Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kemik İliği Dışında Kan Hücrelerinin Üretimi

Kemik İliği Dışında Kan Hücrelerinin Üretimi Medical News Today
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Hematopoez Nedir?

Kelime anlamı olarak Hema- (kan) ve -poez (yapım) birleşmesinden köken alarak kan hücrelerinin yapımı anlamına gelir. Nötrofiller, eritrositler, lenfositler, bazofiller, eozinofiller, monositler gibi bütün kan hücreleri multipotent kök hücre olan hematopoetik kök hücreden farklılaşarak oluşur! Bu üretim de başlıca kemik iliği medullasında gerçekleşir. Söz konusu kök hücre asimetrik bölünme yaşar ve çoğalırken bir tane kendisinden üretir, bir tane de farklılaşacak hücre oluşturur. Embriyonik hayatta kan yapımı 3. haftada yolk (vitellus) kesesinde başlar ve 6. haftada sonlanır. Ardından yaklaşık 6. haftadan 20. haftaya kadar bu görevi karaciğer, az miktarda dalak ve timus üstlenir. Sonrasında ise kemik iliğinde üretilmeye başlar. Yine de ufak miktarda dalak ve karaciğerde üretim devam edebilir. Kemik iliğinde kan üretimine başlayan ilk kemik clavicula isimli köprücük kemiğidir. Yetişkinde ise en çok pelvis (leğen) ve vertebra (omur) medullasında gerçekleşir. Her kan hücresinin de belirli bir ömrü vardır. Eritrositlerin (alyuvar) ömrü 120 gündür, yeni doğan bebekteki fetal eritrositler (alyuvarlar) ise 90 gün yaşayabilir. Dolayısıyla yeni doğan bebekler çoğu zaman fizyolojik anemi (kansızlık) yaşar. Bu yüzden profilaktik (önleyici) takviye almaları önerilir.

Kemik iliğinde hematopoez (kan hücrelerinin üretimi).
Kemik iliğinde hematopoez (kan hücrelerinin üretimi).
Stem Cells

Ekstramedüller Hematopoez Nedir?

Dolaşımdaki hücrelerin belirli ömürleri vardır. Hücreler sürekli yıkılarak yenilenirler. Bu yüzden devamlılık gösteren bir üretim dinamiğine ihtiyaç vardır. Vücut, bu durumu kompanse (telafi) etmek için önlem amaçlı mekanizmalar ile evrimleşmiştir. Bunlardan biri de ekstramedüller hematopoez, yani kemik iliği (medullası) dışında bir bölgede kan hücrelerinin üretimidir. Kemik iliğindeki üretime intramedüller hematopoez denir. Evet, kemik iliği dışında da kan üretimi gerçekleşebilir! Bunlardan en iyi bilinenleri karaciğer, dalak, timus ve lenf bezleridir. İnsan dışındaki omurgalılarda bağırsakta ve böbrekte de üretildiği anlaşılmıştır. Vücut, bu mekanizma dışında yassı kemiklerde ilik (medulla) oluşumunu artırarak üretime katkı sağlamak ister. Bu yüzden frontal (alın) kemiği gibi yassı kafa kemiklerinde genişlemeler ve büyümeler gerçekleşebilir. Çünkü telafi etmek için üretime katkı sağlamak isteyen dokuların hacmi artmaya başlar. Örneğin dalağın büyümesine splenomegali denir. Hatta bazen kafa kemikleri gibi sert dokularda bu üretim sırasında yeterli esneklik olmadığı "nod" yapısı oluşabilir. Ekstramedüller hematopoez, genelde ağır anemide ve çeşitli hematolojik hastalıklarda görülür.

24 yaşında β-talasemi major hastasında yüz kemiklerinde ekstramedüller hematopoez nodları oluşumu.
24 yaşında β-talasemi major hastasında yüz kemiklerinde ekstramedüller hematopoez nodları oluşumu.
Blood Journal

Akciğer ve Hematopoez

Bahsettiğimiz gibi kan hücreleri, temel olarak 3 bileşende incelenebilir. Bunlar eritrositler (alyuvarlar), lökositler (akyuvarlar) ve trombositler (plateletler). Trombosit diye bilinen bileşenler, megakaryosit isimli dev kök hücrelerin hücre çekirdeğini kaybederek farklılaştığı sitoplazmik bileşenlerdir. Erişkin halleri tam bir hücre yapısında değildir. Görevleri, koagülasyon (pıhtılaşma) faktörleri ile birlikte kanamayı durduracak "tıkaç" oluşturmak ve pıhtılaşmaya yardımcı olmak. Dolayısıyla kanda trombosit azlığı ile seyreden trombositopeni adı verilen durum oldukça tehlikelidir.

Nature'da (2017) yapılan araştırmaya göre akciğerlerden çıkan kanda, akciğerlere ulaşan kana göre daha fazla trombosit ve daha az kök hücre içeriyor. Bunun anlamı, akciğer içerisinde birtakım trombosit üretimi ve farklılaşması gerçekleşiyor. Daha sonra floresan boyama yöntemleri kullanılarak intravital mikroskop yöntemi ile dinamik olarak akciğer kan akımı incelendi. Bu sayede akciğerlerde neredeyse vücudumuzdaki trombositlerin yarısının üretildiği anlaşıldı! Hatta öyle ki, akciğerlerinde yetmezlik oluşturulan fare modellerinde, trombosit öncülleri olan megakaryositlerin akciğerlerden çıkarak kemik iliğine göç ettikleri ve farklılaşmalarını orada tamamladıkları gözlendi. Uzun yıllardır akciğerlerde kan üretimi gerçekleştiği öngörülüyordu; ancak bu çalışma ile desteklenmiş oldu.

Solunum yollarının kabaca anatomik şeması.
Solunum yollarının kabaca anatomik şeması.
Temple Lung Center

Bağırsak ve Hematopoez

Cell Press'te yapılan araştırmaya göre 5 yıl içerisindeki 21 ince bağırsak (intestinal) transplantasyonu sonucunda kanda kimerizm saptanmış. Kimerizm ismi, Yunan mitolojisinde kuyruğu yılan, kafaları aslan, ejderha ve keçi olan Chimera isimli hayali melez yaratıktan geliyor. Dolayısıyla birçok farklı bileşenden oluştuğuna ithaf ediyor. Genetik alanında kimerizm, tek bir organizmada görülen farklı genotiplere deniyor. Bu, embriyonik hayatın erken dönemlerinde birleşen iki farklı embriyo olabilir veya konumuzdaki gibi transplantasyon ile donörün hücrelerini almış birey olabilir. Üstelik aldığı hücreler arasında birçok hematopoetik kök hücre ve progenitör (öncül) hücre mevcut. Aslında her transplantasyonda görülebilecek bir durum, fakat bu hücreler çok uzun bir süre varlığını sürdürmeye devam ettiği için şüphe uyandırdı. Öyle ki söz konusu kan üretiminin, toplam vücudun kan üretiminin %10'u olabileceği düşünülüyor. Üstelik donörün beyaz kan hücreleri ile herhangi bir savaş çıkarmadan! Bu da barış amaçlı bir tür çapraz sinyalleşmeye işaret olabilir. Aslında ince bağırsak (intestinal) dokuda üretilen kök hücreler olduğu mu yoksa kemik iliğinde üretilen kök hücrelerin erken dönemde ince bağırsağa mı göç ettiği henüz net değil. Önümüzdeki çalışmalar konuyu yakından aydınlatacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/11/2020 16:05:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7492

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Zehir
Yıldız
Uzay Görevleri
Canlı
Kamuflaj
Köpekler
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Acı
Editör Seçkisi
Olasılık
Köpekgil
Diş Hastalıkları
Evrimsel
Sahtebilim
Atom
Doğum
Kan Hastalıkları
Algı
Fotosentez
Memeli
Kuşlar
Psikiyatri
Sars-Cov-2
Fare
Samanyolu Galaksisi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dünya, her insanın ihtiyaçlarını karşılayabilir; ancak her insanın açgözlülüğünü değil!”
Mahatma Gandhi
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol