Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi

Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi PxHere
7 dakika
32,124
  • Özgün
Tüm Reklamları Kapat

Omurgalılarda ve omurgasız canlılarda vücut ısısı ve bunun metabolizma ile olan ilişkisi oldukça önem taşımaktadır. Canlılardaki metabolizmanın düzgün bir şekilde çalışması, homeostaziyi (iç denge) koruması, yaşam-kalım faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi vücut ısısı ile doğrudan ilişkilidir. Bu yazı dizimizde daha çok omurgalılardaki vücut ısısı üzerinde duracağız.

Vücut Boyutu ve Vücut Isısı

Vücut boyutunun omurgalıların termal biyolojisinde temel bir etkisi bulunmaktadır.

Metabolizmanın toplam hızı vücut kütlesinin büyümesi ile artar. Bu ilişki genel olarak "Güç İşlevi" şeklinde ifade edilir. Bu güç işlevine güç açısından sayısal bir değer verilerek her zaman “1.0”dan az olacak şeklinde incelenir. Metabolizma hızı ile vücut büyüklüğü ilişkisinden yola çıkılarak ortaya konan ölçümler omurgalı bir organizmanın değişken vücut ısısına mı yoksa sabit vücut ısısına mı sahip olduğunu ve bu organizmaların enerji tüketimi seviyesini belirlemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Vücut ısısı söz konusu olduğunda, organizmaları kategorik olarak “Sıcakkanlılar” ve “Soğukkanlılar” olarak ayırabiliriz. Ancak bu kategorizasyonun biyolojik açıdan bazı karışıklıklara da neden olduğunu vurgulamalıyız. Yazının ilerleyen kısımlarında bu noktalara da değineceğiz.

İşleri Karıştıran Terminoloji

Omurgalılar, 20. yüzyılın ortasından beridir yaygın olarak “Poikilotermler” (Yunanca Poikilo: değişken ve therm = ısı) ve “Homeotermler” (Yunanca Homeo: aynı) olarak adlandırılır. Poikilotermler değişken vücut sıcaklıklarına sahip hayvanlar ve homeotermler ise sabit vücut sıcaklığına sahip hayvanlar olarak bilinir. Balıklar, amfibiler ve sürüngenler poikilotermler, kuşlar ve memeliler ise homeotermler şeklinde isimlendirilir. Biyologlar, bu kavramları sıcaklık değişkenliğini açıklamada kullanmaktadırlar. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta, poikilotermi ve homeotermi kavramları vücut sıcaklığı değişkenliğini açıklasalar da, her hayvan grubuna uygulanabilir kavramlar değillerdir. Çünkü bazı memeliler kendi vücut sıcaklıklarını gece ve kış aylarında normal düzeyden 20°C’ye ya da daha fazlasına düşürebilir. Ve aynı zamanda birçok balık türünün sıcaklık değişimleri tüm yıl boyu 2°C’den azdır. Bu örnekler durumun zıtlığını gösterir; yani homeotermlerin, poikilotermlerden 10 kat daha fazla vücut sıcaklığı varyasyonu gösterdiği durumlar da vardır.

Bu farklılıklar “Ektotermi”(dış kaynaklı ısı) ve “Endotermi” (iç kaynaklı ısı) yüzündendir.

Ektotermi ve endotermi gibi komplikasyonlar homeoterm ve poikiloterm kelimelerinin dikkatli bir şekilde kullanılmasını zorlaştırır. Hayvanların ısı düzenleme mekanizmaları ile ilgilenen biyologların çoğu ektotermi ve endotermi terimlerini tercih ederler. Bu terimler homeoterm ve poikiloterm kelimeleri ile aynı anlamda değildir. Homeoterm ve poikiloterm, vücut sıcaklığının değişkenliğini esas alırken, ektoterm ve endoterm ısı düzenlemede kullanılan enerji kaynağını esas alır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu ayrımlar çeşitli hayvanlar arasında sıcaklık ölçümü konusunda bazı kompleks durumlar yaratır; örneğin köpekler, vücut ısısı varyasyonuna sahiptir. Sıçanlar, farelerden daha büyük yapılı olmalarına rağmen daha az ısı üretim kapasitesine sahiptir. Vücut yüzey alanı açısından gözlemlenen bu değişimler, vücut yüzeyi alanı başına düşen birim ile alakalıdır. Dolayısıyla her zaman vücut genişliği biyolojik vücut sıcaklığı ile doğru orantılı olmayabilmektedir. Yazının ilerleyen kısımlarında bunun ayrıntılarına da değineceğiz.

Vücut Isısı, Evrimin En Net Kanıtlarından Birisi!

Evrimsel avantaj bakımından sıcakkanlı ve soğukkanlı hayvanlar arasındaki farklar termal biyoloji konusunda birçok araştırma yapılmasına, bu sayede vücut ısısı ile ilgili veriler sağlanmasına yol açmıştır. Örneğin ektotermik bir canlı olan yılanlar, özellikle bir piton (top pitonu) çeşidi, çenelerindeki birkaç milimetre derinliğinde girintilerde yer alan kızılötesi radyasyona duyarlı sinir uçları sayesinde çok hassas derecedeki ısı farklılıklarını bile algılayarak avlanabilmektedir. Öyle ki bu yılan türleri “1” derecenin 3/1000’lik farkını bile algılayabilmektedir! Bu ısı duyarlılığı onları zifiri karanlıkta bile iyi birer avcı yapmaktadır.

Grafikte, artan vücut büyüklüğüne oranla ısı değişimi farkı algoritmik olarak gösterilmektedir. Vücut kütlesi büyüdükçe,vücut ısısı değişkenliği azalmaktadır.
Grafikte, artan vücut büyüklüğüne oranla ısı değişimi farkı algoritmik olarak gösterilmektedir. Vücut kütlesi büyüdükçe,vücut ısısı değişkenliği azalmaktadır.
© 2010 Nature Education

Dinozorlar, Bir Süpersınıf Olarak Devasa Bir Ara Geçiş Grubudur!

Sıcakkanlı ve soğukkanlı hayvanların yanı sıra “Ilıkkanlı” (Mezoterm) diye tabir edebileceğimiz omurgalılar da bulunmaktadır. Bunun en iyi örneklerinden biri 230-250 milyon yıl önce yaşamış dinozorlardır. Dinozorlar bilindiğinin aksine ne sıcakkanlı ne de soğukkanlı hayvanlardır. Yapılan çok daha detaylı araştırmalar ve evrimsel bulgular sonucunda onların “Ilıkkanlı” hayvanlar olduğu düşünülmektedir. Dinozorlar ile ilgili daha önce yayımladığımız yazıya şu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Dinozorların ortaya çıkışı ve ardından silinişi ile ilgili birçok iddia bulunmaktadır. 65 milyon yıl kadar önce dinozorlar da dahil Dünya yüzeyindeki tüm türlerin yüzde 75'inin yok olma nedeni yalnızca devasa bir göktaşının Dünya'ya çarpması değil, bunun neticesinde yaşanan bir dizi jeolojik olay (depremler, volkanik faaliyet, vs.) olmuştur. Bu faaliyetler sonucunda çevre şartları değişmiş, türlerin vücut ısısı ve metabolizmaları ile doğrudan ilişkili birçok sorun doğmuştur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Vücut Sıcaklığının Kontrolü

Birçok karasal omurgalı ve bazı sucul omurgalının vücut sıcaklıkları çevrelerindeki hava ya da suyun sıcaklıklarından ciddi anlamda yüksektir. Bu sıcaklık farklarını koruma ısı düzenleme mekanizmalarına gereksinim duyar ve bu mekanizmalar omurgalılarda çok iyi gelişmiştir.

Bazı omurgalılar yalnızca ektotermik ve endotermik olarak ayrışmayıp bunların birlikteliklerini de kullanmaktadır. Genellikle kuş ve memeliler öncelikli endotermiktir fakat bazı türler yoğun olarak dış ısı kaynağı kullanır. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatı bölgesinde ve komşu Meksika çöllerinde yaşayan kızıl kuyruklu şahin isimli avcı kuş, normal vücut sıcaklığını 38°C ya da 39°C’den 35°C’ye ya da daha aşağı düşürür. Bu kuş türü sabahları güneş banyosu yaparken siyah deri alanını açığa çıkarmak için arkasındaki tüyleri havaya kaldırır. Yapılan hesaplamalar bu kuşların vücut sıcaklıklarını arttırmak için metabolizma yerine güneş ışığını kullanma ile her saatte 132 jullük enerji kazandıklarını göstermiştir.

Genel ısı düzenleme örneklerinden sapmalar diğer yola da gidebilir. Yılanlar normalde ektotermaldir fakat birçok piton türünün dişisi yumurtaları etrafına sarılır ve gövde kaslarının ritmik kasılmaları ile ısı üretir. Kasılma hızı hava sıcaklığının düşmesi ile artar ve dişi Hindistan pitonu hava ısısı 23°C’ye kadar düşmüş olsa da yumurtalarını 30°C’ye yakın ısıda korur. Bu ısı üretimi pitonun metabolik hızının önemli ölçüde artmasını sağlar. 23°C’de piton kuluçkaya yatarken normalden yaklaşık 20 kat daha fazla enerji kullanır. Dolayısıyla, vücut ısısı ve omurgalıların ısı düzenleme kapasiteleri hakkındaki genellemelerin dikkatli bir şekilde yapılması ve vücut ısısını düzenleme için kullanılan gerçek mekanizmaların dikkatlice çalışılması gerekir.

Fillerin birçok anatomik özelliği (iri kulaklar gibi), vücut ısısını düzenlemek için evrimleşmiş adaptasyonlardır.
Fillerin birçok anatomik özelliği (iri kulaklar gibi), vücut ısısını düzenlemek için evrimleşmiş adaptasyonlardır.
Pinterest

1850'lerde Bergman ve Leuchard gibi anatomist ve diğer birkaç bilim insanı yaptıkları çalışmalarda ısı üretiminin vücut yüzeyi boyuncaki ısı kaybıyla alakalı olduğunu belirtmiştir. Başka bir araştırmacı Rubner da, örneğin köpeklerdeki ısı üretim değişkenliğinin kütle oranından ziyade yüzey alanına düşen birimin önemli olduğunu söylerek, ısı üretiminin vücut büyüklüğündense yüzey alanıyla daha yakından ilişkili olduğu sonucuna varmıştır. Çok ilginçtir ki bir köpeğin ısı üretim değişkenliği devasa bir filden çok daha fazladır çünkü vücut yüzeyi alanına düşen birim filden çok daha fazladır. Yani vücut kütlesi ile vücut yüzey alanı ters orantılıdır.

Birçok çalışmada da önemli olanın yüzey alanı olduğu gözlenmiştir. Ve buna da surface law ismi verilmiştir. Bu görüş yaklaşık yüzyıl boyunca baskın kalmaya devam etmiştir fakat 1980'lerde bu görüş ile ilgili de bazı şüphelerin doğması gecikmemiştir. Vücut ısısı ve metabolizma ile olan ilişkisi alabildiğine karmaşık bir konu olduğundan, hazırladığımız bu kısa yazı umarız ki en azından bazı temel bilgilerin edinilmesini sağlamıştır. Çok daha detaylı bilgiler için okuyucularımız yazı sonundaki paylaştığımız kaynaklara da göz atabilirler.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
5
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. Sözen. (2014). Omurgalı Yaşam.
  • B. K. MacNab. (2002). The Physiological Ecology Of Vertebrates: A View From Energetics.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/07/2024 02:48:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7475

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Anatomi
Dinozor
Biyocoğrafya
Gen
Santigrat Derece
Deizm
Metal
Regülasyon
Tardigrad
Nükleer Enerji
Diş Hastalıkları
Sosyal Medya
Fil
Irk
Yaşamın Başlangıcı
Homo Sapiens
Hayvan
Türleşme
Parçacık
Evrimleşme
Endokrin Sistemi
Kanser
Uçuş
Kuvvet
Küresel Salgın
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
İ. Ç. Aşık, et al. Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi. (1 Aralık 2018). Alındığı Tarih: 13 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7475
Aşık, İ. Ç., Ölez, Ş. (2018, December 01). Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi. Evrim Ağacı. Retrieved July 13, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7475
İ. Ç. Aşık, et al. “Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi.” Edited by Şule Ölez. Evrim Ağacı, 01 Dec. 2018, https://evrimagaci.org/s/7475.
Aşık, İlker Çağatay. Ölez, Şule. “Omurgalılarda Vücut Isısı ve Metabolizma İle Olan İlişkisi.” Edited by Şule Ölez. Evrim Ağacı, December 01, 2018. https://evrimagaci.org/s/7475.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close