Friedrich Nietzsche'nin misojinist söylemleri hakkında ne düşünüyorsunuz?

Nietzsche’nin kitaplarını eline alıp biraz karıştıran herkes, hiç tereddütsüz kadınlarla ilgili son derece sert ve rahatsız edici laflarla karşılaşmıştır:

​"Erkek yüreğinin özünde sadece sertlik vardır, oysa kadının yüreği özünde kötüdür." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, Yaşlı ve Genç Kadınlar Üzerine)

​"Kadının sevgisi, sevmediği her şeye karşı adaletsizlik ve körlük içerir... Kadın henüz dostluğa muktedir değildir: Kadınlar hâlâ kedi ve kuştur. Ya da en iyi ihtimalle inektirler..." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, Dost Üzerine)

Bu ifadeler, bence Nietzsche'nin kadınları bağımsız bireyler olarak değil; irrasyonel, güvenilmez ve erkeğe göre tanımlanan varlıklar olarak gördüğünü açıkça göstermekte. Günümüz açısından bakıldığında bu söylemlerin önemli bir bölümünün açık biçimde cinsiyetçi ve misojinist nitelik taşıdığı söylenilebilir.

​Nietzsche'nin kişisel hayatındaki kadınlarla olan ilişkilerindeki başarısızlıkların, onun bu tutumunu kısmen de olsa beslediğini düşünüyorum. Evlilik teklif ettiği tek kadın olan Lou Salomé tarafından reddedilmesi, hayatının en ağır hezimetlerinden biriydi. Bu büyük hayal kırıklığı, felsefesindeki sert kadın eleştirilerini beslemiştir. Nietzsche’nin kadınlarla imtihanı Salomé ile başlamadı. Babasını küçük yaşta kaybettikten sonra aşırı dindar, baskıcı ve muhafazakâr bir anne (Franziska) ile kız kardeş (Elisabeth) çemberinde büyüdü. Özellikle kız kardeşi Elisabeth’in onun düşüncelerini manipüle etme çabasının ve sığlığının, Nietzsche’nin "kadın zihnine" duyduğu öfkenin temelini oluşturduğunu düşünüyorum.

​Bazı yorumcular günümüzde Nietzsche'nin bu tutumunun birer edebi provokasyon veya dönemin ataerkil yapısının abartılı bir yansıması olduğunu savunuyor olsa da ben öyle olmadığını düşünüyorum. Tabii ki Nietzsche'nin bu tutumunda dönemin ataerkil yapısı ve normlarının da etkisi var; ancak bir düşünürün yaşadığı dönemin değerlerinden etkilenmiş olması, ayrımcı söylemlerini haklı çıkarmaz.Bu durum, Nietzsche'nin kendi felsefesiyle de çelişen bir durumdur. Dönemin ataerkil normlarını aşmayı vaat eden, kendinden önceki tüm ahlakı ve tabuları "baltayla" yıkan bir filozofun, sıra kadınlara geldiğinde çağının en tipik ve sığ cinsiyetçi kalıplarına sığınması onun en büyük zaafıdır. Her şeyi sorgulayan o keskin akıl, kendi yaralanmış hırsı ve hayal kırıklığı söz konusu olduğunda nesnelliğini yitirmiştir.

^[1][2]