Yeni Soru Sor
Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
4

Işık hızını ilk kim bulmuştur?

İnternette tam bir sonuç bulamadım. Bir çok site farklı isimler söylüyor yardımcı olur musunuz?
1,190 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap

Bu tür bilimsel gelişmeler tekil sıçramalar değil, onlarca, kimi zaman yüzlerce yıla yayılan gıdım gıdım ilerlemelerin bir ürünü olduğu için "Işık hızını ilk kim keşfetti?" sorusu faydalı bir soru olmayabilir. Doğru soru, "Işık hızının doğru olarak hesaplanması sürecinde payı olan araştırmacılar kimlerdi?" olacaktır.

Her şeyden önce, 17. yüzyılın başlarında ışık hızının bir miktarı olduğu bile düşünülmüyordu. Işığın sonsuz hızda ilerleyebildiğine inanılıyordu. Bu inancı sorgulayan ve ışığın hızını hesaplamayı deneyen ilk kişi Galileo Galilei olmuştur; ancak Galileo bu çabasında başarısız olmuştır.[1]

Işık hızının sonsuz değil, sonlu olduğunu keşfeden ilk kişi Danimarkalı astronom Ole Christensen Rømer'dir.[2][3] Rømer, bu sonuca, 1666-1668 yılları arasında Giovanni Domenico Cassini'nin asistanı olarak çalışırken, Jüpiter'in uydusu Io'nun tutulmalarını gözleyerek varmıştır. Gözlemlerine göre Dünya, Jüpiter'e yaklaştıkça Io'nun tutulmalarının süresi kısalmaktaydı ve yaptığı hesaplar sonucunda bunun, eğer ki ışığın Io'dan Dünya'ya ulaşması 10-11 dakika sürüyorsa açıklanabileceğini bulmuştur. Ne var ki Rømer, bu verileri kullanarak ışık hızını hesaplamamıştır; sadece gözlemlerindeki anomalinin bu şekilde açıklanabileceğini söylemekle yetinmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Rømer'in verilerini kullanarak ışık hızına bir değer atayan ilk kişi, yine Danimarkalı bir astronom olan Christiaan Huygens olmuştur. Rømer'in bulgularını kendi gözlemleriyle birleştiren Huygens, ışık hızının saniyede Dünya çapı kadar olduğunu hesaplamıştır. Bu da yaklaşık 212.000 km/sn hıza denk gelmektedir (%41.4 hatalı).[4]

Ancak ne Rømer'in ne de Huygens'in "sınırlı ışık hızı" iddiası kabul görmüştür. Ta ki 1727 yılında James Bradley tarafından ışığın sapması (İng: "abberation") gözlenene dek... Işığın yön değiştirmesi, onun sonlu bir hızı olduğunu ispatlamıştır.[5][6]

1809 yılında Fransız matematikçi ve astronom Jean Baptiste Joseph Delambre, daha da isabetli gözlemler sayesinde ışığın Güneş-Dünya arası mesafeyi 8 dakika 12 saniyede aldığını bulmuştur (%1.4 hatalı). Bu, 300.000 km/sn'nin birazcık altında bir hız vermektedir.

Günümüzde ışığın Güneş ile Dünya arasındaki mesafeyi 8 dakika 19 saniyede aldığını ve ışık hızının 299792.458 km/sn olduğunu biliyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Bizi bu keşfe götüren ara ölçümlerin bir listesini şöyle çıkarabiliriz (her bir satırda "ölçüm yılı", "bilim insanının soyadı", "kullandığı yöntem" ve "sonuç (km/sn) (hata payı)" verilmiştir:[1]

  • 1676 / Rømer & Huygens / Jüpiter'in uyduları / 214,000 (-%40)
  • 1726 / Bradley / Yıldız sapması / 301,000 (%0.4)
  • 1849 / Fizeau / Dönen dişli tekerlek / 313,000 (%4.2)
  • 1850 / Foucault / Dönen ayna / 298,000 (-%0.6)
  • 1875 / Cornu / Dönen ayna / 299,990 (%0.07)
  • 1880 / Michelson / Dönen ayna / 299,910 (%0.04)
  • 1883 / Newcomb / Dönen ayna / 299,860 (%0.02)
  • 1907 / Rosa & Dorsey / Elektromanyetik sabitler / 299,788 (-%0.001)
  • 1926 / Michelson / Dönen ayna / 299,796 (%0.001)
  • 1928 / Mittelstaedt / Kerr hücre optüratörü / 299,778 (-%0.005)
  • 1932 / Pease & Pearson / Dönen ayna / 299,774 (-%0.006)
  • 1940 / Huttel / Kerr hücre optüratörü / 299,768 (-%0.008)
  • 1947 / Essen & Gorden-Smith / Kavite resonatörü / 299,792 (%-0.0001)
  • 1951 / Bergstrand / Kerr hücre optüratörü / 299,793.1 (%0.0004)
  • 1958 / Froome / Radyo interferometresi / 299,792.5 (%0.00001)
  • 1972 / Ebenson ve diğerleri / Lazer / 299,792.4574 (-%0.0000002)
  • 1983'te ışık hızı 299,792.458 km/sn olarak belirlendi.

Dolayısıyla buraya kadar saydığım isimlerden herhangi birini "ilk" olarak alabilirsiniz. Önemli olan, o "ilk"in gerçekte olandan ne kadar sapmasına izin vereceğiniz.

Ve daha da önemli olan, yukarıdaki listedeki hata paylarının küçülmesine bakarak, bilimin gücünü kavrayabilmek.

288 görüntülenme

Kaynaklar

  1. PhysLink. How Was The Speed Of Light Determined And Who Found It, When? How Close Was The Estimate Of 186,000 Mps To The 'Actual' Speed Of Light?. Alındığı Tarih: 29 Ağustos 2022. Alındığı Yer: PhysLink | Arşiv Bağlantısı
  2. Cosmic Horizons. Ole Roemer And The Speed Of Light. Alındığı Tarih: 29 Ağustos 2022. Alındığı Yer: AMNH | Arşiv Bağlantısı
  3. E. Nix. Who Determined The Speed Of Light?. (1 Ekim 2014). Alındığı Tarih: 29 Ağustos 2022. Alındığı Yer: History | Arşiv Bağlantısı
  4. C. Huygens. (1690). Treatise On Light: By Christiaan Huygens. ISBN: 9781724328816.
  5. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. (1728). Iv. A Letter From The Reverend Mr. James Bradley Savilian Professor Of Astronomy At Oxford, And F. R. S. To Dr. Edmond Halley Astronom. Reg. &C. Giving An Account Of A New Discovered Motion Of The Fix'd Stars. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, sf: 637-661. doi: 10.1098/rstl.1727.0064. | Arşiv Bağlantısı
  6. A. W. Hirshfeld. (2002). Parallax. ISBN: 9780805071337. Yayınevi: Macmillan.
  7. D. Dobrijevic, et al. Io: A Guide To Jupiter's Volcanic Moon. (16 Mart 2022). Alındığı Tarih: 29 Ağustos 2022. Alındığı Yer: Space.com | Arşiv Bağlantısı
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
32
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close