Sorulara Dön
4
Sosyal Bilimler

Dinsiz bir toplum olabilir mi?

Daha önceki araştırmalarımda Emile Durkheim ve Comte gibi büyük (ateist) sosyologların bu konuda kesinlikle olamayacağı kanısına vardıklarını gördüm. Oysa Frans de Waal "Bonobo ve Ateist" kitabında bunun tam tersini kusursuz bir yapıya sahip olan bonono topluluklarını göstererek iddia ediyor.

2
198 görüntülenme
Hatırla (2)
Takip (1)
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Merhaba,

Dinin ve genel olarak inanç sistemlerinin birkaç temel işlevi var: bilmediklerimizle ilgili tahminlerde bulunmak, makbul bireyi tanımlamak, mülkiyet ilişkilerini (üretilenin paylaşılmasına dair kurallar vs.) düzenlemek, dayanışmayı arttıran ritüelleri aktarmak, otoriteye meşruiyet kazandırmak vs. Dinin gücü, geçmişte bu konularda fazla alternatif bulunmaması ve insanların belirsizliği sevmemesinden kaynaklanıyordu. Genelde toplumlar çalışan bir yapıyı bozmayı sevmez. O nedenle zararlarından haberdar oldukları şeyleri bile muhafaza edebilirler. Ek olarak, evet, din her insan topluluğunda istisnasız şekilde ve ayrı ayrı ortaya çıkmıştır. Kabile devletlerinden modern devlete geçişteki süreçte (diyelim Roma'dan sanayi devrimine), din de ciddi oranda yeniden örgütlenip, etki alanını genişletmiştir. Asya'da o kadar merkeze yerleşmese bile, Myanmar örneğinde olduğu gibi, modern devletin şiddet aygıtına destek verebilmiştir.

Komünal toplumlara veya sosyal hayvan topluluklarına bakarak, dinin yok olup olmayacağına dair fikir sahibi olmak zor. Modern toplumsal organizasyonlar (devlet, akademi, sanayi, tıp vb.), bir yandan dine olan bağımlılığı azaltırken, bir yandan da karmaşık hiyerarşilerin ortaya çıkmasına tanıklık ettiler. Sınıflı toplumlar, geçmişten devraldıkları çatışmaları ve alışkanlıkları bugüne kadar iç dokularına entegre etmeye çalıştılar. Din de bu tanıma uyan en eski yapılardan biri.

Girişte değindiğim gibi, belirsizlik, geleceği planlamamızı zorlaştırır. Stresten kaçmayı, topluluğa uymayı bu nedenle, bazen bize ahlaksızca gelse bile, tercih ederiz. Ahlaksızca bir şey yaptığımızda (örn. yoksulluğu görmezden gelmek), bunu rasyonalize etmemiz gerekir, yoksa gene strese gireriz. Yoksulluk örneğinde, bunun insanların tembelliğinin sonucu olduğunu düşümek, yöntemlerden biridir (din de bu konuda "bu dünyada sınanıyorsunuz" argümanını kullanır). Dolayısıyla etrafımızı anlamlandırmak ve kendimizi burada konumlandırmak için din olmasa bile, bir ideolojiye ihtiyacımız vardır. Dinin tek farkı, bazı boşlukları "çünkü Tanrı öyle istedi" şeklinde doldurması. "Yoksullar tembeldir" önermesini çürütmek belki görece kolaydır, ancak insanların ikna olmak için gösterecekleri direnç, dini inançlarından vazgeçmelerinden çok farklı olmayacaktır. İki durumda da bir şey yapmaları, sorumluluk hissetmeleri gerekir, ki bunun da dinle doğrudan bir ilgisi yoktur. Karşıdakini münafık, fanatik, hırsız vs. olarak yaftalamak, aynı fikirde yeterince kişi varsa, maliyetsizdir.

Herkesin refah içinde yaşadığı durumda bile - diyelim bir çeşit Star Trek komünizmi ortaya çıktı - hayatımızdaki belirsizlikler, beklentilerdeki farklılıklar, dolayısıyla iktidar ilişkileri, kayırma, çarpıtma vs. ortadan kalkmayacak. Matrix'te Ajan Smith'in Morpheus'u sorgularken değindiği mesele bu. Oradaki sinisizmi paylaşmasam da, insanların ütopik bir denge durumuna geçemeyeceklerini kabul ediyorum. Dolayısıyla, herkesin tüm insanlığı "bizim mahalle" saymasından ziyade, sürdürülebilir bazı güvensizlikler olacağını varsaymak bana daha gerçekçi geliyor. Karamsar senaryoda, toplum resmi anlamda dinsiz olsa bile, 1984'tekine benzer "devlet öyle diyorsa, 2+2=5 doğrudur" argümanlarını kabul eder hale geliyor. Burada mesele ideolojinin kökeninin dünyevi veya uhrevi olmasından ziyade, iktidarın sorgulanamaz hale gelmesi.

Din, uzun zamandır siyasete alet edilmesi nedeniyle, üzerinde çok kafa yorulan "olağan şüpheli" gibi duruyor. Bir kez bazı kurumlara yönelik güven problemi ortaya çıktığında (ki bu illa bir yozlaşma anlamına da gelmez - ama genelde öyledir), kamplar oluşmaya ve "ötekileri" alt etmek için her şeyin mübah sayılacağını söyleyen ideolojik argümanlar ortaya çıkmaya başlar. Ya da durumu kabullenmemiz istenir; ki gene sorgulanması zor bazı varsayımlar öne sürülür.

Öyleyse mesele, kurumların güvenilir hale gelmesini sağlamaktır. Bunu da çeşitli siyasi mekanizmalarla (çok partili parlamenter demokrasi, otonom yargı, parti denetimi, otoriter rejimler, uluslar arası örgütler, belki ileride yapay zeka destekli kurumlar vs.) hali hazırda deniyoruz. Ancak henüz çok başarılı bir formül bulunmuş değil. Daniel C. Dennett, dinin alternatifinin - bir araya gelme ve güven tesis etme işlevi başta - sürekli bir bilimsel tartışma olacağını düşünüyor. Bana da cazip gelen bir fikir, ancak bunun mahalle düzeyinde de karşılığının olması şartıyla. Teknoloji, gene anlaşılması zor bileşenleri nedeniyle, tek başına bu konuda çözüm sunamaz örneğin.

341 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
6
Paylaş
6
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.

Kaynaklar

  • Daniel C. Dennett. What Should Replace Religions?. (10 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 10 Haziran 2021. Alındığı Yer: Youtube | Arşiv Bağlantısı
  • Robert Sapolsky. Religion Is Nature's Antidepressant. (10 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 10 Haziran 2021. Alındığı Yer: Youtube | Arşiv Bağlantısı

Bütün literatürü taradığım halde kapsamlı bir ''din'' tanımını bulamadım. İnanç tanımından hareketle belki bir yerlere ulaşabiliriz.

1) İnanç, deneyimlemeden ve tartışmadan kabul edilen her şey 2) Bunun böyle olmasının sebebi ise kutsallar 3) Kutsalların kaynağı tabular (anatomik olarak) modern insanın yaşamında değişik şekillerde boy göstermiş . 4) Sürekli yerleşimle birlikte neolitik dönemde belirgin olarak inançlar, büyük devletsizlik okyanusunda sonsuz özgür olan insan topluluklarında parmakla sayılacak kadar az sayıda, tarih sahnesine tek tük tapınaklar olarak ortaya çıkmış

Bugünkü tarihleme sistemlerinden öğrendiğimiz kadarıyla yaklaşık 300 bin yılı kapsayan modern insan tarihi var. Neolitik dönemde tek tük olan tapınaklar bize dinsiz, devletsiz toplumların ilk ipuçlarını veriyorlar. İstisnai olarak insan toplulukları dinsiz yaşamışlar.

Ben ''dini tanımlayabilir miyiz?'' diye bu konuya ek bir soru sormak istiyorum. Ben tanımlamaya çalıştım ama yine de tam olarak bu işi halledemedim.*

*Deneme tanımlamam; Din ''benim gibi inanacaksınız'' diyen inanç diktatörlüğüdür.

1
Paylaş
1
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et