Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Walter White
Walter White
1,273 UP
Üye
2

Deprem şiddedinin uzaklığı nasıl hesaplanıyor?

Merkez üssü kahramanmaraş pazarcık olan 7.7 şiddetindeki deprem bir çok vilayeti salladı merkez üssünden uzak olan diyarbakır gibi bir vilayet kaç şiddedinde sallanmıştır bunu nasıl hesaplıyoruz
1,010 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Ece Müker
Ece Müker
300K UP
Evrim Ağacı İletişim ve Proje Asistanı

Dr.Charles Richter'in bilim dünyasına en büyük katkısı hiç şüphesiz, depremler tarafından yayılan dalgaların depremin büyüklüğünün ölçülmesi için iyi bir kaynak oluşturabileceğini farketmesiydi. Sayısız deprem dalgası kayıdını inceleyerek daha sonra kendi adıyla anılacak olan kalibrasyon ölçeğini geliştirdi.

Richter, depremin içsel enerjisi ne kadar büyükse, yer haretketinin amplitüdünün de o kadar büyük olacağını gösterdi. Büyüklük (magnitud) ölçeğini, periyodu 1 saniye olan shear dalgalarına hassas sismometreler kullanarak kalibre etti. Ancak, Richter kayıtlarının tamamını Wood-Anderson Sismografı adındaki belli bir cihazdan elde ediyordu ve ölçümleri sadece Kaliforniya depremeleri ile sınırlıydı. Daha sonra sismolojistler bu ölçeği hertür sismorgraf ve dünyanın her yeri için geçerli hale getiren çalışmlar yaptılar. Öyle ki bu ölçekle binlerce ay depremi ile iki Mars depremi bile ölçütlendirildi.

Aşağıdaki diagram'da Richter'in güney Kaliforniya'daki bir depremi ölçmek için kullandığı orjinal sismogram kaydı yer almaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

Richter Scale nomogram

Diagram'daki ölçekler belli bir matematiksel hesabı göz ile yapmayı sağlayacak bir nomogram meydana getirmektedirler.

Depremin büyüklüğünün nomogram yardımıyla belirlenmesi için sırasıyla aşağıdaki işlemler uygulanır:

P dalgalarının başladığı andan S dalgalarının başladığı ana kadar geçen süre hesaplanır. (Bu örnekte 24sn)

Tüm Reklamları Kapat

24sn. nomogramda işaretlenir ve ona karşılık gelen 215km değeri okunur. Bu istasyonun merkez üssüne uzaklığıdır.

En güçlü S dalgasının amplitüdü ölçülür (bu örnekte 23mm) ve nomogramda işaretlenir.

İlk iki işaret doğrusal olarak birleştirilir. Depremin büyüklüğü (magnitud) bu iki işareti birleştiren doğrunun magnitud ölçeği ile kesiştiği noktadır. (Bu örnekte depremin büyüklüğü 5'tir)

Richter Büyüklüğü'nün denklem olarak ifadesi ise aşğıdaki gibidir:

ML = log10A(mm) + (Uzaklık düzeltme faktörü)

Bu denklemde A Wood Anerson sismografından elde edilen amplitüdü (mm olarak) gösterirken uzaklık faktörü Richter'in 1958'de yayınladığı Elementary Seismology isimli kitabından elde edilmektedir.

Richter'in güney Kaliforniya'da kullandığı nomogramın denklemi ise aşağıdadır:

M = log10(A(mm)) + 3log10(8 delta t (s)) - 2.92

Denklemde geçen delta tP dalgaları başladığı andan S dalgalarının başaldığı ana kadar geçen süreyi (S-P) temsil etmektedir.

Sismoljistler, depremin büyüklüğünün tespiti için genellikle farklı sismograf istasyonlarından elde ettikleri verilerin ortalamasını kullanırlar. Bu istasyonların verileri arasındaki sapmanın genellikle 02.-0.3 birim olması beklenir.

Tüm Reklamları Kapat

Sismik Moment

Sismolojister son zamanlarda Moment Büyüklüğü (Moment Magnitude) adıyla sismik moment'den elde edilen ve aletlerden bağımsız yeni bir büyüklük ölçeği geliştirmişlerdir.

Sismik moment üzerine fikir sahibi olmak için fizikteki tork kavramına bir bakmamız lazım. Tork bir sistemin açısal momentumunu değiştiren güç olarak tanımlanır ve kuvvet x sistemin dönüş merkezine uzaklık olarak ifade edilir. Depremler de fayların karşılıklıklı taraflarındaki dünyanın farklı katmanlarının birbirleriyle etkileşimlerinden ortaya çıkarlar. Bir kısım kompleks hesaptan sonra bir depremin sismik momenti aşağıdaki gibi ifade edilebilir:

Tüm Reklamları Kapat

(moment) = (kayaç sertliği) x (fay alanı) x (kayma mesafesi)

(Moment)=(Rigidity)x(Fault Area)x(Slip Distance) or M0 = mu A d

Bu formül sayesinde belli büyüklükteki (alan) bir fayın ne büyüklükte bir deprem yaratma potansiyeli olduğu önceden belirlenebilri.

Sismik moment "büyüklük"e aşağıdaki formülle çevrilir:

Tüm Reklamları Kapat

Mw = (2/3)(log10(M0(dyne-cm)) - 16.05)

Sismik Enerji

Hem depremin büyüklüğü hem de sismik moment, deprem sırasında ortaya çıkan enerji ile direk bağlantılıdır. Richter, önceleri berber çalıştığı Dr.Beno Gutenberg ile aşağıdaki enerji-büyüklük bağlantısını kurmuştu:

logES = 11.8 + 1.5M (ES erg cinsinden sismik enerji, M Richter ölçeği ile büyüklük)

(Burada ES'nin depremin içsel enerjisi olmadığını ama sismik dalgalarla yayılan enerjisi olduğunu not etmekte fayda var!)

Daha yakınlarda Dr. Hiroo Kanamori, sismik moment ile sismik dalga enerjisi için aşağıdaki bağlantıyı geliştirdi:

Energy = (Moment)/20,000 (enerji erg, moment dyne-cm cinsinden)

Şimdiye kadar bahsedilen büyüklükleri daha iyi açıklamak için aşağıdaki tabloya kısaca gözatmamız gerekecek. Bu tabloda depremde yayılan enerji TNT patlayıcısıyla kıyaslanmıştır. (1 ons (~28.3gr) TNT'nin yeraltında patlamasının 640milyon erg enerji açığa çıkardığı varsayılmıştır).

Richter TNT olarak Sismik Fiziksel Ifadesi

Buyuklugu Enerji Yayimi (yaklasik)

Tüm Reklamları Kapat

(-)1.5 6 ons Masada bir kaya parcasi kirmak

1.0 30 pound Santiyede buyuk bir patlama

1.5 320 pound

2.0 1 ton Maden ocagi patlamasi

Tüm Reklamları Kapat

2.5 4.6 ton

3.0 29 ton

3.5 73 ton

4.0 1,000 ton Kucuk nukleer bomba

Tüm Reklamları Kapat

4.5 5,100 ton Ortalama bir hortum

5.0 32,000 ton

5.5 80,000 ton Little Skull Mtn., NV depremi, 1992

6.0 1 milyon ton Double Spring Flat, NV depremi, 1994

Tüm Reklamları Kapat

6.5 5 milyon ton Northridge, Kaliforniya Quake, 1994

7.0 32 milyon ton Hyogo-Ken Nanbu, Japonya depremi, 1995

7.5 160 milyon ton Dogu Marmara Depremi, 1999

8.0 1 milyar ton San Francisco, Kaliforniya, 1906

Tüm Reklamları Kapat

8.5 5 milyar ton Anchorage, depremi, 1964

9.0 32 milyar ton Sili depremi, 1960

10.0 1 trilyon ton (San-Andreas tipi bir fay)

12.0 160 trilyon ton Dunyanin ortdan ikiye bolunmesi

Tüm Reklamları Kapat

(dunyanin bir gunde absorbe ettigi gunes enerjisi)

Aynı depremler için daha kesin değerleri aşağıdaki formüle göre hesaplarsak;

logES = 11.8 + 1.5M

ES (M=7) = 10^22,3 ve ES (M=7.5) = 10^23,05 =>

Tüm Reklamları Kapat

ES (7.5) = 5.62 x ES (7.0) yani 5.62 katıdır.

DEPREMİN BÜYÜKLÜĞÜ VE ŞİDDETİ

Sık sık karıştırılan büyüklük ve şiddet kavramlarının çok net şekilde tanımlanması gerekmektedir.

Depremin büyüklüğü (aletsel büyüklüğü) deprem sırasında ortaya çıkan enerji miktarının bir göstergesi iken, depremin şiddeti depremin verdiği hasarın sadece görsel kanaate dayalı bir göstergesidir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu nedenle, aynı aletsel büyüklüğe sahip olan depremlerde ortaya çıkan enerji dünyanın her yerinde aynı iken, yapı stoğunun ortalama kalitesi, zemin büyütme faktörü, jeolojik ve jeofizik nedenler gibi çeşitli etmenlerden ötürü aynı büyüklük değerine sahip depremler bölgelere göre çok farklı şiddet değerleri gösterebilir.

Bugün dünyada en yaygın olarak kullanılan aletsel büyüklük ölçeği, Richter ölçegi, öte yandan en yaygın şiddet ölçeği ise Mercalli skalasıdır.[1]

124 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Alıntı. Deprem Büyüklüğü'nün Beli̇rlenmesi̇ Richter Ölçeği̇, Si̇smi̇k Moment, Si̇smi̇k Enerji̇. Alındığı Tarih: 14 Şubat 2023. Alındığı Yer: Sakarya Üniversitesi | Arşiv Bağlantısı
2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close