Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
Yıldız Tozu
Yıldız Tozu
2,090 UP
Üye
4

Fosillerin yaşları nasıl belirlenir?

Uranyum bozunma işleminin uygulandığını biliyorum ama tam anlayamadım..teşekkürler..
6,742 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
5 Cevap
Kabul Edilen Cevap
Muhammet Ergün
Coğrafya Öğretmeni

Günümüzde kesin süre ve yaş saptanması konusunda özellikle radyoaktif maddelerin özelliklerinden yararlanmak daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. Bu yöntemler uzun ve titiz laboratuvar çalışmaları gerektirir.

RADYOMETRİK YÖNTEMLER

Bu Reklamı Kapat

Bu yöntemde radyoaktif maddelerin zamanla başka maddelere dönüşmek üzere parçalanmalarından yararlanılır. Bu parçalanmanın hızı her radyoaktif madde için belirlidir ve sürekli aynı kalır.Kayada ilksel olarak var olan radyoaktif maddenin yarısının parçalanması için geçen süreye yarı ömür denilir. Radyoaktif maddelerin yarı ömürleri arasındaki farklar yaş tayininde yüksek derecede doğru sonuçlar verilmesini sağlamaktadır.

4,363 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Erinç S. Jeomorfoloji Ii, Der Yayınları. (10 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 10 Eylül 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Bu cevap, soru sahibi tarafından kabul edilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
4
  • Raporla
Kabul Edilen Cevap
Tugberk Kaynak
Araştırmacı
Orijinal Soru: Bir fosilin ne kadar eski olduğu nasıl belirlenir?

Merhabalar

Gerek arkeolojide gerek antropolojide gerek jeolojide ancak bilhassa paleontolojide elde edilen verilerin yaşlarını karşılaştırmak belli yöntemler ve methodlar vardır.

Bu Reklamı Kapat

Bu methodların ilki göreceli yaşlandırma tekniğidir. Göreceli Yaşlandırma Tekniğinde, elde edilen veri üzerinde yaşını bildiğimiz kimi veriler olabilir ve bu veriler önceki verilerle kıyaslanarak yaş kategorisi oluşturmamızı mümkün kılar. Örnek vermek gerekirse içinde bir trilobit fosilini bulunduran iki kayaç ele alalım. Bu kayaçları yaşça sınıflandırmak istersek bu kayaçlardaki trilobitlerden yararlanırız. Trilobitlerin bilinen birçok ara türü daha öncesinde evrimsel biyoloji tarafından aydınlatılmış olduğundan iki trilobitin yaşı üzerinden kayaçlarımızın yaşını da belirleyebiliriz.

Bu methodlardan bir diğeri Sayısal Olarak Yaşlandırma Tekniğidir. Bu teknik, Göreceli Yaşlandırmaya göre daha kesin sonuçlar verir ve fosiller sadece kronolojik olarak sınıflandırılmakla kalmaz yaşları da belirlenebilir. Sayısal Olarak Yaşlandırma İlkesinde iki adet önemli teknik bulunur. Bunlardan biri radyoaktif yaşlandırmalardır. Bu yaşlandırmalarda Uranyum önplana çıkar ve çok geniş aralıkta yaşlandırma mümkündür. Diğeri radyoaktif olmayan yaşlandırmadır. Bu yaşlandırmanın detayları aşağıdaki kaynakta incelenebilir.

Bu Reklamı Kapat

Bir diğeri ise Manyetik Yaşlandırma Tekniği olarak karşımıza çıkar. Bu teknikte ise kayaçlardaki manyetik özellikler kullanılır. Jeolojik zamanlardaki büyük olaylardan Dünyanın Manyetik Alanı da etkilenmiştir. Dünyanın zaman içerisinde değişen bu manyetik alanının oryantasyonlar bütünü, böyle bir yaşlandırmayı mümkün kılar.

Elbetteki daha çok sayıda çeşitli yaşlandırma yöntemleri vardır. Bu yöntemleri öğrenmek için aşağıdaki kaynak kontrol edilebilir.

1,287 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Daniel J. Peppe. Dating Rocks And Fossils Using Geologic Methods. (1 Ocak 2013). Alındığı Tarih: 19 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
Bu cevap, soru sahibi tarafından kabul edilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
3
  • Raporla
Cevap
Genç Mühendis
Genç Mühendis
146K UP
Okur
Orijinal Soru: Karbon 14 testi güvenilir midir? 2 milyon yıllık fosilin yaşını hangi yöntemle hesaplarız??

Merhabalar umit

Bir fosili yasının belirlenmesi cok titiz laboratuvarlarda hesaplanır ve guvenilir sonuc verir hiç suphen olmasın ama C14 yontemi en fazla 50 bin yıl oncesibe kadar gidebilir daha gerisine gidemez. C14 daha cok insanlık tarihinden kalıntıları incelemek için kullanılır dinozorlar incelemek için diil.

Bu Reklamı Kapat

Bunun sebebini link bırakıyorum incelersin uzun uzun yazmıcam.

Fosil yasları atom numarası buyuk elementlerle incelenir. Radyo aktivite için Atom num ne kadar buyukse,bozulma için o kadar uzun sure gerekir. Ama mantık aynıdır.

1,326 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. C14 Linki. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
4
  • Raporla
Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin
591K UP
Öğrenci-Okur
Orijinal Soru: Milyonlarca yıllık fosillerin ve milyarlarca yıllık taşların yaşları nasıl tespit ediliyor?

Tarihleme yöntemleri ile ilgili bir not buldum. Birçok yöntem anlatılmış, içerisinde çok geriye gitmeyen yöntemler de olsa sizin istedikleriniz de var, ben yine de hepsini atacağım:

1) TARİHLEME YÖNTEMLERİ

Bu Reklamı Kapat

ARKEOLOJİK YÖNTEMLER

TABAKALANMA (STRATİGRAFİ): Üst üste yığılan katmanların adlandırılması demektir. Altta bulunan katman,üsttekinden daha eskidir. 19. yy ortalarında tam anlamıyla kabul görmüştür.

Bu Reklamı Kapat

BİÇİMBİLİM (TİPOLOJİ): Aynı katman içinde yer alan buluntulara dikkat etmekteyiz. Biçimsel özelliklerine göre bir sınıflandırma yoluna gideriz.

GÖRELİ TARİHLEME: Farklı yerlerde ortaya çıkan buluntulara dikkat ederiz. Tipolojik benzerlikleri bu durumda bizim için son derece önemli olup, tabakalanma içindeki konumlarına göre bir karşılaştırma yaparız. Buluntuların zaman içindeki göreli yeri, birbirine göre eski ya da çağdaş, yeni olarak mutlak yaş vermeden belirtilir.

YAZILI KAYNAKLAR: Yazının bulunmasından sonraki süreç dikkate alınır. Kil, papirüs, taş, kaya, mühür, tablet gibi değişik şekilli sembollerin yer aldığı belgeler mevcuttur. Ancak farklı takvim kullanmış olanlar vardır, bu da bizim takvimlerimiz ile çelişir. Buna rağmen belirli bir takvim sistemine bağlı mutlak yaş çıkartılabilir.

VARV YÖNTEMİ: Göl, buzul, deniz dibi gibi yerlerde yağışlı ve kurak mevsimlerin etkisiyle biriken ince katmanların üst üste yığılmasıyla, bazen kalınlığı kilometreleri bulan dolgular oluşturur. Bu katmanların sayılması çevresel değişiklikleri verirken aynı zamanda bizi eskiye götürür. Bu birikimlerin içinde herhangi bir buluntunun varlığı tarihlemeyi kolaylaştırır.

ARKEOMETRİK YÖNTEMLER

RADYOAKTİF YÖNTEMLER: Radyoaktif maddelerin radyoaktif yapısının zaman içerisinde azalarak yarıya inmesi ilkesine dayanır. Yarı yaşı bilinen bir radyoaktif madde, insan ya da bulunduğu ortam ile ilişkilendirildiğinde, bu maddenin radyoaktivitesinin ölçülmesi bize mutlak yaşı verecektir.

KARBON 14 (C14) YÖNTEMİ: Tüm canlıların bünyesinde, Carbon 12 ve Carbon 14 izotopları eşit miktarda bulunur. Canlı öldüğünde C12 sabit kalır. C14 ise belirli miktarlarda azalmaya başlar. Yanmış tahıl, diş, kemik, tahta gibi günümüze gelebilen arkeolojik organik maddelerdeki C12-14 oranı saptanarak mutlak yaş belirtilir. C14 sonuçları, takvim yılına uyarlanır.

POTASYUM ARGON, URANYUM KURŞUN, RUBİDYUM STRONTİUM: C14 yönteminde olduğu gibi radyoaktif minerallerin dönüşüm sürecinin ölçümüne bakılır. C14 e göre daha hassas bir yöntem olup birkaç milyar yıla kadar ölçüm yapılabilir. Volkanik, katman, traverten ölçümler için son derece uygundur.

Bu Reklamı Kapat

MANYETİK YÖNTEM (JEOMANYETİZMA): Dünya'nın manyetik alanını oluşturan + ve - kutuplar sabit değildir.Terslenme adını verdiğimiz dönemlerde + ve - kutuplar, yer değişitrmiş ve bir süre bu şekilde kalmıştır. Yani şöyle bir örnekle diyebiliriz ki Kuzey Kutbu'na yakın olan + kutup 400 yıl önce New York'a yakın bir yerdeydi. Yani o tarihlerde pusula kuzeyi değil kuzeydoğuyu gösteriyordu. Bu bir terslenmedir. Her cismin içinde karışık biçimde bulunan iyonlar, o cisim yanarsa yandığı tarihteki manyetik kutup yönünde dizilirler. Terslenme söz konusu ise Paleolitik Mağara'da kullanılabilir. Travertenlerde buna örnek verilebilir.

AĞAÇ HALKALARI (DENDROKRONOLOJİ) YÖNTEMİ: Ağaçlar yaşamları süresince her yıl iki büyüme halkası meydana getirirler. Bu halkaların genişliği tamamen iklim koşullarına bağlıdır. Birkaç bin yıllık seriler elde edilebilir. Eski dönemlerde kullanılmış ağaç yanarak günümüze kadar gelebilir. Bu kömürleşmiş ağaç halkaları aynı biçimde ölçülür. Bu veriler birleştirilerek MÖ.8 bin yılına kadarki dönem için kesin seriler elde edilmiştir.

TERMOLÜMİNESANS: Maddede biriken radyasyon enerjisi miktarı onun radyasyon etkisinde kaldığı süreye, dolayısıyla maddenin yaşına bağlıdır. Biriken toplam enerjinin bir yılda biriken enerjiye bölünmesiyle enerjinin kaç yıldır toplandığı, yani maddenin yaşı hesaplanır. Maddenin ısıtılmasıyla ortaya çıkan ışımanın ölçülmesi esasına dayalıdır. Bazı mineraller özellikle obsidyen optik ışıma hızının ölçülmesi 500 bin yılına kadar ölçüm verir.

2) DOĞAL ÇEVREYİ BELİRLEYEN YÖNTEMLER

Bu Reklamı Kapat

BİTKİ TOZLARI (POLEN) ANALİZİ: Bitkiler çok sayıda ve birbirlerinden farklı olarak polen üreterek yayarlar. Bu polenler göl ve bataklık gibi su kütlelerinin içine düştüklerinde dibe çökerler ve varv şeklinde katmalar oluştururlar. Buralardaki ölçümler varvların oluşum yıllarına bağlı olarak doğal çevre ortamındaki değişikliği yansıtırlar. Polenler aynı zamanda C14 tarihlemesi için de kullanılırlar.

OKSİJEN İZOTOP YÖNTEMİ: Denizlerde yaşayan canlıların iskeletlerinin oluşumunda O16 ve O18 izotopları devreye girer. Bazı canlılarda, örenğin Forraminifera türünde O16 ve O18 oranı, suyun sıcaklık, tuzluluk oranı ve oksijen içeriği ile belirlenir. Derin deniz diblerindeki dolgularda, katmanlar halinde biriken iskeletlerde yapılan ölçümler, tabakalanmış olarak canlının öldüğü dönemdeki deniz ortamını, dolayısıyla iklimi gösterir. Buna ek olarak bu örneklerden hareketle C14 yöntemiyle mutlak yaş ölçümü de yapılabilir. Özellikle katmanların kilometrelerce kalınlığa ulaştığı okyanus tabanlarında O16 ve O18 ölçümleriyle belirlenen iklimsel dönemler, en güvenilir doğal çevre ve kronoloji anahtarı olarak kabul edilir.

KUTUP KRONOLOJİSİ: Kutuplara kar olarak düşen yağış, her yıl katmanlar halinde birikerek erinmeden korunur. Her yıl oluşan katmanlar sayılarak on binlerce hatta yüzbinlerce yıl öncesine gidilebilir. Bu katmanların kalınlığı çevre koşulları ile bağlantılıdır. Aynı zamanda orta enlemlerde doğal çevrede meydana gelen büyük olaylar, öreneğin yanardağ patlamalarının çıkarttığı kül, kurak dönemlerde çöllerden gelen kum, üst atmosferdeki rüzgarlarla kutup dolgularına çökelir. Kutup kronolojisi, Oksijen izotop yöntemiyle birlikte doğal çevredeki değişikliklerin bir göstergesi olarak kullanılır.

BİOARKEOLOJİ: Son yıllarda moleküler biyoloji ve genetik alanlarındaki gelişmeler arkeolojiye katkı sağlamaktadır. Arkeolojik dolgularda ele geçen insan iskeletleri ya da bir hayvan kemiği üzerindeki doku veya kanı oluşturan hemoglobin hücreleri gibi örneklerden genetik şifrenin okunması mümkündür.

Bu Reklamı Kapat

ÇEVRESEL ARKEOLOJİ (JEOARKEOLOJİ): Doğal çevredeki akarsu sistemleri,toprağın birikmesi, aşınması gibi değişikliklerinya da yanardağ patlamaları, deprem gibi olayların incelenmesi ve bunların kültürel tarihle karşılaştırması, insanların yaşadığı eski çevreyi (Paleo-ortamı) anlamamızı sağlar. Bu bağlamda arkeoloji, çevreyi inceleyen doğa bilimleri için zaman labaratuvarı görevini üstlenir.

PEKİ NE İŞE YARIYOR?

KULLANIM İZİ ANALİZİ: Tanımadığımız bir aletin ne işe yaradığını biçimine bakarak söylemek her zaman mümkün olmaz. Yapılan her iş aletin üzerinde mikroskopla görülebilecek bir aşınma yüzeyi oluşturur ve bu izlerden en azından yapılan işin şiddeti, sertliği ve yönü saptanabilir. Bu sayede örneğin çakmaktaşından yapılmış bir aletin deri sertliğinde bir madde üzerine belirli açıda sürtüldüğü sonucuna ulaşılabilir.

TORTU ANALİZİ: Kullanılan bir çok maddenin bileşimindeki kristaller, günümüze kadar mikroskobik bir ölçekte korunarak gelir. Örneğin bir el öğütücüsünün dokusuna işlemiş buğdaydaki silisyum mikrokopla görülebilir.

DENEYSEL ARKEOLOJİ: İşlevini bilmediğimiz veya teknolojisini anlamadığımız alet ya da nesnelerin modelleri yapılarak bunlar değişik şekillerde kullanımakta, kullanıldıktan sonra üzerinde oluşan izler, arkeolojik malzemede görülenlerle karşılaştırılarak yapılan işin tür ve niteliği saptanmaktadır.

Yazan: Mehmet Arif Sökmen (Evrim Ağacı Okuru)

Ayrıca sayfamız okurlarından Sayın Gülşah Güler'in Evrim Ağacı için hazırladığı önemli ve güzel notunu da sizlerle paylaşmak istiyoruz:

Tarihlendirmeyi kabaca bir kalıntının, fosilin var olduğu dönemin hesaplanması, yaşının belirli aralıklara sığdırılması olarak tanımlayabiliriz.

Tarihlendirme Göreli ve Mutlak olmak üzere iki biçimde gerçekleştirilmektedir.

Bilim adamları buldukları fosilleri stratigrafik bir dizin içine yerleştirilebildiğinde etrafında bulunan diğer fosillere ilişkin olarak yaşlarını belirleyebilirler ki bu şekilde belirlemeye göreli tarihlendirme denir. Özellikle Hominid fosilleri bir tabakada bulunduğunda ilişkin jeolojik özellikler ve tikel bitki ve hayvanların kalıntıları bize depozitlerin oluştuğu iklim hakkında bilgi verir ve göreli bir tarihleme yoluna gidebiliriz. Ayrıca buluntular üzerinde Mehmet Akif Bey’in de anlattığı birçok metotla yaşının hesaplanması söz konusu olabilir. Böyle radyoaktif veya radyoaktif olmayan bir yöntemin kullanılmasıyla belirlenmeyi de mutlak tarihlendirme olarak adlandırmaktayız.

Bu Reklamı Kapat

Paleontoloji ve paleoantropoloji alanlarında fosil kemikleri üzerinde yapılan tarihlemelerde Antropologlarca iki ana metot kabul edilmiştir.

Bunlardan ilki; Bir materyali diğerine göre ya da bir referans noktasına göre yerleştirmeye, bir şeyin ötekine göre eski ya da eski ya da yeni olduğunu saptamaya dayanan Relativ metotlardır. Bir diğeri de; Bir kaynağın yaşını ya da bu kaynağın yaşını nümerik ve kronolojik olarak saptamaya dayanan Kronolojik metotlardır.

Temel bazda Kronolojik tarihlendirmeyi iki ana gruba ayırabiliriz. Bunlar;

- Radyoaktif yöntemler

Bu Reklamı Kapat

- Radyoaktif olmayan yöntemler

Radyoaktif Yöntemler içerisinde C14 Yöntemi, Potasyum Argon Yöntemi, Fizyon İzleri Yöntemi, Orantılı Karbondioksit Gaz Sayımı, Termolüminesans Yöntemi, Elektron Spin Rezonans Yöntemleridir.

Bu nokta da Mehmet Akif Bey’in notuna ek olacak yöntemleri biraz açıklamak isterim.

Fizyon İzleri Yöntemi: Özellikle cam, obsidiyen aletler ve seramik eşyalar üzerinde uygulanan bu yöntem yaşı en az 20 000 yıl olan bu volkanik oluşumları tarihlemede kullanılır. Uranyum 238’in kendiliğinden fizyona uğraması sonunda meydana gelen yüksek enerjili parçacıkların kristalimsi yapılarda ve camlarda iz bırakması esasına dayanmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Orantılı Karbondioksit Gaz Sayımı: Keramik, pişmiş tuğla, yanmış çakmaktaşı ve obsidiyen, volkanik, kül, meteor, curuf, sarkıt ve dikit gibi kalsit oluşumları ve benzeri inorganik obje ve malzemelerin içerisinde şifreli saat gibi çalışan fiziksel mekanizmalar vardır. Bu mekanizmalara dayalı bir tarihlemeye gidilir. Bu yöntem ODTÜ Fizik Bölümü Radyokarbon Araştırma Laboratuarında kullanılan sonuncu bir yöntemdir.

Elektron Spin Rezonans (ESR): Tüm bu tekniklerin dışında tekstil gibi organik maddelerin tarihlemesinde kullanılan oldukça yüksek başarıda bir teknik olan ESR (Elektron Spin Rezonans) yöntemidir. Ölçüm esnasında ESR merkezleri bozulmadığından istenilen sayıda tekrarlanması da araştırmacılara oldukça kolaylık sağlar. ESR yüzeysel olaylara karşı daha az duyarlı olduğu için kullanılan maddenin taneciklerinin belirli bir büyüklükte olma şartı yoktur. ESR temelde TL (termolüminesans) yöntemiyle aynı prensibi paylaşmasına karşın ESR yönteminin TL yöntemine göre burada kısaca bahsettiğim üstünlükleri vardır.

Radyoaktif olmayan yöntemler içerisinde Amino Asit Resamizasyonu, Uranyum- Florin Yöntemi, Nötron Aktivasyon Analizi Yöntemi, Obsidiyen Hidrasyonu, Dendrokronoloji Yöntemi, Varv Yöntemi gibi yöntemler sayılabilir.

