Neden Dünyanın İki Seviyesi Var? | Hipsometrik Eğri

Neden Dünyanın İki Seviyesi Var? | Hipsometrik Eğri MinuteEarth
Ayşegül Şenyiğit Özdil Editör Ayşegül Şenyiğit Özdil
2 dakika
9,853 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Neden Dünyanın İki Seviyesi Var? | Hipsometrik Eğri

Everest Dağı'ndan Mariana Çukuru'na değin Dünya'daki yükseltiler 65000 fit (20 km) aralığında değişir. Ama biz bu yükseltilerin oldukça nadir olduğunu biliyoruz. Ve gezegenimizin yüzeyinin büyük bir kısmı ortalama bir değer almakta. Yani yükselti belirten noktaları alıp en yukarıdan en aşağıya doğru eklediğinizde karşınıza şöyle bir şey çıkar: Üstte ve altta az bir alan, ortada yani deniz seviyesinde büyük bir kambur - yani basit bir normal dağılım eğrisi.

Ve eğer kardeş gezegenimiz Venüs hakkında konuşuyor olsaydık yükselti-dağılım eğrisinin normal dağılım eğrisi şeklinde olacağını görürdük. Ama Dünya'nın yükseltisi şu şekilde dağılmıştır: İki kamburu vardır, en yüksekte ve en alçakta çok az nokta vardır, ama deniz seviyesi civarında ve deniz seviyesinin birkaç bin fit altında birçok nokta vardır. Tüm bu noktaları alıp en alçaktan en yükseğe düzenlerseniz Dünya'nın sanki iki tane yüzeyi olduğunu görebilirsiniz.

Temel neden şudur ki Dünya'nın dış çekirdeği yani kabuk kısmı iki farklı maddeden yapılmıştır. Tümü kayadandır ama deniz yüzeyini oluşturan kayalar, kıtaları oluşturan kayalardan daha yoğundur. Bu yoğunluk farkının önemli sonuçları vardır. Çünkü okyanus yüzeyleri ve kıtalar öylece yerlerinde durmazlar. Altlarındaki sert manto tabakası ile birlikte devasa levhalara parçalanırlar ve bu levhalar Dünya’nın derinliklerindeki konveksiyon (dolaşım) akıntıları üzerinde hareket ederler.

İki levha çarpıştığında ise sonucu büyük oranda yoğunluk belirler. Okyanus levhaları kıta levhalarından daha yoğundur, aslında öylesine yoğundurlar ki iki levha çarpıştığında okyanus levhaları dibe doğru batarlar. Diğer taraftan iki kıta çarpıştığında hiçbiri dibe batacak kadar yoğun değildir. Bunun yerine her ikisi de yukarı çıkarak sıradağları oluştururlar, kıtasal kabuğu kalınlaştırırlar. Sonuç olarak kıtasal kabuk okyanus kabuğundan ortalama dört kat daha kalındır. Bu yüzden kıta kabuğunun ortalama yükseltisi okyanus tabanından çok daha fazladır. İşte bu durum garip çift kamburlu yükselti-dağılım eğrisini açıklamaktadır.

Reklamı Kapat

Ve aslında eğer bizim gezegenimizin yüzey dağılımı Venüs'ün normal dağılım eğrisine daha çok benzeseydi, onun yaklaşık sadece %5'i – yani Afrika'dan daha küçük bir yüzey alanı - deniz seviyesinin üzerinde olurdu. Biz gibi kara sakinlerine ise pek bir alan kalmazdı. Memnun olmak için bir neden daha: Dünya hakkında normal olan bir şey yok.

Destek Olun

Bu video, MinuteEarth tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

MinuteEarth kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: MinuteEarth | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/06/2021 23:49:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7455

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Güncel
Karma
Agora
Yatay Gen Transferi
Kan Hastalıkları
Savaş
Tümör
2019-Ncov
Şüphecilik
Mikrobiyoloji
İklim
Renk
Maskeler
Moleküler Biyoloji
Cinsellik Araştırmaları
Yaşam
Neandertaller
Tehlike
Sinek
Grip
Sağlık Bakanlığı
Sahte
Obstetrik
Yiyecek
Vegan
Uçuş
Kimyasal Element
Uzay Aracı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın