Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Güneşte Kalınca Neden Derimizin Rengi Kararıyor da Saçlarımızınki Açılıyor?

Güneşte Kalınca Neden Derimizin Rengi Kararıyor da Saçlarımızınki Açılıyor? Balanced Babe
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Özellikle yaz aylarında güneş altında daha fazla kaldığınızda teninizin koyulaştığını ("bronzlaştığını") mutlaka deneyimlemişsinizdir. Ama bunun yanında, birçoğunuz, saçlarınızın ve hatta kol kıllarınız gibi kılların renginin de açıldığını görmüşsünüzdür. Derinizin rengi koyulaşırken, kıllarınızın renginin tam tersi yöne giderek renk tonu olarak açılmasının nedenini hiç düşündünüz mü?

Vücudumuzdaki Ölü ve Canlı Yapılar

Bunun en kısa açıklaması şudur: Derinizin rengini üreten hücreler canlı hücrelerdir. Saçınız ve kolunuzdaki kıllar ise keratin yapılı, ölü dokudur. Buna bağlı olarak, güneşin yıpratıcı ışınlarına verdikleri tepkiler de farklı olmaktadır. Önce ölü olan saçlarınızla başlayalım:

Normalden fazla miktarda güneş altında kaldığınızda, güneşten gelen morötesi ışınlar (özellikle de UVA ve UVB ışınları), saçınızdaki melanin pigmentini parçalıyor. Melanin kaybeden saçlarınız ve vücudunuzun geri kalanındaki kıllar renk tonu olarak açılıyor; çünkü saçımızı farklı renklerde yapan pigment melanin. Örneğin sarı saçlılara bu rengi veren şey, özel bir pigment değil; saçlarında çok az melanin bulunuyor olması. Siyah saçlılarda ise bol miktarda melanin bulunuyor. Normalden fazla güneşte kalındığında bu melanin parçalanıyor ve saçın rengi de açılıyor.

Öte yandan derinizdeki melanin üreten melanosit hücreleri canlıdır. Güneş'ten gelen ışınlar derinizdeki melanini de aynı şekilde parçalıyor; fakat saçlarınızda olanın aksine, derinizde bu parçalanmaya cevap verebilecek canlı hücreler var. Bu hücreler hızla melanogenez sürecine giriyorlar ve fazladan melanin üretmeye başlıyorlar. Normal üretimin üzerine çıktıkları için derinizde fazladan melanin birikiyor. İşte bu, derinizin koyulaşmasına neden oluyor. Yine, açık deri rengine sahip bireylerde melanin pigmenti azdır; siyahilerde ise bu pigment daha fazla bulunur. Yani deri rengini belirleyen tek şey, melanin isimli pigmentin miktarıdır.

Ancak hepinizin bildiği gibi, yaz bitip de güneş altında kalmayı bıraktığımızda, saçlarımız da derimiz de eski rengine döner. Aslında saçlarımızın geri dönmesi çok daha uzun zaman alır, çünkü parçalanan melaninin yerine yeni melanin gelemez. Dolayısıyla alttan gelen yeni saçın, eski saçımızın yerini alması gerekir. Bu da ayda 1.25 santimetre hızında olur. Derimiz ise çok daha hızlı bir şekilde eski rengine döner; çünkü fazladan melanin zaman içinde parçalanır ve arkadan gelen aşırı melanin üretimi olmadığı için deri rengi de eskisine dönebilir.

Yazın Saçlarınız Neden Birbirine Daha Çok Dolanıyor?

Yazın saçlarınızda olan bir diğer değişim ise, özellikle uzun saçlı bireylerde saçların birbirine daha fazla dolanmasıdır. Bunun nedeni, saçlarımızda bulunan merkaptan (ya da tiyol) isimli kimyasallardır. Güneş ışınları altında bu kimyasal oksidizasyon tepkimesi geçirerek sulfonik asit isimli bir diğer kimyasala dönüşür. Saçlarımızda bulunan tiyol zincirleri birbiri üzerinden rahatlıkla kayarken, sulfonik asitte bu durum görülmez ve saçlar birbirine dolanmaya ve yapışmaya başlar. Ne yazık ki sulfonik asit bir kez oluştu mu, doğrudan kurtulmanın bir yolu yoktur. Bu nedenle bu kimyasal hiç oluşmadan müdahale etmek gerekir. İşte burada devreye saç kremleri (İng: "conditioner") giriyor. Bu kremler, saçlarda sulfonik asit oluştuktan sonra hiçbir işe yaramaz; çünkü kremin görevi sulfonik asidi yok etmek değil, tiyolleri koruyarak sulfonik aside dönüşmesine engel olmaktır. Bu nedenle saç kremleri, güneşe çıkmaya başlamadan önce kullanılmalıdır. Güneşe çıkmadan sürdüğünüz koruyucu kremlerde de benzer kimyasallar kullanılarak morötesi ışınların zararlı etkilerine karşı korunma sağlanmaktadır.

Adaptasyonlar ve Modifikasyonlar

Lisede biyoloji dersi almış olanlar, bu tip geçici değişimlerin adaptasyon, yani doğal seçilim yoluyla gerçekleşen evrimsel değişim olmadığını; modifikasyon, yani kalıtsal olmayan geçici değişimler olduğunu hatırlayacaktır. Bu, doğrudur! Modifikasyonların evrime etkisi sıfır olmasa da, yok denecek kadar azdır. Son dönemde yapılan epigenetik çalışmalar bu etkinin sandığımızdan yüksek olduğunu göstermektedir; ancak genel olarak modifikasyonların evrimsel sürece dikkate değer bir etkisi olmadığını söyleyebiliriz. Bunlar, bireyin çevresel değişimlere verdiği geçici tepkilerdir ve çevre eski haline döndüğünde, bu modifikasyonlar da ortadan kalkar. Dolayısıyla güneşte bronzlaşan bir babanın yavrusu bronz olarak doğmaz. Ancak eğer ki çevresel etki, üremeyi etkileyen genlerde, hücrelerde (örneğin sperm ve yumurtada) veya bu spermleri üreten dokularda kalıcı değişimlere (örneğin mutasyonlara) neden olursa, elbette bu değişimler kalıtsal değere sahip olacaktır ve evrimsel süreci etkileyebilecektir. Çünkü ebeveynlerde meydana gelen bu değişim, yavruların genlerini de etkileyecektir.

Nasıl Korunmalı?

Sistemimizin merkezindeki yıldız olan Güneş yaşam için çok önemli olsa bile, her zaman dostumuz olmadığı hatırlanmalıdır. Güneşin zararlı etkileri, derimizin hücre bölünme döngüsünü bozarak deri kanserine neden olabildiği gibi, uzun vadede melanogenez döngüsünü bozarak da deri kanserine neden olabilmektedir. Ayrıca güneş altında fazla yanmak, 3. derece yanıklara neden olabilir; bu da oldukça tehlikelidir. Tüm bunlara karşı önlem almanın en kolay yolu, aşırı sıcak saatlerde güneş altına çıkmamak ve her zaman koruyucu kremler kullanmaktır. Saçlarınızın renginin açılması veya sertleşip birbirine dolanması sizin için sorun değilse saç kremine gerek yoktur; ancak kullanmanızda da bir sakınca yok.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Schafer. Why Does Hair Lighten In The Sun But Skin Darken? Does It Have To Do With Melanin?. (2006, Haziran 29). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2018. Alındığı Yer: The Tech | Arşiv Bağlantısı
  • D. Engber. Why Does Sunlight Lighten Hair But Darken Skin?. (2016, Haziran 06). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Popular Science | Arşiv Bağlantısı
  • D. M. Gutierrez. Why Does The Sun Make Your Skin Darker But Your Hair Lighter?. (2017, Temmuz 18). Alındığı Tarih: 19 Temmuz 2018. Alındığı Yer: LiveStrong | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 22:01:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7305

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Çin
Hayvan
Göğüs Hastalığı
Üreme
Primat
Hidrotermal Baca
Toplum
Ölümden Sonra Yaşam
Elektrokimya
Aslan
Cinsellik
Kanser Tedavisi
Mars
Karadelik
Kromozom
Örümcek
Kuyruk
Hafıza
Konuşma
Hormon
Paleontoloji
Lgbt
Antropoloji
Küresel Isınma
Hastalık Yayılımı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kütüphaneme girdiğimde, nasıl olup da oradan çıkabildiğimi bir türlü anlayamıyorum.”
Marie de Sevigne
Geri Bildirim Gönder