Evrim Ağacı

Kuyruksuz Maymunlar (Hominoidea)

Kuyruksuz Maymunlar (Hominoidea)
Dişi dağ gorili ve yavrusu.
Süha Derbent

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Orta ve büyük boyutlu maymunlardır. Skapula kemiklerinin ve omuz eklemlerinin özelleşmiş hareketleri ile karakterizedirler. Bu sayede ağaçsıl lokomosyon tipi olan brakiasyon (kol sallama) işleminde uzmanlaşmışlardır. Ağaçların üzerinde daldan dala ellerini uzatarak ilerleyebilirler. Çoğunun kol/vücut oranları diğer maymunlardan fazladır. İnsan dışında hepsi yoğun koyu renkli kürklere sahiptir. Omur hareketleri kısıtlıdır. Göğüs kafesleri geniş ve ortadan basıktır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Yaklaşık 20.4 milyon yıl önce gibonların (Hylobatidae sp.) diğer kuyruksuz maymunlardan ayrıldığı taksondur. Fosil kayıtlarına göre 25 milyon yıl önce Oligosen-Miyosen sınırında Eski Dünya maymunları ayrılır. Ardından 18-20 milyon yıl önce gibonlar ayrılır. Daha sonra hominidlerden orangutan (Pongo) yaklaşık 14 milyon yıl önce ayrılır. Sonra goriller 7 milyon yıl önce, 3-5 milyon yıl önce de Homo ve Pan cinsleri ayrılır. Yani modern insan ve şempanze.

135 tür gibonu barındıran Gibongiller (Hylobatidae: "küçük insansı maymunlar" veya "düşük insaymunlar") ailesini ve 4 tür yüksek maymunu barındıran İnsangiller (Hominidae: büyük insansı maymunlar) familyasını kapsar. Bu İnsangiller ise şempanzeleri, gorilleri, insanları ve orangutanları barındırmaktadır. Goriller ve insanlar hariç tüm gerçek insaymunlar ağaçlara tırmanmakta ustadırlar. Hemen hemen hepsi hem etçil hem otçuldur (omnivor). İnsan türü Dünya'nın her yerine yayılmış olsa da, geri kalan İnsaymunların çoğu Afrika ve Asya'da yaşamaktadır. İnsanlar dışındaki insaymunların çoğu yok olma tehlikesi altındadırlar veya seyrek bulunurlar.

İçerisinde Homo sapiens'i de barındıran kuyruksuz simiyenler, Eski Dünya maymunları olarak bilinen Cercopithecidae ailesinin kardeş taksonudur. Hominoidea üst ailesi içerisinde gibonları ve siyamangları barındıran Hylobatidae ailesi ile şempanze ve insan gibi kuyruksuz simiyenleri barındıran İnsangiller (Hominidae) ailesi vardır. Hylobatidae ailesi ağaçsıl canlılardır. Ağaçtan indiklerinde ise yerde iki ayak üzerinde (bipedal) hareket ederler.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Afrika ve Güneydoğu Asya'da yaşayan kuyruksuz maymunlardır.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

İnsan türü diğer türlerden binlerce kat daha fazla sahiptir. Hominoidea ailesi içerisindeki en kalabalık tür Homo sapiens'tir. Diğer çoğu türün nesli tükenmeye yakındır. Hatta öyle ki çoğu IUCN Kırmızı Liste içerisinde Endangered (EN) yani Tehlikede olarak sınıflandırılır. Bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin çok yüksek olduğu kabul edilir. Afrika'daki kuyruksuz maymunların en büyük tehlikesi şu an Ebola virüsüdür. Öyle ki 1990'dan beri şempanze ve goril nüfusunun 3'te 1'ininin ölümünden sorumludur.

Davranış ve Etoloji

Goriller ve insanlar dışındaki hominoidler, çevik tırmanıcılardır. Kuvvetli sosyal ilişkiler ve kültürel özellikler barındırırlar. Alet kullanabilirler ve tür içerisinde çeşitli inançlara sahip olabilirler. Kognitif fonksiyonları gezegendeki en gelişmiş tür denilebilir. Zeka terimini tam olarak açıklayamadığımız için bilişsel fonksiyon kullanmayı tercih ediyoruz. Öyle ki modern insan (Homo sapiens) bu makaleyi yazmasından da anlaşılacağı gibi gezegeni ele geçirmiş durumda.

Diyet ve Metabolizma

Hepçil diyete sahiptirler. Ağırlıklı olarak otçul beslenirler; ancak gerektiğinde etçil beslenebilirler. İnsan (Homo sapiens) türü, gezegenin her tarafına yayılarak geliştirdiği sosyokültürel yapı ve teknoloji sayesinde diyeti farklılık gösterir.

Etimoloji

İngilizce "ape" diye bilinen tanım, taksonomide Hominoidea üst ailesine denk gelir ve Türkçe karşılığı kuyruksuz maymunlardır. Türkçe insaymunlar veya insansılar olarak da çevrilebilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Grehan, J.R.. (2006). Mona Lisa Smile: The Morphological Enigma Of Human And Great Ape Evolution. The Anatomical Record | Arşiv Bağlantısı, sf: 139–157.
  • Benton, Michael J.. (2011). Vertebrate Paleontology. ISBN: 978-0-632-05637-8. Yayınevi: Wiley-Blackwell.
  • Wikipedia. Ape. (2020, Ocak 07). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Kayleigh E. Long. Protecting Gorillas From Ebola. (2015, Ocak 23). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2020. Alındığı Yer: National Geographic | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/06/2020 02:23:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8182

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Güncel
Karadelik
Botanik
Müfredat
Bilgi
Tarih
Avrupa
Kedigiller
Biyokimya
Yayılım
Evren
Zehir
Çocuk
Mitler
Devir
Böcek
Şüphecilik
Kas
Cinsellik Araştırmaları
Müzik
Zaman
Çin
Astronomi
Homo Sapiens
Köpekbalığı
Kanser Tedavisi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Gerçek arayışı, bu dünyadaki en önemli iştir. Ve en tehlikelisi de...”
James Clavell
Geri Bildirim Gönder