Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, New Scientist isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İlk defa bir insanın hayatı, gen düzenlenmeyle (gene-editing) kurtarıldı. Lösemi hastası bir yaşındaki Layla’ya, Londra’daki Great Ormond Street Hospital’da uygulanan normal tedaviler başarısız oldu. Layla’nın doktorları, normal tedavilerin yanı sıra deneysel gen terapi yöntemi için izin aldılar. Bu terapide bir donörden alınan, genetiği değiştirilmiş bağışıklık hücrelerini kullandılar. Bir ay içinde bu hücreler Layla’nın kemik iliğindeki tüm kanserli hücreleri öldürdü.

Deneysel Tedavi

Layla’ya henüz üç aylıkken, kemik iliğinden yüksek miktarda olgunlaşmamış kanserli kök hücrelerinin kana salınmasıyla ortaya çıkan, akut lenfoblastik lösemi (ALL) teşhisi kondu. Teşhisi hemen ardından Great Ormond Street Hastanesine kaldırılan Layla, bağışıklık sisteminin eskiye dönmesi için önce kemoterapi tedavisi, ardından da kemik iliği nakli geçirdi. Layla ne yazık ki şansızdı. Kemoterapiden sonra kanserli hücreler hala tespit ediliyordu. Kemik iliği nakli de başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Leyla’nın doktorlarından lösemi uzmanı Sujith Samarasinghe, ilik nakli konusunda şöyle diyor:

Layla’dan daha büyük çocuklarda bu tedavi genellikle başarılıdır. Ancak Layla kadar genç hastalarda tedavi başarısı yalnızca %25 oranındadır.

Layla’nın anne-babası Lisa ve Ashleigh’a daha fazla bir şey yapılamayacağı söylense de aile doktorlara pes etmemeleri için baskı yaptı. Böylelikle, kanser tedavisinde gen terapisi üzerinde çalışan College London Üniversitesi’den Qasim Waseem, tedavi sürecine dahil oldu. 

Hücre Saldırısı Stratejisi

Hücre saldırısı fikrinin temeli; hastanın vücudundan bağışıklık hücrelerinin alınması, alınan hücreleri genetik mühendislik kullanarak kanserli hücrelere saldıracak şekilde değiştirilmesi ve hastaya geri verilmesine dayanıyor. Bu yöntemi kullanan çeşitli sayıda insan özneli araştırmalar tüm dünyada mevcut. Bazı araştmacılar ALL’ye sebep olan kanserli hücrelerin yüzeyindeki CD19 molekülünü tanıyan CAR19 adlı bağışıklık sistemi T-hücre yüzey reseptörü geninin hastanın kendi hücrelerine eklenmesi çalışmalarını yürütüyor. Ancak Layla’da değiştirilebilecek T-hücre sayısı çok az olduğundan bu tedavi yaklaşımı Layla için uygun bulunmadı.

Fakat Qasim’in takımı, “raf üstü” tedaviler geliştirmekteydi. Bu tedavi kapsamında sağlıklı bir donörden alınan T-hücrelerin modifiye edilmesi ve potansiyel bağlamda yüzlerce hastaya nakli söz konusuydu. Normalde bir donörden alınan T-hücreleri, nakledilen kişi ile tamamen uyun göstermezse, nakledilen kişinin bütün hücrelerini “yabancı” olarak niteler ve saldırmaya başlar. Bunu önlemek adına Qasim’in takımı, gen mühendisliği kullanarak donör hücrelerde nakledilen kişinin vücudundaki hücreleri “yabancı” olarak nitelemesine sebep olan geni etkisiz hale getirdi.

Moleküler Makas Stratejisi

Gen düzenleme ile spesifik DNA parçaları “moleküler makaslar”la kesilip mutasyonlar eklenerek amaca göre bir genin işlevi engellenebiliyor. Dr. Quasim’ın Layla için kullandığı moleküler makasların adı TALEN enzimleri. Dr. Qasim’ın New York biyoteknoloji şirketi Cellectis ile geliştirdikleri TALEN stratejisi uygulanmış UCART19 adlı bağışıklık sistemine ait T-hücreleri Leyla’nın tedavisinde kullandı. Hücre saldırısı stratejisini de barındıran bu yaklaşıma göre doku reddinin de önüne geçildi. Ancak bu hücreler şimdiye kadar sadece farelerde denenmişti. Neyse ki birkaç hafta içinde Layla tedaviye olumlu yanıt verdi. Layla’ya 3 ay sonra tekrar kemik iliği nakli yapıldı. Nakil yapılan kemik iliği dokusundaki sağlıklı bağışıklık hücreleri UCART19 hücrelerini “yabancı” olarak algılayarak yok etti ve Layla’nın vücudunda genetiği değiştirilmiş hücre de kalmamış oldu. Layla’nın annesi Lisa şöyle diyor:

Kızımızdan vazgeçmek istemedik. Doktorlardan her şeyi denemelerini istedik.

Leyla’nın babası Ashleigh ise her ne kadar bu durumun korkutucu olduğunu bilseler de kızlarını kurtarmak için yeni tedaviler denemekten hiç şüphe duymadıklarını belirtiyor.

Londra’da yapılan basın açıklamasında “Layla tedavi oldu” demek için çok erken olduğunun ancak bir iki yıl içinde sürecin netlik kazanacağının üzerinde duruldu. Şimdilik Leyla iyi ve kanserin geri döndüğüne dair herhangi bir belirti yok. Böylelikle AIDS hastalarında HIV virüsüne direnci arttıran gen-düzenlenmesi uygulamasından sonra Layla’nın tedavi süreci gen düzenleme tekniğinin kullanıldığı ikinci deneme oldu. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 3
  • Tebrikler! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: New Scientist | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2020 19:48:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4106

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Besin
Doğum
Cinsiyet Araştırmaları
Enfeksiyon
Lipit
Zooloji
Zehirli Mantar
Kimya
Elektrik
Mistisizm
Kafatası
Matematik
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Beslenme Bilimi
Film
İspat
İnsanlar
Homo Sapiens
Uzay Görevleri
Bilim
Maske
Dağılım
Radyasyon
Tardigrad
Galaksi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bizimkisi kadar büyük bir evrende, olabilecek her şey olacaktır.”
Larry Niven
Geri Bildirim Gönder