Fedakarlık ve Evrim: Menapoza Giren Katil Balinalar!

Fedakarlık ve Evrim: Menapoza Giren Katil Balinalar!
Yazar Natural Environment Research Council Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
5,550 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Katil balinalar, doğurganlıkları bittikten sonra uzun bir yaşam sürdüren sadece üç türden (diğer ikisinden biri biziz) biridir. Fakat bilim adamları hâlâ niçin yalnızca bu üçünün böyle olağandışı bir menopozal özellik geliştirdiğini bilmiyorlar.

Öğrenmek için yapılan bir girişimde NERC (Doğal Çevreyi Araştırma Konseyi) yaklaşık 500.000£’luk (yaklaşık 1.600.000 TL) bir projeyi finanse etmeyi kabul etti. Proje, katil balinaların niçin yaşam sürelerinin üçte birinde doğurganlıklarının bittiğini ve yaşamlarının kalanını yavruları ve torunlarını büyütüp korumaya adadıklarını araştırıyor. Araştırmacılar, balinaların 30-40’larında girdikleri menopozun hayvanların sosyal yapısıyla ilişkili olduğunu düşünüyorlar. Projenin araştırma lideri, Exeter Üniversitesi’nden Dr. Darren Croft şöyle diyor:

Katil balinalar, erkek ve dişi yavruların sosyal gruplarından kopmadıkları ve anneleri yaşadığı sürece onunla kaldıkları çok olağandışı bir sosyal sisteme sahiptir. Dişi yaşlandıkça grup üyeleriyle daha fazla gen paylaşır; yaşı büyük dişilerin yavru vermektense yavruları veya torunlarına yardım etme avantajından faydalandığını tahmin ediyoruz.

Diğer bir araştırma lideri, York Üniversitesinden Dr. Dan Franks ise şunları söylüyor:

Katil balinaların durumu, insanlarınkinden oldukça farklıdır. Katil balina çifti yavru verince erkek, oradaki bir dişiyle çiftleşmek için başka bir gruba gider. Fakat insanların aksine, sonra annesinin olduğu gruba döner. Yaşı büyük dişilerin kendilerini yavruları ve torunlarına bakmak için daha fazla baskı altında hissetmelerinin bu nedenle olduğunu düşünüyoruz.

Balinalarda menopozun oluşma nedenini bulmak için ekip, 550’nin üzerinde bireyin bulunduğu iki katil balina topluluğu hakkında son 30 senedir toplanan bilgiyi kullanacak. Bu eşsiz veri kümesi, doğum ve ölüm tarihlerini içermesinin yanı sıra farklı hayvanlar arasındaki genetik ve sosyal ilişkiler gibi daha karışık verileri de kapsıyor.

Reklamı Kapat

Bu verinin analizinde izleyeceğimiz yol, bireyin tahminî yaşayacağı süreyi baz alarak yaşam sigortasına teklif veren sigorta şirketlerininkine benzer bir yöntem kullanmaktır. Hayatta kalma şansları az olduğundan sigara içen, yaşlı veya alkoliklerin sigorta primleri yüksek olacaktır.” açıklamasını yapan Croft ekliyor: “Tabii hemen anne veya nine balinanın yaşıyor olmasının, bu genç memelinin hayatta kalma şansını nasıl etkilediği sorusu geliyor aklımıza.

Ön çalışmalara göre bilim adamları, artık üremeyen bir dişinin etrafta olmasının, yavru ve torunların hayatta kalma şanslarını hayli artırdığını kanıtlamayı umuyorlar. Yavru ve torunların edindiği faydalara ek olarak, kaynak kullanımındaki rekabetin de menopoz evrimine katkıda bulunduğu tahmin ediliyor. Franks şöyle diyor:

Farklı kuşakların yavruları arasında çoğunlukla kaynak kullanımı için mücadele vardır. Yaşça büyük olan dişi balina, dişi yavrularından biriyle aynı zamanda doğurursa, iki yavru memeli birbirleriyle rekabet hâlinde olacaktır. Teorik olarak, yaşı büyük annenin yavrularının bu yarışı kaybetmesi gereklidir. Dolayısıyla yaşça büyük dişinin üreme haklarından vazgeçerek genç kuşakların yavrularını büyütmeye yardım etmesi akla yatkın geliyor.

Bilim adamlarının bir sonraki adımı, menopoza girmiş bir dişinin, yavrunun hayatta kalmasına nasıl yardımcı olduğunu araştırmak. Yaşça büyük dişinin sosyal grup içerisinde lider rolü üstlenerek nerede ve ne zaman yiyecek bulabileceklerini göstermesiyle bu yardımı sağladığı düşünülüyor.

İnsanların menopoz süreçleri daha iyi bilindiğinden, bilim adamları bulgularını insan menopozu ile karşılaştırarak değerlendirmeyi ve böylece bu olağandışı hayvan özelliğinin daha çok anlaşılmasını sağlamayı umut ediyorlar. Franks sözlerini şöyle tamamlıyor:

Bu proje sayesinde insan menopozunun evrimi hakkında daha fazla bilgi öğrenirsek hiç şaşırmam. Önerilerimizin büyük bir kısmı, insan menopozu araştırmalarından esinlenilmiştir, araştırmamızın da insan evrimi hakkında daha fazla soru sormamıza olanak sağlayacak yeni fikirlere yol açmasını umuyoruz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 20:03:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Doğa Gözlemleri
Köpekgil
Bakteriler
Hayatta Kalma
Hasta
Cansız
Dünya Dışı Yaşam
Bilim Tarihi
Elektromanyetizma
Bakteri
Zooloji
Ağız
Endokrin Sistemi
Kara Delik
Astrofotoğrafçılık
Hava
Uzay Aracı
Sivrisinek
Tümör
Su Ayısı
Genom
Karanlık Madde
Kuşlar
Carl Sagan
Malzeme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın