Göreli Hız: Saatte 80 Kilometre Hızla Giden Araçtan Geriye Doğru Saatte 80 Kilometre Hızla Top Atışı Yapmak...
Göreli Hız: Saatte 80 Kilometre Hızla Giden Araçtan Geriye Doğru Saatte 80 Kilometre Hızla Top Atışı Yapmak...

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu hareketli görsel, lise fiziğinde görülen göreli hızın en harika ve net örneklerinden birisini teşkil etmektedir. Hatırlayacak olursanız bir cismin ne yöne doğru hareket ettiği, o cismi gözleyen kişinin bulunduğu düzlemin hareketine bağlı olarak değişmektedir. Bu bakımdan, bize sabit gibi gelen cisimler başka referans düzlemlerine (gözlemcilere) göre aslında oldukça hareketli olabileceği gibi, bize çok hareketli gibi gözüken cisimler bazı diğer gözlemcilere göre tamamen hareketsiz olabilirler. Elbette ki burada söz ettiğimiz, aynı noktadan bir cisme bakan bireylerin algıları arasındaki nörolojik farklılık değildir. Buradaki farkı yaratan, gözlemcilerin üzerinde bulundukları cisimlerin (veya kendilerinin) hareketleridir. 

Bunun en ilginç örneklerinden birisi, hareketli görselde anlatılmaktadır. Eğer ki bir arabaya binip, saatte 80 kilometre hızla bir yöne doğru hareket ederseniz ve hareketinizin aksi yönüne doğru bir cismi fırlatırsanız, o cisimden büyük bir hızla uzaklaştığınızı görürsünüz; çünkü içerisinde bulunduğunuz araba aynı hızla aksi yönde gitmeye devam ederken, fırlattığınız cisim geriye doğru hareket edecektir. Lakin cismin sizden uzaklaşma hızı, cismin fırlatılış hızıyla ilgilidir. Dahası bu hızın algısı, bulunduğunuz referansa göre farklı olacaktır.

Hareketli görseldeki örneğe bakacak olursak: Saatte 80 kilometre hızla bir yöne doğru gidilirken, aksi yöne doğru saatte 80 kilometre hızla bir futbol topu fırlatılmaktadır. Elbette ki, aracın içerisinde seyir halinde olan bireyler (veya kamera) bu topun kendilerinden saatte 80 kilometre hızla uzaklaştığını göreceklerdir; çünkü topun fırlatıldığı hareket düzlemi içerisinde (arabada) bulunmakta ve topun hareketini bu düzlemden izlemektedirler. Burada dikkati çeken nokta şudur: İşin içine ivme dahil edilmediği müddetçe, topun anlık hareketini tespit ederken, düzlemin sabit hızla hareketinin önemi yoktur. Yani arabanın durgun olması, saatte 30, 60, 90, 120, 200, 500 kilometre hızla hareket ediyor olması önemli değildir. Önemli olan o hareket düzleminden fırlatılan topun hızıdır. Aynı düzlemdeki gözlemcilerin gözleyecekleri tek şey de, bu ilk hızdır. Saatte 80 kilometre müthiş bir hızdır ve görselde görülen de budur. Ancak... Eğer ki tüm bu olayı dışarıdan seyrediyorsanız ve araç üzerinde değil de yerdeyseniz, çok tuhaf bir şey görürsünüz: Araçtan fırlatılan top, sanki hareketsizken serbestçe yere bırakılmış gibi olduğu yere düşer. 

Bu çok mantıklıdır, zira dışarıdan bakan biri aracın gidiş hızından etkilenmezken, araçtan fırlatılan cisimler bu hızdan etkilenirler. Dolayısıyla araç dışındaki gözlemci için top fırlatıldığı anda aslında aracın yönüne doğru saatte 80 kilometre hızla zaten gitmektedir. Aracın üzerindekiler ise, topun hareket halinde olduğunu hissetmezler; onlara durgun bir cisim gibi gözükür, çünkü hem top, hem de bireyler aynı araç üzerinde, aynı hızla hareket halindedir. Dolayısıyla top fırlatıldığında, araç üzerindekilere göre topun hızı, sadece atış hızıyla ilişkilidir. Yerdeki bireye göreyse top, bir yöne doğru saatte 80 kilometre hızla giderken, bir anda diğer yöne doğru saatte 80 kilometre hızla fırlatılmaktadır. Bu iki hız vektörü birbirini sıfırladığı için, top olduğu yere bırakılıveriyormuş gibi gözükecektir.

İşte bu, göreli hız kavramının en güzel örneklerinden birisidir. Sadece bu örneğe bakarak bile, Evren'in varlığı ve Evren içi olguların birbiriyle etkileşimlerinin gözlem referans noktasına göre değiştiği gerçeği fark edilmeli, analizler bu perspektiften yapılmalıdır. Unutulmamalıdır ki bu görelilik, Evren'e mistik bir anlayış kazandırmamakta, bunun yerine fiziksel ya da matematiksel bir analiz yapılırken referans noktalarının doğru bir şekilde tanımlanmasının önemini bizlere göstermektedir.

Hayatın Acımasız Gerçeği: Yellenme

Vejetaryen Dönerci

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim