Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
2

Evrenin büyüyüp küçülmesine göre yok oluşu tahmin edilebileceği söyleniyor bu doğru mu?

152 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Cevap
Enes Demir
Enes Demir
46K UP
Araştırmacı

Evrenin Sonu: Evren Nasıl Sona Erecek? Evrenin Sonuna Dair Olası senaryolar .

Evren... Kafanızı bulutsuz bir gece vakti kaldırdığınızda gördüğünüz binlerce irili ufaklı noktanın bir galaksi mi, bir yıldız mı, bir gezegen mi ve hatta belki de birkaç saniyeliğine tebessüm etmenizi ve bir dilek tutmanızı sağlayacak, atmosfere yeni girmiş ve tutuşmaya başlamış olan bir meteor mu olduğunu düşündüğünüz süre zarfı içinde bile milyonlarca yıldızın doğup milyonlarca yıldızın bir süpernova ile patladığı uçsuz bucaksız evren... Belki de insanlığın ömrü boyunca yalnızca hayal gücüyle sınırını aşabileceği evrenin de tıpkı biz canlılar gibi doğduktan belli bir süre sonra şu anki hâlinden eser kalmayacağı gerçeği üzerine düşünmek oldukça garip. Yani Evren de bir gün "ölecek". Evrenin ölümü senaryoları hakkında konuşmadan önce, evrenin nasıl var olduğu konusunda en çok kabul gören teoriden bahsedelim.

Tüm Reklamları Kapat

Evren yaklaşık 13,8 milyar yıl önce Büyük Patlama (İng: Big Bang) kozmolojik modeline göre, aşırı yoğun ve sıcak bir noktadan var oldu. Türümüzün var olduğundan beri keşfettiği ve gelecekte keşfedebileceği her şey, 13,8 milyar yıl önce toz zerresi kadar küçük bir noktada hapsolmuştu. Dolayısıyla bu patlama, Evren'in bir noktasında yaşanmadı; henüz ortada "bir noktasında patlama yaşanabilecek" bir evren bile yoktu! Evren'in bütünü, ufacık bir noktadan ibaretti! Dolayısıyla Büyük Patlama'yı hayal ederken, alevlerin etrafa saçıldığı bir patlama sahnesi düşünmemeliyiz. "Patlama"dan kasıt yalnızca, muazzam bir hızla "mekan" dediğimiz 3 boyutlu uzayın ve buna bağlı olarak oluşan "zaman"ın, yani uzay-zamanın oluşması ve hızla genişlemesidir. Bu, bir merkezden etrafa saçılan patlama gibi olduğu için, böyle bir isim almıştır. Halbuki ortada ne alevler vardır ne de gerçek anlamıyla bir "patlama"...

Bu Reklamı Kapat

Tüm Reklamları Kapat

Evren oluştuktan sonra evrendeki inanılmaz enerji, onu 400.000 yıla yakın bir süreç boyunca plazma ve radyasyonla doldurdu. Bu süreden sonra Evren, yavaş yavaş soğumaya ve ilk nötr hidrojen atomları, leptonlar ve kuarkların birleşmesi sonucu oluşmaya başladı. Yani elektronlar ve protonlar birleşerek, nötr hidrojen atomlarını oluşturdular ve bu noktada Evren, şeffaf bir hâle büründü; yani ışık, parçacıklar arasından geçerek rahat bir şekilde yol alabiliyordu. Bu süreçten sonra hidrojen yığınları, kütleçekimi ile bir araya gelip yıldızlara; yıldızlar ömrünün sonuna gelip patladıklarında yeni yıldızlara ve gezegenlere gebe olmak üzere nebulalara (bulutsulara) dönüşme döngüsüne girdiler. İşte bu döngü günümüze, yani Evren'in var olduğu andan 13,8 milyar yıl sonrasına kadar devam etti ve Evren son bulana kadar da devam edecek.

Peki, hiç Evreni'mizin nasıl son bulacağı hakkında düşündünüz mü? Evren'in sonu hakkında kıyamet senaryoları kurdunuz mu? Belki bu kıyamet senaryolarını Dünya gezegeni, hatta Güneş Sistemi hakkında kurmak rahat olabilir; fakat uçsuz bucaksız Evren'imiz için maalesef aynı şeyi söyleyemeyiz. Çünkü Evren'in yok olmasına dair birçok fikir var ve biz bu yazıda size bu fikirlerden, detaya girmeden rahatça anlayabileceğiniz bir şekilde bahsedeceğiz.

Bu Reklamı Kapat

Fiziksel Kozmoloji ile ilgili diğer içerikler ›

• Tüm Dinamiklikleriyle Kara Delikler: Bir Kara Delik Nasıl Çalışır?

• Plüton’da Organik Mineralli Bir Yer Altı Okyanusu Olabilir mi?

• Goldilocks Bölgesi (Yaşanabilir Bölge) Nedir? Yaşam, Ne Tür Gezegenlerde Başlayabilir?

Evren Neden Yok Olacak?

Tüm Reklamları Kapat

Peki neden Evren'in de bir sonu olacağını düşünüyoruz? Cevap: Entropi. Entropi, kapalı sistemlerin her zaman düzenden düzensizliğe yol alması gerektiğini söyler. Yani canlılar yaşlanır ve ölür, demir paslanır ve ufalanır, yıldızlar doğar ve dağılır... Yani Evren'deki düzensizlik, düzene göre hızla artar. Bu yasadan yola çıkıp bir tümevarım yapacak olursak, Evren'imizin de bir gün son bulacağını, en azından hiçbir düzene sahip olmayan boş bir mekandan ibaret kalacağını söyleyebiliriz - ki az sonra göreceğimiz gibi, en olası senaryolardan bir tanesi bu. Fakat bu sonun ani bir şekilde mi yoksa ağır ve istikrarlı bir şekilde mi olacağını bilmiyoruz. Evren'in sonuna dair mevcut bilgimiz, bize birkaç "kıyamet senaryosu" sunuyor.

Ama senaryolara geçebilmek için, öncelikle karanlık madde ve karanlık enerji kavramlarını kısaca bilmekte fayda var; çünkü bunlar, Evren'in içerisindeki madde ve enerjinin ezici çoğunluğunu oluşturuyorlar ve dolayısıyla Evren'in sonu senaryolarını doğrudan etkiliyorlar.

Karanlık Madde ve Karanlık Enerji Nedir?

Karanlık maddeden başlayalım. Karanlık madde elimizdeki teknoloji ile gözlemleyemediğimiz ve doğrudan inceleyemediğimiz maddedir. Aslına bakarsanız karanlık maddenin tam olarak ne olduğuna dair pek bir fikrimiz de yok. Peki madem karanlık maddeyi gözlemleyemiyoruz, nasıl oluyor da varlığından bahsedebiliyoruz?

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %%100 reklamsız

Hubble Uzay Teleskopu’nun yakaladığı bu görüntü, Balıklar takımyıldızı yönünde bulunan bir galaksi kümesi olan CL0024+17’deki karanlık maddenin hayalet halkasının görüntüsüdür. Space Telescope

Tüm Reklamları Kapat

Karanlık maddenin diğer maddeler üzerindeki kütleçekim etkisi ile! 1915’te Albert Einstein’ın yayınladığı Genel Görelilik Kuramı'na göre ışığın, uzay-zamanda var olan maddelerin yarattığı kütleçekiminden etkilenebileceğini biliyoruz. Gözlemcilerin karanlık maddenin var olduğuna dair en büyük kanıtları, galaksilerden gelen ışığın fazladan hiçbir madde olmamasına rağmen "bozulmuş" bir şekilde gelmesidir. Bu oldukça gariptir çünkü ışık da kütle çekiminden etkilendiğine göre, "boş" olarak görünen o alanda mutlaka kütleçekim etkisi yaratan bir şeyler olmalı. İşte bu maddeyi kendi cihazlarımız ile yakalayamadığımızdan buna "karanlık madde" diyoruz.

Karanlık enerji ise, bambaşka bir olgudur ve ona dair bildiklerimiz, karanlık maddeden bile az! Az önce de bahsettiğimiz karanlık maddenin bir çekim kuvveti yaratmasının tam aksine, Büyük Patlama'dan bu yana Evren'i sadece genişletmekle kalmayıp, hızlandırarak genişleten bir enerji vardır; ancak bu enerjinin tam olarak ne olduğunu bilemiyoruz. Dolayısıyla karanlık enerji, onun ne olduğunu keşfedene kadar kullanacağımız, öylesine seçilmiş bir terimden ibarettir. Yani karanlık enerji, her ne kadar var olması gerektiğini bilsek de, şu etapta tamamen varsayımsal bir olgudur. Karanlık enerji hakkında çok daha fazla bilgi almak için, buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Şimdi geçelim Evren'in sonu senaryolarına...

ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır. Kreosus Kreosus'ta her

Karanlık enerji ile genişleyen evren modeli.Earth Sky

Büyük Donma (Big Chill)

Olası senaryolardan biri Büyük Donma'dır. Bu fikre göre Evren'deki her şey, bir müddet sonra bir ısı eşitliğine ulaşacaktır. Az önce bahsettiğimiz entropi yasasına dayanan bu fikre göre, entropi durmaksızın artmaktaysa, bir noktada artık daha fazla artamayacağı bir noktaya ulaşacaktır. İşte bu anda, Evren'deki her şeyin ısısı eşitlenecek ve "ısı ölümü" denen senaryo gerçekleşmiş olacaktır. Maddeler arasında ısı ve dolayısıyla enerji transferi olamayacağı için, iş yapımı da imkânsız hale gelecektir ve böylece Evren, tamamen "donmuş" ve sıkıcı bir yapı haline dönüşecektir.

Bu tür bir şeyin yaşanması gerektiğini biliyoruz; çünkü teknik olarak şu anda bile bu sürecin içerisindeyiz: Bundan "sadece" birkaç trilyon yıl sonra, Evren o kadar genişlemiş olacak ki, çoktan komşularıyla birleşmiş olan Samanyolu'muzdan hiçbir uzak galaksi görünmeyecek. En sonunda, bundan 100 trilyon yıl sonra, tüm yıldız oluşumu duracak ve Evren'imiz ilk oluştuğundan beri devam eden Stelliferous Çağı sona erecek.

Daha sonra, Dejenere Çağı dediğimiz çağda, galaksiler de gitmiş olacak. Yıldız kalıntıları dağılacak ve kalan tüm maddeler, kara deliklerin içinde mahsur kalacak. Aslında kara delikler, bildiğimiz şekliyle Evren'de hayatta kalan son bekçiler olacak. Kara Delik Çağı olarak bilinen bu çağda, geriye sadece "normal" madde kalacak. Ama sonunda bunlar bile yok olacak.

Tüm Reklamları Kapat

Stephen Hawking, kara deliklerin parçacıklarını evrene salarak yavaş yavaş buharlaştıklarını öngördü. İlk olarak, daha küçük olan Güneş-kütleli kara delikler yok olacak. Ve sonrasındaki bir googol (10100) yıllık sürede, Hawking radyasyonu süper kütleli kara delikleri bile yok edecek.

Kendisinden önce gelen her şeyden çok daha uzun sürecek olan bu son Karanlık Çağ süresince hiçbir "normal" madde kalmayacak. Ve termodinamiğin ikinci yasası, bize bu zaman çerçevesinde tüm enerjinin eşit olarak dağıtılacağını söylüyor. Kozmos, mümkün olan en soğuk sıcaklık olan mutlak sıfırın hemen üzerinde, nihai dinlenme sıcaklığında durulacaktır. Buna ısı ölümü de denmektedir; çünkü bu noktada artık ısı transferi gerçekleşemez ve Evren içerisinde hiçbir iş yapılamaz. Dolayısıyla yıldızlar ve galaksiler oluşamaz, yaşam devam edemez.

Bu neden önemli? Çünkü yaşam da dahil olmak üzere her şey ısı farkı sayesinde var olmuştur. Örneğin, Güneş’in Dünya’mızdan daha sıcak olan ışınları Dünya’mıza ulaştığında bitkiler bu ışınlar sayesinde fotosentez yapar ve oksijen üretir, bu sayede bizim gibi oksijene muhtaç canlılar bu oksijenden faydalanır. Yani "ısı ölümü" senaryosu, yani "Big Chill" veya "Big Freeze" gerçekleşirse ve henüz kendi kendimizi katletmeden yaşamayı başarabilirsek, bu senaryo Dünya'daki (ve tüm Evren'deki) canlılığın da nihai sonu olacaktır.

Bu gelecek, karanlık ve iç karartıcı görünüyorsa endişelenmenize gerek yok; çünkü bunlar yaşandığında siz çoktan ölmüş olacaksınız. Hatta Dünya üzerindeki yaşam ve Güneş'imiz de çokta yok olmuş olacak.

Tüm Reklamları Kapat

Büyük Çöküş (Big Crunch)

Yazının başında bahsettiğimiz gibi Evren, Büyük Patlama'dan bu yana genişliyor ve hâlâ da genişlemeye devam ediyor. Bu senaryoya göre Evren, bir gün bu genişlemesini durduracak ve büyük bir hızla evrendeki maddelerin yarattığı kütleçekim etkisiyle kendi içine çökecek. Yani Evren'deki her şey, yazının başında bahsettiğimiz 13,8 milyar yıl önceki halini alacak ve yeni bir Büyük Patlama tekilliği oluşacak. Evren, o noktada kalabilir veya yeniden "patlayarak" yepyeni bir Evren'i yaratabilir. Eğer bu ikinci senaryo doğruysa, bizim Büyük Patlama'mız türünün tek örneği değil demektir ve Evren'imiz de, milyarlarca evrenden sadece birisi olabilir.

Eğer ki Evren'imizin şu anda kabul edilen Büyük Patlama'ya göre geçen 13,8 milyar yıllık zamanını hızla geriye sarsaydık; bunun tıpkı Büyük Çöküş gibi olduğunu gözlemlerdik. Maddeler hızla iç içe geçip sıcaklık artar, galaksilerin düzeni bozulur ve her şey sonunda bir tekilliğe dönüşmek üzere kaynaşırdı.

Evrendeki atomların, karanlık madde ve karanlık enerjinin oranı.Frontier Fields

Tüm Reklamları Kapat

Açıkçası Büyük Çöküş'ün yaşanması pek de olası gözükmüyor. Çünkü evrenimizde yalnızca %4-5 gibi küçük bir oranda görülebilen madde (atomlar) ve %24-27 gibi bir oranda karanlık madde vardır ve bu maddeler, Evren'i kendi üzerine çöktürmek için yeterli değil. Eğer geriye kalan %68-72’lik kısım olan karanlık enerji, Evren'i genişletmek üzerine bir etki yaratmak yerine bir çekim kuvveti oluştursaydı, basit bir analoji ile evrenin en olası sonunun Büyük Çöküş olacağını söyleyebilirdik - ki zaten böyle bir durumda evren çoktan kendi içine çökmüş olacağından, muhtemelen bu fikirleri sunacak olan Homo sapiens evrimleşmemiş olacaktı.

Bu Reklamı Kapat

Yani Büyük Çöküş senaryosuyla ilgili şüpheler mevcuttur. Bunun olması için öncelikle Evren'in büyüme hızı yavaşlamalıdır. Fakat bu olmuyor. Büyüme, yavaşlamak yerine, hızlanıyor.

Agora Bilim Pazarı

Tüm Reklamları Kapat

Modern Dünya Küresi: Fiziki, 20 cm, Işıklı

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

• Harita Türü: Fiziki

• Çap: 20 santimetre

• Işık Durumu: Işıklı

Devamını Göster

Tüm Reklamları Kapat

₺220.00

Satın AlTüm Ürünler

Büyük Parçalanma (Big Rip)

Az önce karanlık enerjiden bahsettik. Evrenimizin ortalama %68-72'sini oluşturan karanlık enerjiden... Biraz önce de dediğimiz gibi, karanlık enerjinin ilginç bir özelliği vardır: Evren ne kadar genişlerse genişlesin, yoğunluğu sabit kalır. Dartmouth College'da Fizik ve Astronomi profesörü olan teorik fizikçi Robert R. Caldwell şunu soruyor: "Ya karanlık enerjinin yoğunluğu, Evren'in genişleme hızından daha hızlı bir şekilde artarsa?"

Tüm Reklamları Kapat

Şu anda var olan karanlık enerjinin yoğunluğu oldukça düşük, ancak zaman ile bu yoğunluk artar ise Robert R. Caldwell’e göre bu enerji; galaksimizi, Dünya'mızı, Güneş Sistemi'mizi, Samanyolu Galaksi'mizi ve tabii Evren'deki diğer tüm galaksileri ve içindekileri de, yani kısaca her şeyi parçalayacak; yani Evren'in temel dokusu adeta "yırtılacak". Bu yırtılma, atomik düzeye kadar devam edecek ve Evren'in sonunu getirecek. Büyük Parçalanma fikri her ne kadar fizik kurallarına aykırı olmasa da bu fikrin sahibi bunun bir saçmalık olduğunu düşünenlerden.

Vakum Bozunması (False Vacuum / Big Slurp)

Evren'imizin son bulmasına yönelik bir diğer olası senaryo da Türkçesi "şapırdatmak, höpürdetmek" anlamına gelen "slurp" kelimesinin Evren'in sonuna uyarlanmış versiyonudur. Bu senaryoyu açıklamadan önce size önerimiz, Higgs bozonu hakkında biraz bilgi edinmeniz.

Çok kısa bir özet geçmek gerekirse Higgs bozonu (veya bu bozonu barındıran Higgs alanı), Evren'in tümüne yayılmış, saf enerjiden oluşan, parçacıklara kütlelerinin bir kısmını kazandıran bir alandır. Meşhur denklem olan E=m.c2'ye göre kütle, enerjinin bir başka formudur. İşte bu eşitliği sağlayan, daha doğrusu enerjiye kütle kazandıran alan Higgs alanıdır. Şu anki fizik bilgimiz ile evrendeki her şeyin Standart Model’e göre 17 parçacıktan oluştuğunu biliyoruz. Bu 17 parçacık, 3 başlık altında toplanır: kuark, lepton ve bozon. Evrendeki her şey bu parçacıklardan oluşur ve bu parçacıklar da Evren'deki dört temel kuvvet ile yönetilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bunu bir satranç oyununa benzetebilirsiniz. Satrancı oynamak için taşlara ve taşların nasıl hareket edeceğini belirlemek için kurallara ihtiyacınız vardır. İşte evren de tıpkı bir satranç oyunu gibidir: 17 parçacık, 4 temel kuvvet. Eğer bu teori doğruysa Evren, özelliklerini kuantum alanlarından alıyor demektir. Evren'deki diğer her şey gibi kuantum alanları da her zaman en düşük enerji seviyesinde bulunmak isterler, tıpkı yüksek enerjili bir tahta parçasının yanıp daha düşük enerjili küle dönüşmesi gibi. Bu duruma "vakum hâli, durumu" (İng: "vacuum state") denir. Bu duruma geçen kuantum alanları artık vakum hâlindedir, fakat biri istisna olabilir: Higgs alanı.

Higgs alanı, Evren'in en ücra köşeleri de dâhil olmak üzere her yerde mevcuttur ve bu alan diğerlerinin aksine meta-kararlı bir davranış sergileyebilir. Yani kararlıymış gibi davranıp, aslında öyle olmayabilir. Bu durum; Higgs alanının kararsız bir durumdayken, olduğundan daha düşük bir enerji seviyesine geçmesini sağlayarak bir anda Evren'de kendi kendini imha etmek üzere ışık hızında genişleyen baloncukları ortaya çıkarabilir. Peki bunu nasıl yapabilir? Kuantum tünellemesi ile!

Kuantum tünellemesini anlamak için günlük hayattan bir örnek verelim. Bir kap düşünün, içinde de birkaç adet bozuk para olsun ve kabın her tarafı kapalı olsun. Günlük hayattaki tecrübelerimize, yani klasik mekaniğe, dayanarak bozuk paraların kabın dışına çıkmasının mümkün olmadığını söyleriz. Evet, gerçekten de bozuk paralar kaptan çıkamaz. Peki kuantum dünyasında da durum böyle mi? Hayır!

Meşhur Schrödinger’in Kedisi deneyini mutlaka duymuşsunuzdur. Bu deneye göre kuantum alemindeki parçacıklar siz onları gözlemleyene kadar her durumda, konumda olabilirler. Örneğin bir elektron, bulunma olasılığının en fazla olduğu hacimsel alanda (orbital bulutunda) bulunur. Siz elektronu gözlemleyene kadar elektron bulunma olasılığının yüksek olduğu hacimsel alanın her yerinde olabilir; asla konum ölçümü yapmadan elektronun yerini kestiremeyiz.

Tüm Reklamları Kapat

Kuantum tünelleme de bir parçacığın klasik mekanikte olmayan bir durumda ölçülebileceği olasılığı ifade eder ve biz bu olasılıkta Schrödinger denklemini kullanırız. Az önce bahsettiğimiz bozuk para ve kap örneğinden bozuk paranın klasik mekaniğe göre asla kaptan çıkmasının mümkün olmadığını söyledik; fakat kuantum mekaniğinde bozuk para, kabın her tarafı kapalı olsa dahi, bir ihtimal kabın dışına çıkabilir. Ufak bir ihtimal olsa da mümkün. Yani bir parçacığın potansiyel bir sınırdan, engelden geçtiği kuantum mekanik olgusuna "kuantum tünelleme" diyoruz.

Konuyu dağıtmamak adına Higgs alanına geri dönelim. Eğer Higgs alanı kararlıymış gibi davranıp aslında kararsız ise, düşük bir ihtimal söz konusu olsa da, kuantum tünelleme benzeri bir kıvılcım ile ateşlenip, bünyesindeki muazzam potansiyel enerjisini daha düşük enerji seviyesine çökerken etrafa saçabilir ve bu da çevresindeki alanları ateşleyip daha fazla potansiyel enerjinin açığa çıkmasını sağlayabilir. Bu da bir döngü yaratabilir. Buna bağlı olarak bir vakum bozunması ortaya çıkabilir ve kararlı bir Higgs alanından oluşan yeni bir hacimsel alan, ışık hızında, her yöne doğru büyürken, temas ettiği her şeyi varoluştan silebilir. İşte bu senaryoya da Büyük Höpürtü (İng: "Big Slurp") veya Vakum Bozunması (İng: "False Vacuum") denir.

Şöyle kısaca özetleyecek olursak: Evren'in her yerinde bulunan Higgs alanı meta-kararlı bir davranış sergileyebilir. Bu da aslında kararlıymış gibi davranıp kararsız olma durumunu ifade eder. Eğer ki bu alan kuantum tünelleme benzeri bir kıvılcım ile ateşlenirse kararlı bir duruma çökerken içindeki potansiyel enerjiyi etrafa saçar ve bu durum da her yöne genişleyen yeni bir vakum alanı ortaya çıkarırsa bu alan, Evren'de ışık hızıyla büyürken önüne çıkan her şeyi yok eder.

Maalesef bu durumu önceden gözlemleyemeyiz. Tüm evreni yok edene kadar durmayacak olan bu Vakum Bozunması, bir "Ahh!" bile diyemeden bizi lepton ve kuarklarımıza kadar parçalayıp yok edebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Açıkçası bu konuda hem sakin olmalıyız hem de endişelenmeliyiz. Çünkü Vakum Bozunması, örneğin bize en yakın galaksi olan Andromeda’da bile ortaya çıksa, bize ulaşması milyonlarca yıl sürer. Fakat eğer ki bize en yakın yıldız sistemlerinden birinde veya onlardan daha uzak fakat astronomik ölçekte yakın sayılabilecek bir yerde ortaya çıkarsa bize ulaşması sadece birkaç yıl sürebilir.

Bu Reklamı Kapat

Büyük Sekme (Big Bounce)

Bu teorinin oldukça ilginç olduğunu söylemek yanlış olmaz; çünkü bu teori, Büyük Patlama teorisinin öne sürdüğü evren modelinden daha farklı bir model sunuyor. Bu modele göre Evren'imiz, Büyük Patlama'nın dediği gibi bir hiçlikten, bir sıfır noktasından var olmadı; Evren'imizin başlangıcındaki tekillik, aslında bizden önceki evrenin kendi içine çöküp oluşturduğu tekillik idi. Yani bizden önceki evren, bir sebepten ötürü kendi içine çöküyor ve birden yeniden sekerek genişliyor, yeni bir evren oluşturuyor. Eğer bu doğruysa, Evren'imizden önce binlerce, hatta milyonlarca evren var oldu ve bundan sonra da var olmaya devam edecek.

Tüm Reklamları Kapat

Peki bu senaryo ne kadar doğru? Açıkçası bu senaryonun doğru olması için bir koşul söz konusu: Yazının başında bahsettiğimiz entropi yasasına göre, eğer Evren tekillikten beri genişleyip kendi içine çöktükten sonra tekrar genişleyip tekrar çökmek üzere bir döngüde ise, Evren'in entropisi maksimum düzeyde olmalıydı. Buna bağlı olarak da eğer bu senaryo doğruysa evrenimiz bir "ilk" evren olmak zorundadır ki entropiden yana bir sorun oluşmasın. Ayrıca bu modele zıt bir unsur da söz konusu: Evren'in genişlemesi. Karanlık enerji, Evren'i genişlettiği düşünülen enerjidir. Ve karanlık enerji Evren'imiz için bu senaryonun öngördüğü gibi bir "kendi içine çökme" sonundan ziyade, gittikçe genişleyen bir son öngörüyor.

Evrenin Şekli, Sonunu Nasıl Belirliyor?

Evrenin şeklinin ne olduğu üzerinde hiç kafa yordunuz mu? Evet, evrenin de bir şekli var ve bu şeklinden ötürü onun nasıl son bulacağı hakkında fikir yürütebiliriz. Evrenin şekli hakkında önemli bir değer vardır: yoğunluk parametresi. Yoğunluk parametresi sayılarla ifade edilmez. Evrenin yoğunluğu kritik yoğunluğa göre belirlenir. Evrenin buna göre belirlenen üç olası şekli vardır: düz, eyer ve küre.

Evrenin Şekli, Küre Gibidir!

Tüm Reklamları Kapat

Eğer ki evrende kritik yoğunluktan fazla madde var ise, yani evrenin yoğunluğu kritik yoğunluktan fazla ise (Ω > 1) evrenin şekli, maddelerin uzay-zamanda yaratacağı etkiden ötürü kürenin yüzeyine benzer bir hâl alır. Peki bunun evrenin sonuna yönelik vereceği fikir nedir? Cevap: Büyük Çöküş! Yazının başlarında bahsettiğimiz gibi Büyük Çöküş’ün gerçekleşmesi için yer çekiminin karanlık enerjiye karşı evreni belli bir süreden sonra genişletmeyi durdurması ve tüm maddeyi birbirine daha da yaklaştırarak bir tekilliğe kadar sürüklemesi gerekir. Eğer ki evrenin şekli kürenin yüzeyine benzerse dümdüz bir rotada ışık hızından milyonlarca kat daha hızlı gittiğinizde bir müddet sonra başladığınız yere geri dönersiniz.

Evrenin Şekli Eyer Gibidir!

Eğer ki evrende yeteri kadar madde yok ise, yani evrenin yoğunluğu kritik yoğunluktan az ise (Ω < 1) evrenin şekli, bir eyer şeklini alır. Bu şekildeki bir evren, negatif bir kütle çekim etkisi yaratan karanlık enerji etkisiyle sonsuza kadar genişleyecektir ve bu durumda bahsettiğimiz senaryolardan “Büyük Donma” senaryosu gerçekleşecektir. Kısaca özetlemek gerekirse Büyük Donma, evrenin karanlık enerji ile sonsuza dek genişleyeceğini bundan ötürü de bir ısı ölümü gerçekleşeceğini söyler. Yani evrendeki her yer eşit bir ısıya sahip olacak ve hiçbir yıldız ve dolayısıyla yaşam formu oluşmayacaktır.

Evren, Kâğıt Gibi Dümdüzdür!

Tüm Reklamları Kapat

Eğer ki evrendeki madde yoğunluğu kritik yoğunluk ile eşit ise (Ω = 1) evrenin şekli, düz bir şekil alır. Bu şekildeki bir evren için de ısıl ölüm daha olası bir son olarak düşünülebilir. 2015’teki Planck verilerine göre evrenin en olası şekli “düz”dür. Elbette bu bir yanılsamadan da ibaret olabilir, bilim ve teknoloji geliştikçe evrene yönelik bilgilerimiz daha az hata paylarıyla daha da belirginleşecektir.

Peki Evren Gerçekten Nasıl Son Bulacak?

Dediğimiz gibi bahsettiğimiz bütün fikirler; bilim insanlarının şu anki bilgileriyle kurduğu analojiler, tümevarımlar, tümdengelimler gibi yöntemler ile ortaya koyduğu senaryolardır. İleride, karanlık enerjinin nasıl davranacağı, karanlık maddeye dair bilmediğimiz davranışlar gibi detayları çözmek, bu fikirlerin tümünü çürütüp daha spesifik, daha olası fikirleri ortaya koymamıza yardımcı olabilir veya bahsettiğimiz bu senaryolardan en uçuk olarak gözüken senaryo zamanla değişen Evren şartlarına bağlı olarak gerçekleşebilir. Evren'e yönelik kıyamet senaryolarını var olan bilgimiz ile kurduğumuzdan, bilgimiz ve teknolojimiz geliştikçe senaryolar kısmen veya tamamen değişebilir. Zaman ve bilim gösterecek.

Kaynaklar ve İleri Okuma

Tüm Reklamları Kapat

• NASA Science. The Big Bang. (10 Haziran 2007). Alındığı Tarih: 16 Ağustos 2020. Alındığı Yer: NASA | Arşiv Bağlantısı

• A. M. Helmenstine. Entropy Definition In Science. (3 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 18 Ağustos 2020. Alındığı Yer: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı

• M. Kaku. The Big Freeze. (13 Ağustos 2010). Alındığı Tarih: 21 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Big Think | Arşiv Bağlantısı

• V. Woollaston. A Big Freeze, Rip Or Crunch: How Will The Universe End?. (10 Ekim 2016). Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Wired | Arşiv Bağlantısı

Tüm Reklamları Kapat

• J. Wall. What Is Dark Matter?. (22 Şubat 2012). Alındığı Tarih: 20 Ağustos 2020. Alındığı Yer: NASA | Arşiv Bağlantısı

• N. Arce. Dark Energy May Have Caused The Universe To Expand Rapidly After The Big Bang. (9 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 21 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Tech Times | Arşiv Bağlantısı

• V. Woollaston. A Big Freeze, Rip Or Crunch: How Will The Universe End?. (10 Ekim 2016). Alındığı Tarih: 21 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Wired | Arşiv Bağlantısı

• NBC News. Will Our Universe End In A 'Big Slurp'? Higgs-Like Particle Suggests It Might. (18 Şubat 2013). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2020. Alındığı Yer: NBC News | Arşiv Bağlantısı

Tüm Reklamları Kapat

• J. Trosper. The Big Slurp. (20 Şubat 2013). Alındığı Tarih: 24 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Futurism | Arşiv Bağlantısı

• N. T. Redd. What Is The Shape Of The Universe?. (16 Ocak 2014). Alındığı Tarih: 28 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Space | Arşiv Bağlantısı

• J. C. Villanueva. The Big Crunch: The End Of Our Universe? - Universe Today. (8 Ağustos 2009). Alındığı Tarih: 11 Aralık 2020. Alındığı Yer: Universe Today | Arşiv Bağlantısı

2
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.