Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Alim Karaçay
Alim Karaçay
3,757 UP
Üye
1

Bir şeyi ısıttığımızda onu oluşturan parçacıklara kuvvet mi uyguluyoruz?

mutlak sifir olan (pratik olarak mumkun degil ama olsun hayal edebiliriz) bir madde olsun. Biz bunu isittikca bu maddeyi olusturan molekuller haraket etmeye baslayacak.hareketsiz bir cisim kuvvet olmadadan hep hareketsiz kalacagindan bu maddeyi olusturan parcaciklara bir kuvvet uygulanmasi lazim bu kuvvet nereden geldi.
276 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Şahin Tutuş
Şahin Tutuş
60K UP
Bilimsever

Sıcaklık yaktığın her ne ise ondan geliyor ısıttığın o maddeye. Yani enerji de o yaktığın şeyden geliyor. Burada kuvveti taşıyan şey ısı dalgaları yoluyla enerjisini aktarıyor.

Önce kuvvet nedir onu tanımlayalım. Kuvvet maddelerin birbirleriyle yaptığı etkileşimdir. Evrende 4 tane kuvvet var. Yani biz yapılan her işi bu 4 kuvvetle tanımlarız. Bunlar kütleçekim kuvveti, elektromanyetik kuvvet, zayıf nükleer kuvvet ve güçlü nükleer kuvvet.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Kütleçekim kuvvetinin etkisini büyük büyük gezegenlerde, yıldızlarda, ve kara deliklerde algılayabiliyoruz ancak. Özetle kütlesi olan her şey birbirini çekme eğilimindedir. Bu bizim konumuz değil şu an için. Kütleçekim kuvveti de ısı oluşturabilir ama dolaylı yoldan. Örneğin Dünya'ya düşen bir meteor hava sürtünmesinden dolayı ısınıp yanabilir, parçalara ayrılabilir.

Zayıf nükleer kuvvet ve güçlü nükleer kuvvet ise atomik seviyede kuvvetlerdir. Atomun parçacıklarının bir arada durmasını sağlar. Bu yüzden bu maddeleri de konu dışı bırakacağım. Bunlar da dolaylı yoldan ısı aktarımı yapabilir ama bunu unutmayalım.

Tüm Reklamları Kapat

Elektromanyetik kuvvet konusuna gelelim. Elektromanyetik kuvvet derki ışık enerjidir, enerji ışıktır.[2] Ayrıca ışığın da bir sıcaklığı vardır. Günlük hayatta gördüğümüz çoğu ısı kaynağının sebebi bu kuvvettir. Bunu anlamak için elektromanyetik spektrumu ve radyasyon çeşitlerini inceleyelim. [3]

Elektromanyetik spektrum
Elektromanyetik spektrum
afad

Üstteki resimde bir ışığın olduğu olabileceği bütün dalga çeşitlerini görüyorsun. Işık dalgalarının enerjisi yükseldikçe, yani gamma ışını tarafına kaymaya başladıkça, ısıları da önce bir insanın hissedebileceği seviyeye gelir sonra bize de zararlı hale gelir.

Termal olmayan, termal ve iyonlaştırıcı dalgalar
Termal olmayan, termal ve iyonlaştırıcı dalgalar
Afad

Yukarıda ise bu dalgaların etkilerini görmektesin. Alçak frekans ve radyo dalgaları o kadar enerjisizdir ki termal ısı üretmezler dişe dokunur. Mikrodalga, kızılötesi, görebildiğimiz ışıklar ve morötesi ışıkların bir kısmının ürettiği ışık termal radyasyondur aynı zamanda. Elektromanyetik spektrumda bundan sonraki gammaya giden morötesinin çoğunluğu, x ışını ve gamma ışınları iyonize radyasyon üretir.

Buraya kadar anladıysan termal radyasyon ne, iyonize radyasyon ne ona gelelim. Termal radyasyonda enerjilenen şeyin atomunun elektronları bir üst orbitale (yörüngeye) çıkar. Ama hemen aldığı bu enerjiyi atıp kendi yörüngesine dönmeye meyillidir. İşte kendi yörüngesine dönerken bozunur ve foton üretir. Biz de bunu ışık olarak algılarız. Hareketlendirilen elektrona enerji yine dışardan gelir yani. Eğer bu elektronlardan dışarı atılan enerji yeteri kadar çoksa mikrodalga ve morötesinde olur ve ısı yayar. Buna termal radyasyon diyoruz.

Peki iyonize radyasyon ne? Elektronumuza yeterli enerjiyi verirsek ne olur demiştik? Bir üst yörüngeye çıkar. Peki bir atomun 3 yörüngesi olsun. Ben o kadar çok enerji aktarıyorum ki elektrona bu en dıştaki yörüngenin de dışına fırlıyor elektron. Yani artık etrafa saçılan parçacık foton değil elektron. İşte buna iyonize radyasyon diyoruz ve insana tehlikeli dediğimiz şey bu.

Bu kadar tanımdan sonra asıl konumuza dönelim. Peki nasıl enerji aktarıyoruz biz elektrona? Bu çok çeşitli olabilir. Bir lambadan elektrik geçirdiğimizde flamentinden ışık yayılıyor. Örneğin LED'ler elektromanyetik spektrumda öyle bir yerde konumlanmıştır ki görünür ışık yani bizim görebileceğimiz ışığı üretir ama mor ötesine kaymadığı için termal radyasyon yani ısı üretmez. Peki o zaman devremizden LED'i çıkarıp sarı ampül dediğimiz ampülden takalım. Flementli edison ampül dediğimiz ampüllerin verimsiz olmasının sebebi bizim göremediğimiz ama sıcaklığını hissettiğimiz morötesi ışık da üretmeleridir. Bu hissettiğimiz ısı termal radyasyondur. Peki şimdi ampülümüze gereğinden fazla voltaj verelim. Önce bembeyaz yanacaktır. Sonra mavimsi yanacaktır. Daha sonra kopacaktır flement ve sönecektir. Bir ampülün gücü iyonize radyasyon yaymaya muhtemelen yetmez. Bunun için çok daha büyük enerjilendirmelere ihtiyaç vardır.

Sonuç olarak ben size elektromanyetik kuvvet dönüşümünü anlattım. Elektrikten termal radyasyon ürettim. Burada kuvvet elektrikten geldi. Termal radyasyon yoluyla atıyorum benim cildime temas etti. Cildimde ısı oluşturan bu şey aynı zamanda yine elektromanyetik bir kuvvet. Cildimi oluşturan atomları daha çok titreştirdi yani hareketlenderdi.

Daha kafa karıştırıcı bir örnek soralım. Bir kömürü tutuşturduğumda onun yanmasını sağlayan kuvvet nerden geliyor? Bu aslında hatalı sorulmuş mantıksız bir soru. Çünkü ben bir kömürü tutuşturmak için yine dışardan bir alev kaynağı ile yani termal radyasyon kaynağı ile dışardan kuvvet uyguladım. Ama kömürü oluşturan muhtemel karbon atomları o kadar çok enerji taşırlar ki kabaca, benim tutuşturduğum karbon atomunun hemen yanındaki karbon atomu da içindeki enerjiyi atmaya can attığından azcık hareketlenmeyle o da tutuşur. Yanlış bir anoloji olsada kabaca böyle. Bu arada unutmadan belirteyim ki yanma sırasında karbon atomu parçalanmıyor. Olsa olsa farklı izotoplara dönüşüyor. Karbonu ya da herhangi bir atomu parçalamak demek onun içindeki çekirdeği parçalamak demek. Bu güçlü nükleer kuvveti açığa çıkarmak demek. O da öyle kolay bir iş değil.

Tüm Reklamları Kapat

Tamam ama neden böyle? Karbon kömürünün içine bu enerji, bu kuvvet nereden geldi o zaman? Cevap kütle =enerji. Kütlesi olan her şeyin enerjisi var. Albert Einstein'ın muhteşem formülü; e=m.c². yani enerji =kütle x ışık hızının karesi. Kömürün içinde benim dışardan verdiğim termal radyasyon (alev) ile temas eden atomun elektronları o kadar enerjilendi ki dışarı bol miktarda termal radyasyon yayan parçacıklar yani fotonlar attı. Muhtemelen de bir miktar iyonize radyasyon yani elektron attı. Kendi o kadar enerjilenip de etrafa yaydığı termal radyasyondan yine kömürün kendindeki atomların elektronları etkilendi ve kendi kendine kuvvet uyguladı. Ne demiştik? Kütle = enerji. İyonize olup yandaki atoma sıçrayan elektron, ordaki elektronları da üst yörüngelere çıkarttı.

Soruyu biraz daha zorlaştıralım. Neden 1 kilo uranyum bir şehri yok etmeye yetiyor? Bu kuvvet nereden geliyor? Bunu anlamak için periyodik cetveli inceleyelim.[4]

Periyodik cetvel
Periyodik cetvel
bilimgenç

Elementlerin üzerinde gördüğümüz rakamlar o elementte bulunan proton adedidir. H simgeli element hidrojen ve atom numarası 1. Yani 1 protonlu. Uranyum'un simgesi ise U ve 92. Yani 92 protonlu. Bir hidrojen atomunu parçaladığında mı daha çok enerji açığa çıkar yoksa Uranyum atomunu parçaladığında mı? Cevap uranyum atomunu parçaladığında. Çünkü kütle = enerji. Fakat burada şunu karıştırmamak lazım. Günümüzde üretilen hidrojen bombaları, uranyum ile üretilenlerden kat be kat güçlüdür. Çünkü hidrojen bombalarında hidrojen atomu parçalanmıyor. Aksine hidrojen atomlarının protonları birleştiriliyor. Bu olaya fizyon diyoruz. Güneş de fizyon ile enerji açığa çıkarıyor ve onun dinamikleri farklı.[5] Bizim konumuz atomu parçaladığımızda açığa çıkan enerjinin nereden geldiği. Kaynak 5'ten atom bombası ile hidrojen bombası farkını inceleyebilirsiniz.

Peki tamam uranyum parçalanınca daha çok enerji açığa çıkıyor anladık ama bu hangi kuvvet ile oluyor? Cevap; Güçlü nükleer kuvvet. Atomun çekirdeğini oluşturan nötron ve protonların dağılmadan bir arada durabilmelerinin sebebi güçlü nükleer kuvvettir. Evrendeki en büyük kuvvettir. Fakat etki alanı en küçük kuvvettir.

Ç. M. Bakırcı. Güçlü Nükleer Kuvvet Nedir? Protonlar Atom Çekirdeğinde Nasıl Bir Arada Bulunurlar?. (6 Haziran 2012). Alındığı Tarih: 26 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/854

Kaynaklar

  1. bilgioloji. Doğada Bulunan Dört Temel Kuvvet Nedir?. Alındığı Tarih: 25 Kasım 2022. Alındığı Yer: bilgioloji | Arşiv Bağlantısı
  2. admin, et al. Elektromanyetik Kuvvet Nedir? Elektromanyetik Kuvvet |. (31 Aralık 2015). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2022. Alındığı Yer: ELEKTRİK REHBERİNİZ | ELEKTRİK HAKKINDA ARADIĞINIZ HER ŞEY... | Arşiv Bağlantısı
  3. T. C. İ. B. A. V. A. D. Y. Başkanlığı. Radyasyon Nedir?. Alındığı Tarih: 25 Kasım 2022. Alındığı Yer: afad | Arşiv Bağlantısı
  4. ptable. Periyodik Tablo - Ptable. Alındığı Tarih: 26 Kasım 2022. Alındığı Yer: ptable | Arşiv Bağlantısı
  5. Bilimoloji. Atom Bombası Ve Hidrojen Bombası Farkı - Bilimoloji. (4 Eylül 2017). Alındığı Tarih: 26 Kasım 2022. Alındığı Yer: Bilimoloji | Arşiv Bağlantısı
0
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Hastalıklar Ne Zaman Bitecek?
Hastalıklar Ne Zaman Bitecek?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
*Dıştan* Yanmalı Sterling Motoru Nasıl Çalışıyor?
*Dıştan* Yanmalı Sterling Motoru Nasıl Çalışıyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close