İnsan Harici Primatların da Dişleri Çürüyor mu? Diğer Primatlardaki Diş Çürüklerinin Sebebi Ne?

Diş çürüğü, günümüz insan popülasyonları arasında en yaygın görülen sağlık sorunlarından bir tanesidir. Diyet, çevre ve genetik faktörlerden etkilenen diş çürüğü yüzyılımızın en büyük oral sağlık problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Protein temelli bir diyete sahip olan avcı-toplayıcı hayat tarzından karbonhidrat temelli bir diye barındıran yerleşik-çiftçi hayat tarzına geçişle birlikte diş çürüğünün görülme frekansında da kayda değer bir artış olduğu düşünülmektedir.

Wikipedia

Diş Çürüğü Nasıl Oluşur?

Karyojenik mikroorganizmaların şeker içerikli gıdaları metabolize etmesi sonucu ortaya çıkan asidin mineralize diş sert dokularını tahrip etmesiyle diş çürüğü oluşmaktadır. Bu sürece Streptococcus mutans ve Streptococcus sobrinus başta olmak üzere büyük bir mikroorganizma kompleksi dahil olmaktadır. Bu kompleksi oluşturan mikroorganizmaların birçoğu yalnızca insanların değil diğer primat türlerinin de doğal ağız florasında farklı oranlarda bulunmaktadır.

Diş çürüğü, insanlarda görüldüğü kadar sık görülmese de insan dışındaki diğer primatlarda da görülen bir hastalıktır.

İnsan-Harici Primatların Dişleri Neden Çürüyor?

Amerikan Primatoloji Dergisi'nde yayınlanan ve farklı türlerden 8000'e yakın primat dişinin incelendiği bir makaleye göre, çürük frekansı primat türleri arasında değişiklik göstermekle birlikte, birçok primat türünde düşüktür. En yüksek çürük frekansı (%7.4) bantlı yaprak maymunlarında gözükürken en düşük çürük frekansı (%0) domuz kuyruklu langurlarda bulunmuştur. Arka diş çürükleri özellikle nadir görülürken ön diş çürüklerinin görülme sıklığı değişkenlik göstermektedir. Ön diş çürüklerinin %88'ini arayüz çürükleri oluşturmaktadır. Bu durumun bazı primat türlerinin şekerli meyvelerdeki sıvıyı emmek için ön dişlerini kullanmalarından kaynaklandığı düşünülmektedir. Şempanzelere özgü bir davranış olan ve "wadging" adı verilen gıdaları dudaklar ile ön dişler arasında bekletme davranışı şempanzelerde yüksek frekansta gözüken ön bölge diş çürüklerini açıklamaktadır.^[1]

The Journal of American Primatology

Advances in Oral Biology isimli dergide eski dünya maymunlarının yeni dünya maymunlarına oranla daha yüksek bir çürük frekansı gösterdiği belirtilmiştir. Esaret ortamında yüksek karbonhidrat içerikli gıdalarla beslenen maymunların diş çürüğü prevalansı doğal ortamındakilere oranla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Karyojenik mikroorganizmaların yavru maymunlara geçişinin tıpkı insanlardaki gibi ebeveyn yoluyla olduğu da elde edilen veriler arasındadır.^[2]

Chimpanzee Sanctuary Northwest

Cinsiyetin diş çürükleri üzerindeki etkisine bakıldığında ilginç bir şekilde dişi şempanzelerde erkek şempanzelere oranla 5 kat daha fazla diş çürüğü görüldüğü sonucuna varılmıştır. Benzer sonuçlar insanlarda da elde edilmiştir. Bu durumun hamilelik dönemi, fizyolojik durumlar, tükürük bileşenleri ve oral mikrobiyom gibi tükürük pH'ını düşürebilen faktörlerden kaynaklandığı düşünülmektedir.^[3]