Sorulara Dön
0
Biyoloji & Genetik

Aşıların önemi nelerdir? En basitinden grip aşısının?

1
Teşekkür
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Aşıların önemini anlamak için öncelikle bağışıklık sisteminin nasıl çalıştığını anlamalıyız ki aşının faydasını öğrenelim.

Bağışıklık sistemimizi bir ordu misali düşünmek zorundayız, ama öyle sıradan bir ordu da değil karmaşık işler yapabilen karmaşık bir ordudur bağışıklık sistemimiz. Bu sistemimizde: makrofajlar ve nötrofiller yer alır (bunlar asker hücrelerdir), dendrit hücreler yer alır (bunlar vücudumunuzun akıllı hücreleridir) ve son olarak antikor (vücudumuzun silahı) üreten silah fabrikaları B-hücreleri yer alır.

İnansak da inanmasak da her gün sayısız saldırıya uğruyoruz ama bağışıklık sistemimizin askerleri bu saldırıları geri püskürtmede başarılı olabiliyorlar, bu yüzden biz bu saldırıları fark etmiyoruz bile. Eğer bir hastalık ciddileşirse akıllı hücrelerimiz yani dendrit hücreler, bu enfeksiyon hakkında bilgi toplamaya başlar ve silah fabrikalarını (b-hücre) aktifleştirir. Dediğim gibi bu silah fabrikasının silahı, antikordur. Buna güdümlü füze gözüyle bakabiliriz, gittiği her yeri parçalayan bir madde (-evet, yararlı şeyleri bile parçalayabiliyor bazen, ama olsun hücreler kusursuz olmadığında dolayı bu, bunun yerine bakteriyofaj çalışmaları artıyor. Bu vücudumuzda oluşmuyor dışarıdan insanlara aşı yoluyla veriliyor ve antikor gibi gittiği her yeri parçalamak yerine spesifik bir bölgeyi parçalıyor, bunun hakkında çalışmalar devam ediyor, konumuz bu olmadığı için anlatmaya lüzum yok merak edersen araştırabilirsin.)

Bu antikorlar, enfeksiyona karşı savaşmaları için özel olarak üretilirler. Yani şöyle düşün: bilmediğimiz bir uygarlık bize saldırıyor ve biz bir şey bilmediğimiz için bu uygarlık hakkında bilgi topluyoruz. Bilgi toplayıp ne olduğunu öğrendikten sonra ve zayıf yönlerini ortaya çıkarttıktan sonra ona uygun bir silah yapıyoruz ve bu hastalıklı uygarlığı ortadan kaldırıyoruz. Bu da böyledir, akıllı hücreler enfeksiyon hakkında bilgi toplar ve onun parçalanması için onun lehine olan bir silah üretir yani antikor.

Bu sürecin tamamlanmasıda bir kaç gün alır. Ancak bu süre enfeksiyonların hücrelere zarar vermesi için yeterli bir zamandır. Bu sebeple vücudumuz bu uzun ve yorucu savaşa tekrar tekrar girmek istemez, o yüzden bağışıklık sistemimiz zamanla güçlenmek için sıradışı bir yöntem geliştirdi. Eğer ağır silahlarımızı aktif edecek kadar güçlü bir düşmanla savaşırsak, bağışıklık sistemimiz otomatik olarak özel bir b hücresi türü olan hafıza hücreleri yaratır. Hafıza hücreleri, vücudumuzda yıllarca bir işleve sahip olmadan beklerler, ve görevleri sadece hatırlamaktır -düşmanın ne olduğunu hatırlamak. Bu hücrelerin beklemeleri başka bir zamanda düşmanın ikinci kez saldırması ile değişir, düşman ikinci kez saldırdığı anda bekleyen hafıza hücreleri uyanarak koordineli bir saldırı ve antikor üretimi emri verir. Bu o kadar etkili bir yöntemdir ki bir kere yendiğiniz enfeksiyonlar sizi bir daha hasta etmez. İşte bu yüzden küçük çocuklar sürekli hastadır, bu enfeksiyonları hatırlayacak hafıza hücreleri daha yoktur çünkü. Peki aşı nerede devreye giriyor?

Aşı yaptırdığımızda ise, bu doğal mekanizmayı destekleriz. Hafıza hücreleri çok iyi olmasına rağmen, onları enfeksiyon yoluyla kazanmak bazen tehlikelidir -ne de olsa bu hastalığı atlatman gerekiyor öncelikle. Aşı burada devreye giriyor: aşılar, hafıza hücrelerini üretmek için vücudumuzu kandırıp bir hastalığa karşı bağışıklık kazandırıyor. İstilacı enfeksiyonları, vücuda zarar vermeyecek şekilde enjekte ederek gerçekleşir bu olay. Örnek olarak bir x virüsünü parçalayıp vücuda enjekte edebiliriz, bölerek vücuda enjekte edebiliriz veya hiç dokunmayıp sadece vücudun onun üstünde hakim olabileceği bir sayıda enjekte edebiliriz. Bu bağışıklık sistemi için çok kolay oluyor haliyle. Ama bazen virüsü parçalamayıp direkt olarak kendisini çok az sayıda enjekte etmek çok tehlikeli olabilir, her halükarda bağışıklık sistemi kazanıcak olsa bile bu işler belli olmuyor ve bilim insanlarıda işi şansa bırakmak istemiyor. Bu sebeple bu tehlikeden kaçınmak için bu virüsün zayıf hali olan bir kuzen virüs üretiriz laboratuvarlarda. Bu zayıf virüste bize bir şey yapamaz ama hafıza hücrelerin bilgi toplaması için gerekli süreyi de tanır.

Umarım anlatabiliyorumdur, yani aşı, virüsün kendisini kontrollü bir şekilde vücuda enjekte edilmesi ve bağışıklık sisteminin bu virüs hakkında bilgi toplayıp bir daha yakalanmamasını sağlıyor, dediğim gibi bu iş doğal da olabilir ama tehlikeli. Bu yüzden aşı çok önemli.

(Bu yazıyı aslen Kurzgesagt’tan aldım ama başka makaleler koyacağım okumak istersin diye [bknz. aşı karşıtlığı])

1
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Kaynaklar

  • Hayrunnisa Bekir Bozkurt. (2018). Aşı Reddine Genel Bir Bakış Ve Literatürün Gözden Geçirilmesi. DergiPark. | Arşiv Bağlantısı
  • Kurzgesagt. Aşıların Yan Etkileri - Risk Ne Kadar Yüksek?. (12 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 05 Haziran 2021. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın