Hindistan ve Asya Levhalarının Anormal Hızlı Birleşmesini Açıklayan Çift Yanlı Dalma Modeli, Dalma Levhası Kalıntılarının Keşfiyle Doğrulandı!

Tetis Okyanusunun kapanması ve ardından Tibet platosunun oluşması, Dünya tarihindeki en önemli tektonik olaylarından bir tanesidir. Hint yarımadasının olağandışı bir hızla kuzeye doğru sürüklenip de Asya ile nasıl birleştiği ise; tektonik, iklim ve ekosistemlerdeki küresel değişimlerin çözümlenmesinde esas bir problem olarak süregelmektedir.

Tetis Okyanusunun çift taraflı dalması (İng: "double subduction"), bu anormal birleşme hızını yorumlamada yol gösterici model olarak karşımıza çıkıyor. Ancak daha önce ne Himalaya ne de komşu bölgelerden bu modeli destekleyecek sağlam bir kanıt tespit edilmedi.

Yakın zamanda Çin Bilim Akademisi (CAS) Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü (IGG) doktora öğrencisi Yang Shun, Profesör He Yumei ve Jiang Mingming'in denetimi altında iş arkadaşlarıyla çift taraflı dalma modelini doğrulayacak önemli bir sismik kanıtı ortaya koydu. Ekibin Science Advances dergisinde öne sürdüğü bu kanıt, üst mantoda tespit ettikleri levha kalıntılarıydı.^[1]

Çalışma, Hint-Asya çarpışma sisteminin doğusundaki Myanmar bölgesinde yapıldı. Bunun sebebi ise, Myanmar'ın kıta-kıta çarpışmasından daha az etkilenmesiydi. Dolayısıyla çift taraflı dalmadan kalma levha kalıntılarını aramak için ideal bir yerdi. Fakat yakın zamana kadar burada hiç sismik gözlem veya Dünya'nın içinin yapısal görüntülemesi yapılmadı.

IGG/CAS'ta Dünya'nın içyapısı üzerine çalışan ekip, Myanmar Orojeninde Çin-Myanmar Jeofiziksel Ölçümü (CMGSMO) ile 2016'da Myanmar'a sismik dizilim konuşlandırdı. Bu yenilikçi sismik dizilimden gelen verileri kullanarak araştırmacılar, Myanmar'daki üst mantonun yapısını yüksek çözünürlükte inceleyebildi. Sismik tomografi ve dalga biçimi modellemesi ile araştırmacılar ilk defa, Tetis tektonik rejiminin üst mantosunda bozulmamış bir durumda duran iki paralel dalma levhası tespit etti.

Son olarak araştırmacılar, elde ettikleri levha görüntüsünü Myanmar'daki dalmayla bağlantılı magmatizm ve ofiyolitlerin zaman-mekân dağılımıyla karşılaştırdılar. Elde ettikleri bulguların çift taraflı dalmayı doğruladığı sonucuna vardılar.

Bunun hemen ardından başka bir jeodinamik nümerik modelleme çalışmasıysa, levha kalıntılarının neden hiç kırılıp derine gömülmeden üst mantoda kaldığını açıkladı. Çalışma, tatmin edici ve çok disiplinli yer bilimsel bulgularıyla, Tetis okyanusunun çift taraflı dalma modelini iyice sağlamlaştırdı.