Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dinozorlar deyince akla ilk önce dişler ve pençeler gelir. Fakat otçulların eli armut toplamıyor. Aynı şekilde onlar da seçilim baskısına maruz kalıyor ve çeşitli savunma yöntemleri türüyor. Örneğin Ankylosaurus ve Stegosaurus'un kuyruğu, Brachiosaurus'un iriliği ve Therizinosaurus'un pençeleri gibi. İşte yeni keşfedilen ve 4 Şubat 2019’da Nature’da yayınlanan makalede ise bu aileye yeni bir üye kazandırıldı: Bajadasaurus.

Bajadasaurus pronuspinax adlı sauropod, saldırmadan önce etçil türlerin tekrar düşünmesine sebep oluyordu. Dicraeosauridler, erken Jura ve Erken Kretase dönemleri arasında yaşamış, uzun ve sivri omur çıkıntılarıyla dikkat çeken bir sauropod grubudur. Aile 1914 yılında Werner Janensch tarafından tüm parçalarına erişilememiş bir Dicraeosaurus kafatasının bulunmasıyla tanımlanmıştır. 1991 yılında tanımlanan Amargasaurus türünün fosillerinde ise omurların vücut dışına çıkan boynuzlar oluşturduğu keşfedildi. Omurların vücut gerisine doğru uzamasıyla oluşan bu çıkıntıların, canlı tarafından savunma aracı olarak kullanıldığı ve cinsel seçilimde rol aldığı tahmin edilmekteydi.

Dicraeosauridae ailesi üyelerinin boyut karşılaştırması.
Dicraeosauridae ailesi üyelerinin boyut karşılaştırması.
Wikipedia

Evet, morfolojik olarak Amargasaurus cazaui türüne benziyor; ancak omur uzantıları ters yönde ve çok daha uzun! Bajadasaurus pronuspinax, Arjantin'de bulundu ve Erken Kretase'de, yaklaşık 140 milyon önce yaşadığı hesaplandı. Aynı zamanda keşfedilen en bütün dicraeosaurid kafatası ünvanını taşıyor.

İnsan ile Bajadasaurus karşılaştırması.
İnsan ile Bajadasaurus karşılaştırması.
Cultural Science Center, Buenos Aires

Bajadasaurus, Amargasaurus'tan çok önemli bir noktada farklılık gösteriyor. Onların boynuzları geriye doğru değil, aynı bir mohawk saçı gibi öne doğru uzamış durumda.  Türü tanımlayan paleontolog Pablo Ariel Gallina, bu yeni keşfin sauropod savunma mekanizmaları hakkında önemli bilgiler sunduğunu belirtiyor, aynı zamanda bu diken çitinin canlının ortama uyum sağlama yeteneğini arttırdığını düşünüyor. Ayrıca, Bajadasaurus bulunmuş diğer tüm Dicraeosauridlere oranla daha uzun omur çıkıntılarına sahip.

Amargasaurus iskeleti
Amargasaurus iskeleti
Wikimedia Commons
Bajadasaurus rekonstrüksiyonu.
Bajadasaurus rekonstrüksiyonu.
John Pickrell

Türün tam adı Bajadasaurus pronuspinax olarak belirlendi. Cins adı fosilin bulunmuş olduğu Arjantin’in Bajada Colorada bölgesine bir atıf, saurus ise Yunanca kertenkele anlamına gelmekte. Tür adı ise Latince olan ''pronus'' (öne eğimli) ve Yunanca olan ''spinax'' (omurga) kelimelerinin birleşiminden oluşturulmuştur.

Bulunan Bajadasaurus fosilleri.
Bulunan Bajadasaurus fosilleri.
Nature

Ayrıca Bajadasaurus'un günümüzde bir benzeri de bulunmakta. Bir Afrika primatı olan potto, aynı Bajadasaurus'ta görüldüğü gibi ön omurunda bir çıkıntıya sahip. Paleontolog Matt Wedel, “Bu çıkıntı derinin üzerine geçmiyor fakat derinin üstünden belli olabilecek bir şişlik yaratıyor ve bu şişlik canlının savunmasında görev alıyor. Bu benzer adaptasyon, Bajadasaurus'un bu yapıyı savunma amaçlı kullandığını düşünmemiz için elimizde bulunan en kuvvetli argüman olabilir.” diyor. Elbette bunu öğrenmek için fosilin geri kalanını bulmamız bize büyük bir ışık tutacaktır ancak Gallina, “Bajadasaurus fosilinin geri kalan parçaları da Bajada Colorado’da bulunuyor fakat bölgede çok fazla fosil karmakarışık bir halde bekliyor, bulunan parçalarının hangisinin bu türün bir parçası, hangisinin başka bir türün parçası olduğunu belirlemek çok zor.” diyor. Fosilin tamamına sahip olsak bile canlının bunu savunma amaçlı kullanıp kullanmadığından emin olamayız.

Bajadasaurun filogenetik konumu
Bajadasaurun filogenetik konumu
Nature

Wedel, “Triceratops gibi boynuzlu dinozorlarda, boynuzları başka canlıların yaraları içerisine kırılmış halde bulabiliriz ve bu da canlının bunu bir savunma fonksiyonu olarak kullandığını kanıtlar ama bir avcının vücuduna saplanıp kırılmış bir Bajadasaurus kemiği bulmadan, canlının bunu savunma amaçlı kullandığından emin olamayız.” diyor.

Scientific Reports'ta yayımlanan makaleye göre bu omur uzantıları ağırlıklı olarak savunma amaçlı kullanılıyordu. Çünkü gergedan boynuzu gibi bir kemik uzantısı ve keratinle kaplı. Bu da sıradan bir kemikten daha fazla dayanıklılık sağlıyor. Araştırmacıların söylediğine göre eğer günümüz memeliler gibi keratin kaplamaları olmadan sadece deri ile örtülmüş olsalar herhangi bir darbede kırılmaları muhtemel olurdu. Böylece öncelikle savunma amaçlı kullanıldığı düşünülüyor. Elbette savunmanın yanında cinsel seçilim ve termoregülasyon (sıcaklık düzenlemesi) amacına hizmet etmesi de muhtemel. Geniş açıları taramak için gözleri, kafasının yanlarında bulunuyordu. Zaten dev titanosaurlara nazaran boyutu kısa. Bu da boynunu yakalamaya çalışan herhangi bir etçil için kötü haber anlamına geliyor.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Anonim. Bajadasaurus. (2019, Şubat 06). Alındığı Tarih: 06 Şubat 2019. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Pablo A. Gallina. A New Long-Spined Dinosaur From Patagonia Sheds Light On Sauropod Defense System. (2019, Şubat 06). Alındığı Tarih: 06 Şubat 2019. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • Ed Yong. This Dinosaur Had A Mohawk Of Horns. (2019, Şubat 06). Alındığı Tarih: 06 Şubat 2019. Alındığı Yer: The Atlantic | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/07/2020 19:13:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7595

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kromozom
Obezite
Teknoloji
Hominid
Bağışıklık Sistemi
Adaptasyon
Evrimsel Psikoloji
Öğrenme
Mitler
Ay Görevleri
Jinekoloji
Deniz
Tutarlılık
Canlı
Hastalık Dağılımı
Protein
Oyun Teorisi
Molekül
Stres
Deprem
Eşey
Covid-19
Cansız
Aşı
Haber
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Karanlığa lanet okumaktansa bir mum yakmak yeğdir.”
William L. Watkinson
Geri Bildirim Gönder