Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kilimanjaro Dağı Tepesinde Bulunan Tarih Öncesi Bitkinin Zorlu Şartlara İnanılmaz Uyumu!

Kilimanjaro Dağı Tepesinde Bulunan Tarih Öncesi Bitkinin Zorlu Şartlara İnanılmaz Uyumu!
Dendrosenecio kilimanjari türü bitkiler, 10 metre üzerine çıkabilir.
Wikimedia, Brendon
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kilimanjora dağı, 75.575 hektarlık bir alanı kaplayan Kilimanjaro Ulusal Parkı içinde bulunan, deniz seviyesinden 5.895 metre yükseklikte sönmüş bir volkan dağıdır. Karla kaplı zirvesi ile Kilimanjaro, savanaya bakan çevredeki düzlüklerin üzerinde tek başına duran, olağanüstü bir doğal güzelliktir. Afrika'nın en yüksek dağı olan ve kendisine özgü izole çevresel koşulları sebebiyle hiçbir yerde bulunmayan nadir türlere ev sahipliği yapar. Nesli tükenme tehlikesine sahip memelileri, kuşları ve bitkileri bünyesinde bulundurur. Evrimsel süreçte farklılaşmış çok sayıda türe de ev sahipliği yapar. Tüm bu nedenlerle 1987 yılında, kendine özgü tabiatı, UNESCO tarafından Dünya Doğa Mirası olarak ilan edilmiştir.[1]

Kuzey Tanzanya'daki Kilimanjaro Dağı, her yıl 40.000 yürüyüşçüyü kendisine çekmektedir. Çoğu yürüyüşçünün zirveye çıkma kararlılığı yüksek olsa da, yüksek rakıma tırmanmanın riskleri hakkındaki çoğu kişi de bilgi eksikliği mevcuttur. Kilimanjaro Dağı'nda Akut dağ hastalığı (AMS), semptomatik yüksek irtifa beyin ödemi (HACE) gelişme riski yüksektir. Bu yüzden tur acentelerinin, yürüyüşçüleri bu doğa harikasını ziyaret öncesi bilgilendirmesi ve dikkatli olunması gerektiğini söylemelidir. Acil bir durumda, özellikle bu hastalıklar için dağda müdahale edecek tıbbi tesis bulunmamaktadır.[3]

Barranco Vadisi'nden Barranco Kamp Alanı'na inerek gözlemlenen Senecio kilimanjari popülasyonu.
Barranco Vadisi'nden Barranco Kamp Alanı'na inerek gözlemlenen Senecio kilimanjari popülasyonu.
Wikimedia, Stig Nygaard

Dağın tepelerine doğru sıcaklık geceleri donma seviyesinin altına düşer. Oldukça soğuk olan bu ortamda çoğu canlının hayatta kalması zordur. Bazı bitkilerde, kendileri için hayati öneme sahip, niktinasti (İng: "nyctinasty") denilen bir özellik evrimleşmiştir. Bu özellik, ışık ve sıcaklık koşullarındaki değişimlere bitkinin yapraklarını gövdeye doğru kapatarak uyku haline geçmesi olarak tanımlanabilir. Araştırmalar bu özelliğin ne gibi faydalar sağladığı konusunda kesin bir yargıya ulaşamamıştır. Ancak bitkinin daha iyi sıcaklık tutmasına yol açtığı bu yüzden soğuk koşullarda kendini doğal bir ''ısı yalıtımı'' ile koruma sağladığı düşünülmektedir. Ayrıca açgözlü otobur hayvanlardan kendisini korumak için de evrimleştiği düşünülmektedir. Bunlar dışında birkaç olası seçenekte düşünülmektedir.[2] Bu bitkiler, çevresel koşullara bu yol ile adapte olmuştur. Bu yol ile birçok evrimsel avantaja sahip olan bitkiler kendileri izole ederek yaşantısına devam eder.[6]

Dendrosenecio cinsi, üç tür ve 12 alttür içeren, afroalpin bitki örtüsünün en göze çarpan bileşenlerini içeren Doğu ve Orta Afrika'nın yüksek dağlarında endemik bitkilerdendir.[4] Yüksek rakımlı bitkiler tipik olarak alçak rakımlı bitkilerden daha büyük gövdelere ve yapraklara sahiptir ve dona dayanıklılık için iyi geliştirilmiş mekanizmalarıyla fizyolojik adaptasyonlar gösterir.[5]

Dendrosenecio kilimanjari bitkisinin gövdesindeki çürümüş yaprak tabakası.
Dendrosenecio kilimanjari bitkisinin gövdesindeki çürümüş yaprak tabakası.
Wikimedia, Dfmalan

Afro-alpin bölgesindeki damarlı bitki türlerinin yaklaşık %77'si endemiktir. Yıllar boyunca birçok Dendrosenecio türü, tipik olarak tek bir dağa endemik olarak tanımlanmıştır. Bu özellikleri onların dolaylı coğrafi dağılımları ve kendine özgü yaşam biçimleri, fizyolojileri, taksonomileri ve evrimleri ile ilgili çalışmalara uzun bir süre ilham vermiştir.[5] Kenya Dağı'nda bulunan Dendrosenecio cinsi türler, irtifa varyasyonu için açık ara en iyi modellerdir.

Dağın yamaçlarında yetişen endemik bitkilerden olan, Dendrosenecio kilimanjari gövdesinin niktinasti denilen özelliği sürekli kullanmak zorunda kalması sonucu evrimleştiği düşünülür. Gövde, kalıcı ölü yapraklardan oluşan bir örtü ile çevrilidir; bu özelliği üst yapraklara su taşınmasına büyük ölçüde katkıda bulunur. Gövdesinde bulunan solmuş ve ölü yapraklar doğal bir antifriz özelliği de görür.[4] Kendisi papatyagiller ailesinden olan bu dev bitki ''mutant bir dev'' olarak halk arasında anılmaktadır. Farklı gezegenlerden gelmiş ve tarih öncesi bir atmosfere sahip olan bitkinin bir milyon yıl önce evrimleştiği düşünülmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 8
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 5
  • İnanılmaz 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/11/2020 15:20:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9307

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Zehir
Yıldız
Uzay Görevleri
Canlı
Kamuflaj
Köpekler
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Acı
Editör Seçkisi
Olasılık
Köpekgil
Diş Hastalıkları
Evrimsel
Sahtebilim
Atom
Doğum
Kan Hastalıkları
Algı
Fotosentez
Memeli
Kuşlar
Psikiyatri
Sars-Cov-2
Fare
Samanyolu Galaksisi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilgisayarlardan nefret edenlerle ilgili sorun şudur: Gerçekte bilgisayarlardan değil, üşengeç bilgisayar programcılarından nefret ederler.”
Larry Niven
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol