Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
1
Çarşaf deneyinde,kütleli cisim neden uzayın sadece bir yönünü büküyor?
Kütleli cisim dünyamız olsun.Buna göre dünya, çarşaf deneyindeki gibi yörünge eksenine göre uzayı güneyde mi bükmüş oluyor? Yani uzay-zaman bükülmesine göre çarşaf deneyinde boyutlar nasıl belirleniyor?Dünyanın uzay-zamanı büktüğü yönü neresidir? Teşekkürler?
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
1 Cevap
Bu Reklamı Kapat
Kabul Edilen Cevap
Burçin Kaymak
Burçin Kaymak Mühendis

Çarşaf benzetiminde çarşaf (uzay-zaman) üzerindeki bir portakalın (kütle) çarşafı aşağıya (dünya merkezine) doğru büküyor olduğu gösterilerek, uzaydaki bir kütlenin 4 boyutlu uzay-zaman ı büktüğü anlatılmaya çalışılır.

Bilindiği gibi Newton kütle çekim kuvvetinin formülasyonunu çıkarmayı başarmıştı. Bu formülasyon %100 doğru olmasa da makro dünyadaki cisimlerin hatta güneş sistemindeki gezegenlerin hareketlerini hesaplamaya neredeyse tam olarak yeterli gelmişti. Neredeyse diyoruz çünkü Merkürün yörünge düzlemi Newton kanunlarına göre hesaplanandan bir miktar farklıydı. Bu farklılığın açıklaması ile ilgili o yıllarda birçok hipotez ortaya atıldı (Merkürün yakınlarında henüz görünmemiş olan başka bir gezegen olduğu dahil) ancak Einstein a kadar hiçbiri bu gizemi açıklayacak bir teori sunamadı. Ayrıca Newton kanunları, uzak cisimlerin birbirileri arası kütle çekim kuvvetlerini hesaplanabiliyor ancak birbirleri arasında hiçbir bağlantı olmayan iki cismin nasıl oluyorda birbirleri ile etkileşebildiklerine dair bir açıklama getiremiyordu. Her iki gizemi Einstein 1915 yılında yayınladığı “Genel görelilik” teoremi ile çözdü. Bu teoreme göre zaman sabit değil tıpkı diğer 3 boyut gibi göreli bir boyut olarak ele alınmalıydı. Einstein uzayı uzay-zaman haline getirdi. Kütle çekim kuvveti de bir cisimin uzay-zaman ı bükmesinden dolayı oluşuyordu. Çekim kuvvetinin sebebi buydu. Yani bizim çekim kuvveti olarak gördüğümüz/hissettiğimiz şey aslında çarşafın kenarına konulmuş bir bilyanın çarşafın ortasına konulmuş ağır bir portakala doğru çarşafın bükülmesinden dolayı yuvarlanmasıdır diyebiliriz :)

Tabii bu çarşaf benzetiminde çarşaf 2 boyutludur ancak kütlenin büktüğü uzay-zaman aslında 4 boyutludur. Portakal nasıl ki 2 boyutlu çarşafın her 2 boyutunu (eni ve genişliği) aynı anda o boyutların uzamında büküyorsa bir kütlede hem uzayın 3 boyutunu (en, genişlik, yükseklik) hem de zamanı büker. Bu durumu 3 boyutlu bir dünya algısına sahip olan biz insanların algılaması oldukça güçtür. Ancak teorem defalarca denenmiş ve kanıtlanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Bir cismin 4 boyutu büktüğünü algılayabilmenin belki de en iyi yöntemi ironik olarak 2 boyutta yaşadığımızı hayal etmektir aslında. Kendinizi bir anlığına 2 boyutlu bir kağıt üzerinde yaşayan üçgen, kare gibi sadece 2 boyutu olan bir cisim olarak hayal edin. 3. boyutu hiç bilmiyor ve algılayamıyorsunuz, tıpkı şu anda bizim 4 boyutu algılayamadığımız gibi. Bir küre (3 boyutlu bir cisim) sizin 2 boyutlu evreninizi ziyaret etse, kağıt yüzeyi gibi 2 boyutlu evreninize yavaşca diklemesine( sizin algılamadığınız derinlik boyutu tarafından) girse bu cismi nasıl algılarsınız? Siz sadece 2 boyutu görebildiğiniz, yani derinlik boyutunu algılayamadığınız için küre sizin 2 boyutlu kağıt evreninize girdikçe önce ilk temas anında onu bir nokta olarak fak eder sonra küre kağıt dünyanıza dik olarak giriş yaptıkça onu sürekli büyüyen bir çember olarak görür sonrasında küre yolculuğuna devam ederken çemberin giderek küçüldüğünü ve bir nokta olup birden yok olduğunu görürsünüz. Aslında bu cisim 3 boyutlu bir küre ancak siz 2 boyutlu bir evrende yaşadığınız için onu ancak sizin 2 boyutlu evreninize iz düşümü olan bir çember olarak algılarsınız. Yaşadığınız bu garip deneyimin açıklaması ise yine bizim gibi o 2 boyutlu dünyada yaşayan Einstein gibi bir bilim adamı gelene kadar gizemini korurdu. Einstein gibi birisi, o çember görüntülerinin aslında 3 boyutlu bir cisme ait olduğunu fizik/matematik kullanarak açıklar, teoreminde öngördüğü sonuçlar deneylerle örtüşür ancak biz yine de 2 boyutlu algılarımızla bunu kabullenmekte zorlanırdık. Tıpkı bu örnekte olduğu gibi 3 boyutlu olarak gördüğümüz bir kütlenin 4 boyuta sahip uzay-zamanı büktüğü gerçeği algılarımıza ters düşer veya algılanamaz ancak genel görelilik teoreminin öngördüğü sonuçlar, kontrollü deneylerle doğrulanmıştır; 4 boyuta sahip uzay-zaman kendi uzamlarında aynı anda kütleye doğru bükülmektedir.

Umarım yaralı olmuştur, hatam varsa affola :)

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. DÜZ ÜLke- Edwin A. Abbott. (24 July 2019). Alındığı Tarih: 24 July 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  2. Yazar Yok. BÜYÜK Tasarım- Stephen Hawking. (24 July 2019). Alındığı Tarih: 24 July 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  3. Yazar Yok. Kozmoz- Carl Sagan. (24 July 2019). Alındığı Tarih: 24 July 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  4. Yazar Yok. Evren Avucunda- Christophe Galfard. (24 July 2019). Alındığı Tarih: 24 July 2019. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Bu cevap, soru sahibi tarafından kabul edilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
1
  • Raporla
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et