Evrim Sürecinde Büyük Canlı Grupları Nasıl Oluştu? Yeni Bir Matematiksel Model Cevap Verebilir!

Uppsala Üniversitesi'nden ve Leeds Üniversitesi'nden araştırmacılar, Darwin tarafından "berbat bir gizem" olarak tanımlanmış konuya bir çözüm sunan ve modern grupların nasıl geliştiği konusundaki anlayışımızı güçlendiren, fosil kalıntılardaki çeşitlilik örneklerinin matematiksel bir modelini sundu. Araştırma, Science Advances dergisinde yayınlandı.

Fosil kalıntılardaki birçok büyük organizma gruplarının kökeni halen belirsiz görünüyor. En ünlü örneklerden biri olan çiçekli bitkiler, Darwin tarafından ''berbat bir gizem'' olarak adlandırılmıştı. Birçok modern grup aniden ortaya çıkıyor ve bu grupların ataları -tabi, eğer varsa- genelde az sayıda olup, fosil kalıntıları kısa sürede yok oluyor. Diğer taraftan, gruplar bir kez oluştuğu zaman, tıpkı 66 milyon yıl önce Kretase döneminin sonunda olduğu gibi, ''kitlesel yok oluşlar'' gerçekleşene kadar uzun süre baskın olma eğiliminde oluyorlar.

Bu tür modeller şaşırtıcıdır ve genellikle "moleküler saatin" (canlı organizmaların moleküllerinin birbirlerinden ne zaman ayrıldıklarını tahmin etmeye yarayan ayarlanmış oranlar) sonuçları ile çelişirler. Peki bu çelişki nasıl çözülebilir ve bundan ne öğrenebiliriz?

Uppsala Üniversitesi'nden Graham Budd ve Leeds Üniversitesi'nden Richard Mann, bir makalede "doğum-ölüm" adlı türleşme ve soyu tükenme sürecine dayanan, modern grupların kökeni hakkında yeni bir matematiksel model sundu. Doğum-ölüm modelleri, rastgele yok olma ve türleşme olaylarının zamanla nasıl geniş çaplı çeşitlilik örneklerine yol açtığını gösteriyor.

Budd ve Mann, modern grupların atasal yapılarının sayıca az olduğunu ve modern grupların oluşumuna neden olduklarında, atalarının soylarının hızla tükenebileceğini gösterdiler. Buna karşılık modern gruplar ise, hızlı bir şekilde çeşitlenme ve atasal yapıları "yok etme" eğilimindedirler. Dolayısıyla, şaşırtıcı bir şekilde, şu anda var olan canlılar, şimdiye kadar var olan tüm çeşitliliğin önemli bir yüzdesini temsil eder.

Bu modellerin tek istisnası, tarih boyunca en az beş kez gerçekleşmiş olan ve modern grupların oluşumunu büyük ölçüde geciktirebilen, aynı zamanda "kök gruplar" adlı atasal yapıların uzun ömürlülüğünü ve çeşitliliğini sürdüren "kitlesel yok oluşlar"dır. Kök grubu kuşlar olarak kabul edilen dinozorların muazzam çeşitliliği bunun iyi bir örneğidir. 66 milyon yıl önce, Kretase'nin sonundaki göktaşının etkisiyle, hayatta kalarak 10.000'den fazla kuş türüne yol açan küçük bir grup dışında, hepsi ölmüştü.

Yeni model, fosil kayıtlarının birçok anlaşılmaz özelliğini açıklıyor ve genelde büyük grupların kökeni hakkında doğru bir resim çizdiğini öne sürüyor. Bütün bunlar, fosil kalıntılarının moleküler saatin gösterdikleriyle büyük ölçüde çeliştiği göz önüne alındığında, moleküler saat modellerinin daha dikkatli incelenmesi gerektiğini gösteriyor.