Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Radyasyona En Dayanıklı Canlı: Thermococcus gammatolerans

Radyasyona En Dayanıklı Canlı: Thermococcus gammatolerans
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Canlılık hangi koşullarda mümkün olabilir diye hep merak ederiz. Konakladığımız gezegeni daha çok anlayarak fark ettik ki canlılık, hemen hemen her koşulda mümkün olabilir. 11 km ile Dünya’nın en derin doğal noktası olan Challenger Deep‘ten -ki metre karenin binde altısına 7 ton basınç uygulanıyor- Everest‘in en tepesine kadar birçok yerde canlılığa rastlayabiliyoruz. Zaten canlılık ile cansızlık arasında pek de fark olmadığını belirtmeden geçmek istemeyiz. Peki keşfedebildiğimiz sınırları en çok zorlayan canlı hangisi?

Büyük ihtimalle tardigrad diye düşüneceksiniz, hatta radyasyona ve sıcaklığa en dayanıklı türlerinden biri olan Milnesium tardigradum diye düşünebilirsiniz; ama değil. Evet, tek hücreli olmadıkları için ve filogenetik olarak arthropodlarla bağlantılı oldukları için bu denli bir dayanıklılık bu canlıya göre son derece etkileyicidir. Fakat bu yazıda temel olarak canlılığı konu edineceğiz.

Ölümcül radyasyon dozları.
Ölümcül radyasyon dozları.

Örneğin bir ekstremofil bakteri olan Deinococcus radiodurans, tardigradlardan bile daha zor koşullarda (asit, soğuk, sıcak, vakum, radyasyon) hiç zorlanmadan hayatta kalmayı başarabilir. D. radiodurans, 5.000 Gy dozluk iyonize radyasyona hiç (%0) metabolik sorun yaşamadan dayanabilir. 15.000 Gy dozluk radyasyonda ise %37’lik bir metabolik kayıp yaşar. Böylece bakteriler arasında en dayanıklı olduğu için “Conan The Bacterium” lakabı ile bilinir. Günümüzde D. radiodurans, genetiği değiştirilerek radyoaktif maddeleri çok yüksek iyonize radyasyon altında daha az zararlı maddelere parçalamak için kullanılır. Bu yönteme Biyoremediayson denir.

Ekstremofil bir arke olan Thermococcus gammatolerans ise radyasyona karşı bilinen en dayanıklı canlı organizmadır. 2003 yılında Kaliforniya’da okyanusun 2.000 metre altındaki bir hidrotermal bacada keşfedilmiştir. Neredeyse suyun buharlaşma sıcaklığı olan 55–95 °C arasındaki bir sıcaklıkta gelişir ve optimum tercih ettiği sıcaklık değeri 88 °C cıvarındadır. Bulunabildiği pH değeri ise 2-6 cıvarlarındadır. Bu koşullarda hayatta kalmak için bakterilerden farkları neler derseniz: Bakterilerin hücre duvarında peptidoglikan bulunurken, arkelerde sahte-peptidoglikan bulunur. Ayrıca bakterilerin hücre zarında ester bağları vardır; ancak arkelerde eter bağları vardır. Bunların dışında arkelerin metabolik süreçleri, bakterilerden çok ökaryotlara benzer. Bu da filogenetik olarak ökaryotlara daha yakın olduklarını gösterir.

Fakat belirtelim ki yine aynı bölgede keşfedilen ve sıcaklığa karşı dayanıklılık rekoruna sahip olan Methanopyrus kandleri adında bir hipertermofil arkedir. Kendisi, hiçbir canlının hayatta kalamadığı 122 °C gibi bir sıcaklıkta hayatta kalabilmiş ve üreyebilmiştir. Ayrıca büyük ihtimalle hiçbir mikroorganizmanın 150 °C değerinin üstünde hayatta kalıp, üreyebileceği düşünülmüyor. Çünkü, DNA’nın kohezyonu ve diğer yaşamsal moleküller bu sıcaklığın üstünde bozulmaya başlayacaktır. Şu an sadece Geogemma barossii adında bir arke, otoklav içerisinde 130 °C derecede 2 saat dayanabilmiştir; ancak üreme kabiliyetini kaybetmiştir. Fakat yazının başında da değindiğimiz gibi, evreni daha iyi anladıkça aslında ne kadar az şey bildiğimizi anlıyoruz. Örneğin bazı spesifik moleküllerle DNA’sını koruma altına alarak paketlemiş bazı canlılar olabilir. Bu yüzden bu konuda kesin konuşmak doğru olmaz.

Thermococcus gammatolerans
Thermococcus gammatolerans

Öte yandan Thermococcus gammatolerans, kemosentez yaparak sülfürü enerji kaynağı olarak kullanır. Tür isminden de anlaşılacağı gibi gamma ışınına karşı en dayanıklı canlıdır. Özelliği, hasar alınan kromozomları hızlı bir şekilde hiç metabolik kayıp yaşamadan onarabilmesidir. Bu sayede hiçbir canlının yanına bile yaklaşamadığı 30.000 gamma ray (Gy) dozda radyasyona karşı dayanabilirler. Karşılaştırma amacı ile belirtelim ki Dünya, genel olarak yılda ortalama 0.4 mGy dozda radyasyon alır. Hatta Dünya’nın bilinen en radyoaktif bölgesi, yılda 10 mGy çok koşullarda ise 260 mGy ile İran’ın Ramsar adlı şehridir. Tabi bu şehirde yaşayan insanlarda sıklıkla görülen kısırlık yanında uyum başarısını arttırmak için evrimsel olarak CD69 gen ekspresyonunun da arttığı tespit edilmiştir.

Günümüzde T. gammatolerans üzerinde karsinojen (kanser oluşumu) çalışmaları yanında hücresel yaşlanma, mitokondriyal hastalıklar ve DNA tamir mekanizması çalışmaları yapılıyor. Şimdiye kadar keşfettiğimiz türler arasında radyasyona en dayanıklı canlı olma ünvanını halen elinde taşıyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Y. Zivanovic, et al. (2018). Genome Analysis And Genome-Wide Proteomics Of Thermococcus Gammatolerans, The Most Radioresistant Organism Known Amongst The Archaea.. NCBI, sf: 70. | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Thermococcus Gammatolerans. (09 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 09 Eylül 2018. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2020 17:46:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4045

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Aşı
Cinsellik Araştırmaları
Sosyal
Eğitim
İnsan
Gezegen
Evrim Teorisi
İstatistik
Kelebek
Beslenme Davranışı
Beslenme Davranışları
Mit
Maymun
Canlı
Bitki
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Yapay Seçilim
Meteor
Sars-Cov-2
Avrupa
Nöron
İnsanlık
Deney
Küresel Isınma
Köpek
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsanlar sürekli 'Bilim her şeyi bilmiyor!' deyip duruyor. E herhalde bilim her şeyi bilmediğini biliyor. Eğer her şeyi bilseydi, artık dururdu. Ama bilimin her şeyi bilmiyor oluşu, aradaki bilinmeyen boşlukları size en çekici gelen peri masalıyla, kafanıza göre doldurabileceğiniz anlamına gelmiyor.”
Dana O'Briain
Geri Bildirim Gönder