekleştireceğimizi garantiliyor!

Yine de zevk veren bir davranışı tekrar etmek her zaman faydalı bir davranış değil. Örneğin bağımlılık yapan maddeler ödül yolunu aktive ederek hücrelerin bu bölgedeki dopamin miktarını arttırmasını sağlıyor, yoğun bir “uyuşmuşluk” meydana getiriyor. Beyin dopamine yanıt veren hücrelerin sayısını azaltarak bu ani değişiklikleri kompanse ediyor. Böylece madde bir dahaki sefere kullanıldığında etkisi o kadar güçlü olmuyor. Maalesef, bu aynı zamanda kullanıcının aynı “uyuşmuşluk” hissine erişebilmek için madde kullanımını arttırmasına sebep oluyor, buna “tolerans” deniyor. Beyin bu maddelere uyum sağlamaya devam ederken beynin hafızadan ve sorgulamadan sorumlu bölümleri de değişiyor. Bu “istemsiz bağlantı” madde arama davranışını bir alışkanlığa dönüştürüyor ve kullanıcı madde bağımlısı oluyor.

Tıpkı madde bağımlıları gibi, kumar, sex ve teknoloji bağımlılığınında sebepleri aynı, örneğin asosyal olan veya sosyal ilişkilerinde kötü bir dönem yaşayan insanların kendini iyi hissetmek ve mutlu olmak istemesi sebebiyle, kendilerini mutlu eden, yani beynin ödül merkezini harekete geçirerek dopamin salgılatan teknolojik aletlere bağımlı olması kaçınılmaz bir gerçek, örneğin arkadaşlarıyla sorun yaşayan bir çocuk, bisiklet sürüp üstünede yorulmak yerine, tablet bilgisayarından oyun oynayıp neredeyse daha az yorularak ödüle ulaşıp mutlu olabiliyor, bu birkaç kez tekrarlandığında ise dışarıdaki zorlu macera yerine çok daha kolay olan tablet bilgisayarı seçiyor, tabi bunun dışında mesela sosyal medyaların insanın bu davranışına uygun olarak oluşturulması da örnek gösterilebilir, mesela instagramda fotoğraf paylaşarak ona yazılan yorumları ve beğenilerin artışını gördükçe bundan haz alan ve dopamin salgılanmasını sağlayan beynimizin ödül merkezi sebebiyle, bu kişi kendini her mutsuz hissettiğinde bunu tekrar tekrar yapmak isteyecektir, işte bu kısır döngü teknoloji bağımlılığı dediğimiz şeyi oluşturur, madde bağımlıları için çok çeşitli psikolojik ve tıbbi tedaviler varken, teknoloji bağımlıları için bu mutsuzluğun ve asosyalliğin altında yatan sebepleri ortaya çıkaran ve bu kişilere destek sağlayacak bir psikolojik tedavi işe yarabilir.

Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
2

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Benim için hayat sürekli bir öğrenme süreci, öğrenmekse derin bir tutkudur. Bilgiçlik taslamak ya da kuru kuru bilmek için değil, sahiden bilme, anlama isteği ile her yaşta yeni bir şeyler öğrenmenin sevinci yaşamım boyunca hiç terk etmedi beni.”
Murathan Mungan