Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
5
Puan Ver

Gündüz uykusunun geceden farkı nedir?

Örneğin gündüzleri uyuyan bir insanın geceleri uyuyan bir insanla farkı nedir ve sağlığa ne gibi etkileri olur bu durumun yoksa sadece insanın gündüz avlanmasından gelen bir evrimsel alışkanlık mı?

2
4,596 görüntülenme
Teşekkür (5)
Hatırla (4)
Takip (1)
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Neden uyuyoruz, uykunun biyolojideki rolü gibi temel konularla netleşen bir durum üzerinden vakte göre uykunun etki mekanizmalarını değerlendirelim.

Canlılığın güneşe göre evrimleştiğini, tek hücreliler dahil dahil bütün organizmalarda sirkadiyen ritmin olduğunu biliyoruz. Sirkadiyen ritm, bir türün güneşe göre temel yaşamsal faaliyetlerini belirleyen düzendir. Avlanma, yeme içme, dinlenme uyuma gibi temel yaşamsal faaliyetler, türe özel belirlenmiş biçimde biyolojik saat şeklinde evrim sürecinde oluşmuştur. Bu nedenle uçak seyahatlerinde bu düzen değiştiği için uyum sağlamakta zorlanırız kısa bir süre. (jetlag) Ya da gece hayatı, güneş battıktan sonra yemek, gece mavi ışığa maruz kalmak gibi sirkadiyen ritmi bozacak bütün davranışlarımız, bizi jetlag yapar aslında. Etkilerini daha çok enerji azlığı ya da duygudurum değişimi gibi yaşarız ancak önemsemeyiz. Bütün biyolojik reaksiyonlar, sindirim, hormon düzeni ve tamamen sirkadiyen ritme göre işler. Bu durumda ilk akla gelen soru, 6 ay gece 6 ay gündüz olan yerlerde bu ritm bozulacağı için insanların hasta olması gerekmez mi. Kişinin içinde bulunduğu fiziksel şartlara adapte olması gibi bir durum söz konusu. Aynen uçak yolculuğu sonrası bir süre sonra yeni konumdaki şartlara uyumlanması gibi. Ancak bütün uyumlanma, adaptasyon süreci, biyolojik bir kapasiteyi kullandığı için bedel ödetir bireye. Kısa süreli değişimlerde bu bedel daha fazladır. Yıllardır kutba yakın yerlerdeki adaptasyon daha gelişmiş olacaktır.

İşte bu tek hücreliler dahil bütün canlılarda güneşe göre kurulmuş sistem içinde en önemli konuma sahip olan faaliyet de uykudur. Beyin detoksu, parasempatik sisteme geçiş, melatonin ve kanserli hücre temizliği, yeniden yapılanma - büyüme hormonu, immün sistem direnç artışı, şeker - insülin - leptin metabolizması dengesi, vs vs bitmez tükenmez gereklilikler bütünüdür yüksek yapılı organizmalar için. Ve hormonal aktiviteden de anladığımız üzere, gece 11 itibarı ile uyuma pozisyonuna geçmiş olmamız gerekiyor. Çünkü hormonal aktivite düzeni belirlenmiş durumda. Buna engel olacak ışık, ses, stres (kortizol varsa melatonin kalmaz) faktörler, uyku kalitesini düşürecektir. Gece uyku sırasında vücut için çok gerekli bunca faaliyet yapılırken, gündüz ise sirkadiyen ritme göre sabahın erken saatlerinde kortizolün salgılanmaya başlamasıyla der ki: uyan, tetikte ol ve avlan. Yani gündüz melatonin kalmamış, artık stres hormonları salgılanmaya başlamıştır ki, gündüz ritmine geçilerek hareket, aktivasyon zamanı gelmiştir. İşte biyolojik olarak yaşamda kalmanın avlanma-tetikte olma-gerekirse kaçma sürecinde yaşanacak uykunun elbette ki gece uykusuyla çok fazla farkı olacaktır. Kişi gündüz uykusundan çok dinlenmiş ve iyi hissederek kalkmaz çoğu zaman. Biyolojinin etkisi, vardiyalı çalışanlarda kanser oranlarının yüzde olarak fazlalılığı olarak kendini gösteriyor. Düzenli vardiya sistemine adaptasyon belli miktarda mümkün olsa da, özellikle değişken vardiya (bir gündüz bir gece çalışmak), erken yaşlılık, hastalık risklerinin erkene gelmesi demek malesef. Vardiyalı ya da değişken vardiyalı çalışan kişilerin biyolojiye yaptıkları yükü azaltmak için en azından beslenmesini iyi tutmamaları, metabolik temizliği azaltmaları gerekir. Akdeniz tipi diyete yakın olmak en azından riskleri azaltır.

4,493 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
6
Puan Ver
Teşekkür (11)
Paylaş
6

İki çeşit uyku süresi vardır. Uykuda birçok şey oluyor ama sizin sorunuza bu daha iyi açıklayıcı olacağını düşündüm. Gece uykusunda norem uykusu ile deklaratif öğrenme, ram uykusu ile nondeklaratif öğrenme gerçekleşiyor yani gün içinde öğrendiklerimiz uzun süreli belleğe aktarımı olur.

2,622 görüntülenme
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (4)
Paylaş
2
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evrim, hayatlarımızdan anlamı çalmaz; tam tersine gezegenimizi kaplayan güzelliklere ve zafer dolu yaşama duyduğumuz hayranlığı arttırır.”
Kenneth R. Miller
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol