Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Semantik Doygunluk ve Dönüşüm Etkisi: Üst Üste Çok Defa Tekrar Edilen Kelimeler Neden Anlamını Yitiriyor veya Anlam Değiştiriyor?

Durmaksızın "Simit" Dediğinizde, Bir Noktadan Sonra Kelime Neden Anlamını Yitiriyor?

Semantik Doygunluk ve Dönüşüm Etkisi: Üst Üste Çok Defa Tekrar Edilen Kelimeler Neden Anlamını Yitiriyor veya Anlam Değiştiriyor? Suzanne Fulbrook
Suzanne Fulbrook'un
3 dakika
39,969
Tüm Reklamları Kapat

Belki bunu çocukluğunuzda fark etmişsinizdir. Bir sözcüğü çok defalar üst üste söylediğinizde, sözcük giderek anlamsızlaşır. Son derece basit ve sıradan bir nesne bile, semantik (anlamsal) değerini yitirecektir. Deneyin: "ev ev ev ev ev ev..." diye onlarca defa tekrar edin. "Ev" sözcüğü, tekrarlara başladığınız andaki anlamını büyük oranda yitirecek, adeta anlamsızlaşacaktır. Öyle ki, bir noktadan sonra bu sözcük, size veya sizi dinleyen bir kişiye anlamsız ses öbeğiymiş gibi bile gelebilecektir! İşte psikolojide buna "semantik doygunluk" (semantic satiation) denir. St. Louis'teki Washington Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden Prof. Dr. David Balota bunu şöyle izah ediyor:

Bu durum, herhangi bir sebeple yorulmak gibidir. Eğer bir dambılı sürekli kaldırırsanız, bir yerden sonra sisteminiz yorulacaktır. Aynı şeyi sinir sisteminiz için de düşünebilirsiniz: sürekli tekrar eden bir elektrik atımını bir noktadan sonra nöronlarınız ateşleyememeye başlayacaktır.

Yapılan araştırmalar, her sözcüğün aynı hızda ve şekilde semantik doygunluğa ulaşmadığını göstermektedir. Özellikle birden fazla anlamı olan sözcüklerde bu doygunluğa çok daha zor ulaşılabilmektedir veya hiç ulaşılamamaktadır. Örneğin Türk Dil Kurumu'na göre 58 farklı anlamı olan "çıkmak" sözcüğü, semantik doygunluğa en zor ulaşan kelimelerden birisidir.

Peki bu neden olmaktadır? Sinirbilimsel olarak olan, yukarıda da izah edildiği gibi sinirlerin adeta "uyuşuyor" olmasıdır. Beynimizde sürekli aynı ilişki tetiklendiğinde, bir süre sonra kelimelerin anlamı ile söyleniş biçimi (ki buna sözel temsil denir) arasındaki ilişki yitirilmeye başlar. Birisi size bir noktadan sonra "ev" dediğinde, "ev" sözcüğünün aklınızda normalde uyandıracağı görüntü uyanamaz. Böylece sözcük sizin için anlamsızlaşır. Balota bunu da şöyle izah ediyor:

Tüm Reklamları Kapat

Bence bu durum, tüm sistemler için kaçınılmaz bir sonuç. Bir şeyi ne kadar fazla kullanırsanız, gelecekte kullanmak üzere o kadar az kalır. Nöronların tekrardan uyarılabilmek için enerjilerini geri doldurması belli bir zaman alır. Bu süreçte semantik doygunluk eski haline döner ve böylece 'ev' sözcüğünün anlamını yeniden algılarsınız. Bu kimi zaman birkaç dakika kadar sürebilir.

Dönüşüm Etkisi

Bu konunun bir benzeri de yine dilbilimde "dönüşüm etkisi" (transformation effect) olarak bilinen olgudur. Yine aynı kelimeyi sık tekrarlayan insanların fark edebileceği bir durumdur. Bu olgu kapsamında sık tekrar edilen kelimeler, anlamlarını yitirme sırasında veya sonrasında farklı anlamlar kazandıklarını gözleyeceklerdir. Örneğin "ev ev ev ev..." şeklinde tekrar edilen "ev" sözcüğü, bir süre sonra bağlaç olan "ve" sözcüğünün anlamını kazanabilecektir. Bunu Balota şöyle anlatıyor:

Eğer bunun hakkında düşünecek olursanız, beynimizde 'ev' sözcüğünü algılamamızı sağlayan bir şeylerin olması gerektiğini fark edersiniz. Ve bu algı, illa ki 'ev' sözcüğünün anlamı olmak zorunda değildir. Çünkü sözcüğün sözcüksel anlamı ile sözcüğün kendisi birbirinden farklı şeylerdir. Bunlardan biri 'ev' sözcüğünü tetikleyen uyaranı anlamamızı sağlarken, diğeri 'ev' sözcüğünün beyninizdeki anlamına erişmenizi sağlar.

Üst üste 'ev' sözcüğünü tekrar ettiğinizde, o sözcüğü tetikleyen nöronlar yorulur ve bu nedenle bir diğer sözcüksel anlama geçiş yapılır. Bu, henüz yorulmamış olan bir sözcüktür. Örneğin, 've' sözcüğü... İşte bu nedenle semantik doygunluğa ulaşma sırasında, başka bir sözcüğün anlamı baskın hale gelebilir. Buna, "dönüşüm etkisi" adı verilir.

Meditasyon, Eğitim ve Dilbilim

Bu durumun en ilginç sonucu, meditasyonun neden zihnin gevşeyip rahatlaması konusunda işlevsel olduğunu açıklama potansiyeline sahip olmasıdır. Meditasyon yapanlar, "om" sözcüğünü çok iyi bilirler. Gözleri kapatıp, gevşeyip, bu sözcüğü uzun uzun tekrarlarlar. İşte "om" sözcüğüne odaklanıp bunu tekrar ettiklerinde, semantik doygunluğa erişirler ve "om" sözcüğü anlamını yitirerek birey "şu an"a odaklanabilir. Bu durum, düşüncelerin temizlenmesini ve olumsuz düşüncelerden arınmayı sağlar.

Bazı meditasyon tekniklerinde, olumsuz sözcükler (küfür ve hakaretler gibi) 45 saniye gibi sürelerce tekrar edilirler. Bu sayede sözcüklerin nötrleşmesi ve anlamlarını yitirmesi hedeflenir. Bu, yaygın olarak kabul gören bir psikolojik tedavi yöntemi olmasa da, bazı insanların rahatsız oldukları sıfatların ("şişko" ya da "açgözlü" gibi) psikolojik olarak yıkıcı etkisinden arınmak için bu tür yöntemlere başvurulabilir. 

Tüm Reklamları Kapat

Olgunun ilginç sonuçlarından birisiyse, eğitim alanında gözükmektedir. Birçok okul, çeşitli temel bilgileri tekrar tekrar söyleterek ezberletmeyi hedefler ("2 kere 2, 4 eder" gibi). İnsanlar çok sayıda tekrarın ezberlemek için iyi bir yol olduğuna inanırlar. Halbuki 1962 senesinde Jakobovits ve Lambert tarafından üniversite öğrencileri arasında yapılan bir araştırma, çok sayıda yapılan tekrarın semantik doygunluğa erişilmesine neden olduğunu ve bu nedenle kelimelerin (ve öğrenilmeye çalışılan şeyin) anlamını yitirdiğini göstermiştir. 

Bu konu hakkında sayfalarca yazı yazılabilir ve birçok da akademik makale yayınlanmıştır. Burada kısa bir özet vermeye çalıştık; ancak merak edenler kaynaklarımızdan daha fazla bilgi alabilirler.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
45
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 38
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 33
  • Muhteşem! 17
  • Merak Uyandırıcı! 16
  • Bilim Budur! 12
  • İnanılmaz 10
  • Umut Verici! 3
  • Üzücü! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. Liberman. Word Weirding. (8 Aralık 2010). Alındığı Tarih: 25 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Language Log | Arşiv Bağlantısı
  • M. Dahl. Epeating A Word Until It Loses Its Meaning: It’s A Thing. (9 Ekim 2014). Alındığı Tarih: 25 Ağustos 2019. Alındığı Yer: The Cut | Arşiv Bağlantısı
  • J. Nelson. Say A Word Over And Over And See What Happens. (3 Aralık 2014). Alındığı Tarih: 25 Ağustos 2019. Alındığı Yer: MNN | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/06/2024 23:27:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3761

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Sosyal Mesafelendirme
İstatistik
Böcek
Kütleçekimi
Hastalık Kontrolü
Koaservat
Albert Einstein
Kimya
Yüksek
Yapay
Genel Halk
Kan
Dalga Boyu
Eşcinsellik
Santigrat Derece
Nörobiyoloji
Fil
Gözlem
İngiltere
Beslenme Bilimi
Bitkiler
Hindistan
Şeker
Nanoteknoloji
Obezite
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Semantik Doygunluk ve Dönüşüm Etkisi: Üst Üste Çok Defa Tekrar Edilen Kelimeler Neden Anlamını Yitiriyor veya Anlam Değiştiriyor?. (13 Temmuz 2015). Alındığı Tarih: 15 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3761
Bakırcı, Ç. M. (2015, July 13). Semantik Doygunluk ve Dönüşüm Etkisi: Üst Üste Çok Defa Tekrar Edilen Kelimeler Neden Anlamını Yitiriyor veya Anlam Değiştiriyor?. Evrim Ağacı. Retrieved June 15, 2024. from https://evrimagaci.org/s/3761
Ç. M. Bakırcı. “Semantik Doygunluk ve Dönüşüm Etkisi: Üst Üste Çok Defa Tekrar Edilen Kelimeler Neden Anlamını Yitiriyor veya Anlam Değiştiriyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 13 Jul. 2015, https://evrimagaci.org/s/3761.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Semantik Doygunluk ve Dönüşüm Etkisi: Üst Üste Çok Defa Tekrar Edilen Kelimeler Neden Anlamını Yitiriyor veya Anlam Değiştiriyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 13, 2015. https://evrimagaci.org/s/3761.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close