Matematiksel yasalar evrenin keşfedilmeyi bekleyen bir parçası mı, yoksa bizce kurgulanmış bir dil mi, Evren bu denklemlerle mi örüldü, yoksa bu sadece zihnimizin bir yansıması mı?

Bence İsim Babasıyız Hepsi Bu!

Evreni anlayıp anlamlandırabilmenin en etkili ve şaşmaz dili. Bu dili bizler geliştirdik fakat temel yapı taşları doğadan geldi. Neticede kelime anlamı olarak da muhakeme olunca ve muhakeme zekanın bir ürünü, zeka da doğanın bir ürünü olunca, onun ürünü olan her şey de neticede doğanın eseri veya gerçekliği olur.

Yani aslında evrensel olarak bugün yaşamımıza yön veren fizik, kimya, biyoloji hiyerarşisinde bizden bağımsız olarak var olan ve görece bize bağlı bir zanaatkarlığın ürünü olan her yaratım esasında birer keşiftir. İşte matematik de bu üçünün ve tali diğer alanların ortaklaştığı alandır.

Matematiğin zihinsel temelde soyut alan olarak telaffuz edilmesi onu zihnimizin bir yansıması yapmaz. Aksine bugün evrenimize dair ne biliyor isek somut, madde temelli hepsinin matematiksel temeli vardır. Hatta ötesinin de ve öngörü temelli olarak.

Evrenin bu denklemlerle örülüp örülmediği konusundaki genel kanım aynı anda ve iç içe var olduklarına yöneliktir.

Fakat bunlara rağmen matematiğin ne olup ne olmadığı ile ilgili ve özellikle keşif mi, icat mı şeklinde bir uzlaşının olmadığı ve belki de hiçbir zaman olmayacağı bilinmelidir. Sevgiyle…

Deneysel gözlemler, doğayı anlamamızdaki en güvenilir yoldur. Çünkü doğrudan doğadan gelen veriye dayanır ama deney ve gözlemler tek başına yeterli değildir.

Güneşin kendi etrafında döndüğünü deneysel oalrak gözlemleyebiliriz ama ne kadar hızlı döndüğünü öğrenebilmek için, ölçüme ve sayılara ihtiyacımız var, yani matematik burada işin içine giriyor.

Gözlemler bize ham veriyi sağlar, matematik ise veriyi düzenler, ölçer, genelleştirir, hatta fizik yasaları haline getirir. Doppler kayması formülleri olmadan bir cismin bizden ne kadar hızla uzaklaştığını bilemeyiz.

Tek başına matematik ise, soyut kalır. Bir anlam taşır ama o anlamı kavramak imkansız olabilir. Tekillik bir matematik sonucudur ve maalesef gözlemi imkansızdır. Bu durumda bunun insanlar tarafından uydurulmuş bir bilgi olduğunu düşünmek çok yanlış olur çünkü kullandığımız araç, daha önce milyonlarca kez denediğimiz ve hep doğru sonuçlar aldığımız matematiktir.

Son olarak, matematiksel bir denklem, doğayı açıklamak için önerildiğinde, gözlemsel veriler ile uyuşmazsa, yanlış değil eksik veya uygulama alanı sınırlı olarak kabul edilir. Matematiğe güvenin yani.

Ikisi de. En baslarda yaptigimiz kabuller bizi bugunku noktaya getirdi diye dusunuyorum.

Tanimlanmayi bekleyen örn. Potansiyel aksiyomlar vardir, var olacaktir. Ote yandan kesfedilmeyi bekleyen cok fazla kavram vardir, var olacaktir.

Biz oldukça büyük bir tuvalin tamamını inceleyemen ve kavrayaman birer sanat eleştirmeni gibiyiz aslında. Evren ve bizim matematik sayesinde oluşturduğumuz denklemler, yasalar bizim görebildiğimiz bu nispeten ufacık parçadan çıkarttığımız şeyler. Hans-Georg Gadamer'in hermeneutik felsefesinde ifade ettiği gibi biz olguları ve varlıkları doğrudan oldukları gibi değil kendi yorumlarımızla kaynaştırmak suretiyle öğreniriz. Yani bizim günümüzde matematik ve onun yasaları olarak bildiğimiz şeyler bana kalırsa hem evrenin kaotik düzeninin hem de insan zihninin ortaklaşa şekilde ortaya çıkarttığı bir iştir. Nitekim yasalar ve denklemlerde kullandığımız semboller insanların tarihsel süreçte çeşitli yollarla ürettiği zaruri olmayan şeyler iken bizim bu sembolleri kullanarak ortaya çıkarttığımız şeyler evrenin kendiyle alakalıdır.