Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
7
Puan Ver

Bir genin baskın mı yoksa çekinik mi olucağını ne belirler?

3
340 görüntülenme
Teşekkür (3)
Hatırla (3)
Takip (1)
Paylaş
Reklamı Kapat
3 Cevap

Merhaba Oğuz, bu konuyu örnek üzerinden açıklamak istiyorum. Hücrede bildiğin üzere kromozomlar çiftler halinde bulunur yani 1. kromozom hem anneden gelir hem babadan. Farz edelim ki 1. kromozomda herhangi bir lokusunda bir gen enzimatik bir görevde yer alıyor. Yani bu gen bir protein(enzim) üretiyor, sağlıklı bir gen. Bu diğer 1. kromozomda da öyle yani AA şeklinde, ikisi de sağlıklı enzim üretiyor. Sonra varsayalım ki anneden gelen 1.Kromozomda zararlı bir mutasyon oldu bu mutasyon majör olarak 3 şekilde bu gen ifadesini etkiler:

  • Promotor dediğimiz bölgedeyse mutasyon o enzimin üretimini azaltabilir
  • İşlevsel bölgedeyse işlevini tamamen kaybettirebilir
  • Yine işlevsel bölgedeyse işlevini daha verimsiz hale getirebilir

Bu mutasyonel durumda annedeki 1. Kromozomdaki o gen çekinik gen olarak ifade edilir. Çünkü babadaki 1.Kromozomdaki sağlıklı gene göre işlevsizdir veya işlevi azalmıştır. Bu mutasyon bireyi hasta etmez çünkü şuan Aa durumundasın. Hala bir kromozomda bu sağlıklı enzim sentezlenebiliyor işte bu durumda sağlıklı gen baskın olarak zararlı mutasyona uğramış gen ise çekinik olarak ifade ediliyor.

Sağlıklı bir gen promotor bölgesinde mutasyona uğrayıp daha fazla enzimin üretilmesine de sebep olabilir bu durum eğer sıkıntı yaratmıyorsa diğer kromozomdaki alele göre baskın sayılabilir.

479 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
4
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
4

Kaynaklar

  • W.S Klug, et al. (2014). Extensions Of Mendelian Genetics. ISBN: 978-0133865363. Yayınevi: PALME. sf: 80.

Özellikle bitkiler üzerinde yapılan çalışmalarda bu mekanizmada rol oynayan faktörün " small RNA (sRNA)" denilen 200 nükleotidten küçük RNA parçaları olduğu düşünülüyor.

sRNAlar protein kodlamayan, evrim sürecinde ökaryotların virüslere karşı bir çeşit bağışıklık cevabı olarak geliştikleri düşünülen RNA segmentleri. sRNAların genleri susturma (gene silencing), messengerRNA (mRNA veya postacı RNA)'ya bağlanarak proteini sentezlemesini engelleyebilme (RNA interferaz) gibi fonksiyonları var.

Insanlarda baskın ve çekinik gene gelince: belirli bir fenotipik karakter biri anneden diğeri babadan gelen genç çifti yani alelden ortaya çıkar. Aynı gen çiftlerini benzer aleler şeklinde taşıyan bireylerde homozigot genotip, gen çiftlerini farklı aleler şeklinde taşıyan bireylerde ise, heterozigot genotip bulunur. Buna göre, AA ve aa genotipi sırayla, homozigot baskın ve homozigot çekinik; Aa genotipi ise heterozigottur. Herhangi bir özelliği oluşturan bir çift alelin bir üyesi söz konusu olduğu zaman, yalnızca homozigot genotipte fenotipik olarak kendini gösterilebilen alellere "çekinik (resesif) alel" denir. Diğer yandan heterozigot genotipte kendini gösteren alellere de "baskın (dominant) alel" adı verilir.

Yapılan çalışmalar dominant gen alelinde sRNAların daha fazla birikmişken çekinik aleldekilerin "target RNA" yani bu sRNAların gidip bağlanarak susturdukları (RNA silencing) genlerin birikmiş olduğunu göstermiş. Yani heterozigot bir gen alelindeki baskın genin kompozisyonundaki sRNAlar çekinik gendeki target RNAlara gidip bağlanarak o geni susturuyor ve genin özelliklerinin ortaya çıkmasını engelliyorlar.

177 görüntülenme
Puan Ver
0
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
0

Çocuk oluşumunda anneden ve babadan gelen genler (A=Baskın, a=Çekinik Gen) eğer "aa" şeklindeyse çekinik olur, "AA" olur ise baskın olur. "Aa" şeklinde olursa ise gen olarak melez, dış görünüşe yansıma olarak baskın gen ağır geldiği için baskın özellik görünür. Genlerin biri anneden diğeri ise babadan gelir. Yani sorunuzun cevabına gelirsek anne ve babanın sahip olduğu genlerden, gönderilen genler belirler.

(Örnek olarak bir anne sarışınsa "aa" genine sahip, baba sarışınsa o da "aa" genine sahiptir. Çocuk oluşumunda annenin çekinik genden başka geni olmadığı için çekinik gen yani "a" aynı şey babada da geçerli olduğu için o da çekinik gen yani "a" gönderir. Sonuç olarak çocuğun "aa" yani (Çekinik gene sahip olma) sarışın olma dışında başka bir ihtimali yoktur.)

Umarım anlatabilmişimdir. İyi akşamlar.

137 görüntülenme
Puan Ver
0
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
0
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Paylaşılan sevinç çifte sevinçtir; paylaşılan acı yarım acı...”
İsveç Atasözü
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol