Kanser Tedavisinde Canlı İlaçlar: İmmünoterapi ve CAR-T Hücreleri

Vücudumuzun ana silahlarından biri T lenfosit adını verdiğimiz bağışıklık sistemi hücreleridir, bu hücreler tümörlere ve potansiyel kanser hücrelerine saldırır, hücreyi enzimleri ile deler ve apoptoza (programlı hücre ölümüne) yönlendirirler. Peki, biz bu silahları güçlendirip kanser tedavisinde kullanabilir miyiz? 

Kanserin 4 Temel Tedavi Prensibi

Kanserin 4 temel tedavi prensibi vardır: Cerrahi, kemoterapi, radyasyon tedavisi ve hedefe yönelik ilaçlar. Bilim dünyası bu sayıyı beşe çıkarmaya hazırlanıyor ve karşımıza "immünoterapi’’ seçeneğiyle çıkıyor. İmmünoterapi, vücudumuzun hâlihazırda sahip olduğu bağışıklık sisteminin desteklenmesi veya güçlendirilmesi temeline dayalı yeni bir tedavi. Asıl soru şu: Neden kanser olduğumuzda bağışıklık sistemimizin desteklenmesi gerekir?

Hücrelerin kontrolsüz bölünmesi ve ‘’apoptoz’’ adı verilen hücre ölümünün gerçekleşmemesi durumunda vücudumuzun ‘’yabancı madde’’ olarak algıladığı tümörler ortaya çıkar. Bunun sonucunda bağışıklık sistemimiz tıpkı bir bakteriye verdiği tepki gibi aktifleşir ve bu yabancı hücre topluluğuna saldırır. Fakat kanser hücreleri sahip oldukları mutasyonlar sebebiyle öldürüldüklerinden daha hızlı çoğalırlar, dirençlidirler ve bağışıklık sistemini devreden çıkarmayı başarırlar. İşte ‘’immünoterapi’’ alanında üretilen CAR (chimeric antigen receptor) - T hücreleri bu durumda devreye girip bağışıklık sistemimizin kendi işine daha güçlü olarak geri dönmesini sağlar. 

CAR-T Hücreleri Nedir ve Nasıl Üretilir?

CAR-T hücreleri genetiği değiştirilmiş bağışıklık sistemi hücreleridir. Hastanın kendi kanından ‘’lökoferez’’ adı verilen bir yöntemle ayrıştırılan T hücrelerinin alınıp özel merkezlere gönderilmesiyle süreç başlar. Bu laboratuvarlarda toplanan hücrelerin çoğalıp aktifleşmesi için ‘’sitokin’’ adı verilen uyarıcı sinyal molekülleri kullanılır. Daha sonra modifiye edilmiş virüsler (Gammaretrovirus veya Lentivirus) kullanılarak ‘’CAR reseptörü’’ için gerekli genetik dizilim T hücre DNA’sına eklenir ve sentezlenmesi sağlanır. Bu ‘’chimeric’’ (kimerik) reseptörler birden fazla genin birleştirilmesiyle oluşturulan, yeni bir genetik kod kullanılarak sentezlenen özel proteinlerdir. Genetiği değiştirilmiş olan T hücreleri artık canlı ilaçlardır ve tümör hücrelerine özel olan belirli proteinleri hedefleyen ‘’süperaktif’’ bağışıklık sistemi hücrelerine dönüşmüşlerdir! Bu hücreler çoğaltılıp hastaya damar yoluyla verilmeden önce hastanın kendi bağışıklık sistemi hücreleri kemoterapi yoluyla tahrip edilir. Böylece yeni üretilen CAR-T hücrelerinin vücut içindeki etkinliği arttırılır ve sahip oldukları yeni reseptörler sayesinde tümörün yok edilmesini sağlarlar. 

FDA (Food and Drug Administiration) tarafından onaylanan bu tedavi şu an kan kanserlerinde özellikle çocukluk çağı lösemilerindeki ileri dönem hastalarda kullanılmaktadır. Günümüzde immünoterapi yöntemleri, ileri seviye kanser hastaları için yeterli kalmıyor. Cerrahi ve kemoterapi süreçleri ardından destekleyici tedaviler arasında kalıyorlar. Fakat bu durum, immünoterapinin potansiyelini değiştirmez. Gelecekte, bu tedavi yöntemi hakkında ciddi gelişmeler göreceğiz. Klinik araştırmaların devam etmesiyle birlikte geleceğin kanser tedavisi olarak karşımıza kendi hücrelerimiz çıkabilir!