Amino Asit Resamizasyonu: C14 gibi fosil kemiklere doğrudan uygulanan bir tarihleme metodudur ve paleoantropojide hominidlerin erken evrim aşamalarında kullanılabilmektedir. Bu tarihleme metodunun prensibi; optik etkinliği olan maddelerin, optik etkinliği olmayan maddelere dönüşmesidir. Teknik olarak resamizasyon süreci optik-aktif maddenin, inaktif madde haline dönüşmesine bağımlıdır. İşte bu dönüşmenin hesaplanmasıyla da kronolojik bir yaş saptamaya gidilir.

Bu Reklamı Kapat

Nötron Aktivasyon Analizi Yöntemi: Bu yöntemde bileşimi tam olarak bilinen bir standardın örneğe gerek vardır. Örnedğin Keramik analizinde standart olarak bileşimi bilinen kil örnekler kullanılır. Reaktörlere konulan elementlerin nötronlarla ışınlandıklarında ışıdıkları gama dalgalarının boyutuna göre bir tarihleme yapılır.

Obsidiyen Hidrasyonu: Yeni açılmış bir obsidiyen yüzeyinin su kaparak hidrasyona uğraması ve bu hidrasyonun zamanla obsidiyen içinde ilerlemesinden yararlanılarak obsidiyen aletlerin yaşı saptanır. Hidrasyonun belli bir zamandan sonra düzgünlüğünü kaybetmesi nedeniyle bu yöntemle en fazla 60.000 yıl geriye gitmek mümkündür.

Kaynakça:

COTTAK, C. P., Antropoloji: İnsan Çeşitliliğine Bir Bakış, Ankara, Ütopya yayınları, 1997.

Bu Reklamı Kapat

LEWİN, R. Modern İnsanın Kökeni, Tübitak yayınları, çev. Nazım Özüaydın, 1993.

ÖZDEN, N., Nükleer Çağın İlk 40 Yılı, Ankara, İTÜ Nükleer Enerji Enstitüsü Genel Yayınları, No:18, 1983.

SARAN, N., Antropoloji, İstanbul, İnkılap yayınevi, 1989.

Yazan: Gülşah Güler

541 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Evrim Ağacı. (25 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 25 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
4
  • Raporla
Cevap
Hüseyin Kocakuşak
Çevirmen, Yazar
Orijinal Soru: Karbon 14 testi güvenilir midir? 2 milyon yıllık fosilin yaşını hangi yöntemle hesaplarız??

Merhabalar,

Çok daha yaşlı olan fosillerin yaşlarını belirlerken bulundukları alandaki kayalıklardan elde edilen elementlerle belirlenmektedir. Volkanik kayaların bulunduğu bölgelerde ise bu çok daha kolaydır.

Bu Reklamı Kapat

Karbon-14 75.000 yaşın altındaki elementlerin yaşını belirlemede yeterince doğru sonuçlara ulaştırır. Daha yaşlı fosillerde ise Potasyum-40 veya Uranyum-238 gibi elementler kullanılmaktadır. Sırasıyla yarı ömürleri 1.25 milyar yıl ve 4.5 milyar yıldır.

Bazı durumlarda tam olarak aynı katmandan radyoaktif tarihleme yapılamadığında, o fosile yakın katmanlardan elde edilen yaşa göre tahmini bir sonuç ortaya çıkarılabilmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Karbon testi ne derecede güvenlidir soruna gelecek olursak, canlılar atmosferden ve tükettikleri besin kaynaklarından ölene dek karbon soğururlar. Son yıllarda fosil yakıt tüketimleri, nükleer bomba kullanımı, dünya manyetik alanının değişimi ve dünyanın güneşten gelen radyasyona daha fazla maruz kalması gibi durumlar atmosferdeki karbon-14 miktarını değiştirmektedir. Ayrıca okyanuslar daha fazla karbon 14 soğurduğundan güney yarım kürede kuzey yarım küreyle karşılaştırıldığında az da olsa fazla karbon-14 emilimi gözlemlenmektedir.

Bilim insanları radyokarbon tarihlerini farklı bölgelere göre (Kuzey, güney yarım küreler ve deniz örnekleri) güncellemekte oldukları verileri yakında Radiocarbon dergisinde paylaşacaklar.

967 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Radioactivity.eu.com. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  2. Yazar Yok. Radioactivity.eu.com. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  3. Yazar Yok. Fossilera. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  4. Yazar Yok. Nature. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
2
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.