Evrim Ağacı Soru & Cevap
Puan Ver
0
Puan Ver

Levhalar bir birine neden çarpar?

Levhalar bir birine neden çarpar? Tabii bunun sonucunda dağlar oluşuyor, fakat neden böyle bir şey oluyor? Neden levhalar bir birine çarpma gereği duyuyor?

1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
1 Cevap

Bu soruyu cevaplamak için soruyu daha temel şekilde "Neden hareket eder?" olarak da sorabiliriz.

Dünya'nın kabuk kısmını devasa 12 civarında plaka ile kaplıdır. Bu plakaların üzerinde kıtalar ve okyanuslar bulunur. Plakaların hareketiyle birlikte hem kıtalar, hem okyanus tabanları hareket eder. Peki bu hareketin kaynağı nedir?

Şekilden de görebileceğiniz gibi Dünya'nın çekirdeğinde son derece yoğun (5.5 kg/m3), 4000 santigrat derece civarında eriyik halde bulunan malzeme bulunur. Çoğunlukla demir ve nikelden oluşan çekirdek, kendi etrafındaki dönüşü sayesinde Dünya'ya manyetik alanını kazandırır. Ayrıca Dünya'nın üst kısımlarına sıcaklık verebilir.

Çekirdekten yayılan bu yüksek sıcaklık, ortalama 15-20 santigrat derecede bulunan kabuk ile çekirdek arasındaki bölgenin "magma" adı verilen erimiş mineral ve kaya yapılarından oluşmasını sağlar, bu bölgeyi sürekli eriyik halde tutar. Ancak sıcaklık, çekirdekten kabuğa (yüzeye) gittikçe düşer, magmanın sıcaklığı azalır.

Bu sıcaklık farkı, daha sıcak olan alt kısımlardaki magmanın çekirdekten aldığı ısıyla daha da sıcaklığını arttırarak yükselmesi; kabuğa yakın olan soğuk kısmınsa daha sıcak olan alt tarafa doğru hareket etme eğilimi sonucunda "konveksiyon akıntıları" adı verilen döngüler oluşur.

Görsel
Görsel
Evrim Ağacı

Görselden de görülebileceği gibi, döngülerin ısınan sıcak tarafları yükselir, soğuyan tarafları ise aşağıya iner. İşte yüksek yoğunluktaki magmanın bu döngüsel hareketi, kabuk bölgesinde soğumuş magma olarak düşünebileceğimiz plakaların sürtünme etkisiyle farklı yönlere hareket etmesine neden olur. Plakaların bu hareketi, çarpışmalara ve ayrılmalara sebep olur.

Bu çarpışmalar sonucunda hem depremler ve dağlar oluşur, hem alta giren plakalar eriyerek magma haline dönüşür. Ayrılmalar sonucunda ise volkanik aktivite yüzeye ulaşır. Hem çarpışmalar, hem de ayrılmalar görselde yeşil oklarla gösterilmiştir. Ayrıca bir plaka üzerindeki "kıta" (continent) kısmı da belirtilmiştir. Kıtalardan geri kalan alanda okyanuslar bulunur. Elbette bu görsel temsilidir; ancak plakaların üstü çoğunlukla okyanuslardan oluşur.

Bu konveksiyon akıntıları, Dünya ortamının sürekli ve aralıksız olarak değişmesiyle sonuçlanır. Çünkü hem Dünya'nın üzerinde yaşam olan bölgesi sürekli hareket halindedir ve dinamiktir; hem de volkanik aktivite sonucu iklimsel parametreler sürekli değişim halinde kalır. İşte bu çevresel değişimler de, kaçınılmaz bir şekilde biyolojik evrimi tetikler.

Teşekkür
Paylaş
1

Kaynaklar

  1. Evrim Ağacı
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimin sahtebilimden çok daha şaşırtıcı olduğunu düşünüyorum. Hem bilimin sahtebilim üzerine ek bir özelliği daha vardır: Gerçektir.”
Carl Sagan
Geri Bildirim Gönder