Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Embriyonik Diyapoz: Memeli Hayvanlar, Hamileliği Çevre Şartlarına Göre Durdurup, Geciktirebiliyorlar!

Embriyonik Diyapoz: Memeli Hayvanlar, Hamileliği Çevre Şartlarına Göre Durdurup, Geciktirebiliyorlar!
Blastokist evresine gelen embriyo
Flickr
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Çiftleşme ile yavrunun doğumu arasında geçen sürenin bile dışarıdan gelen sinyallere bağlı olduğunu söylesek ne dersiniz? Nerede duruyor bu sperm de bu yumurta döllenmeden kalıyor diyebilirsiniz; ama şaşırtıcı bir şekilde beklemeye alınan yapı, embriyonun ta kendisi!

Embriyonik diyapoz (İng: "embriyonic diapause") embriyonun blastokist evresinde çok düşük bir metabolizma düzeyi ve bölünme hızıyla, türden türe değişen bir zaman diliminde kalmasıdır. Bu ilginç olay, şu ana kadar 130'dan fazla memeli türünde gözlendi ve bu türlere, yakından tanıdığımız fareler ve ayılar da dahil. Hamileliğin bu şekilde geciktirilmesi mevsimsel olarak değişen yemek kaynaklarına, sıcaklığa, fotoperiyoda ve emzirmeye elverişli dönemlere göre belirlenir. Bir yıla kadar bile uzayabilen bu sürenin sonunda başarılı bir hamileliğin gerçekleşmesi ise hazır bir rahme, embriyoyla rahim arasındaki sinyalleşmeye ve çeşitli hormon seviyelere bağlı.

Diyapoz süresince blastokist ya tamamen sessiz (İng: "quiescent") bir evreye girer ya da çok yavaş bir hızda büyümesini sürdürür. Hatta bazı canlılarda blastokist zona pellusida adı verilen koruyucu glikoprotein yapıyı da kaybetmez. Bu olay, bir üreme stratejisi olarak düşünüldüğünde ,bu yöntemi uygulayan türlerin bundan iki şekilde yararlanabileceği görülür: Çiftleşen dişinin belli bir sezonda tek seferde maksimum sayıda yavruyu dünyaya getirmesi ilk avantaj olurken, çevre şartlarının en uygun olduğu zamanı bekleyerek yine olabilecek maksimum sayıda yavruyu dünyaya getirmek ikinci avantaj olarak görülebilir. Bu da demek oluyor ki, embriyonik diyapoz ya seçici bir şekilde anne sütüne bağlı laktasyonel diyapoz olarak gerçekleşir ya da embriyonun her gebelik için gerçekleşeceği şekilde sezonluk diyapoz olarak gerçekleşir.

Laktasyonal diyapozu kullanan memelilere örnek olarak fare verilebilir. Eğer farenin hala emzirdiği bir yavrusu mevcutsa süt üretimini sağlayan prolaktin hormonun seviyesi yükselir ve yüksek prolaktin döllenmiş yumurtanın rahme yerleşmesi için gerekli olan östrojen hormonunun yükselmesinin engeller. Böylece rahme yerleşemeyen blastokist embriyonik diyapoz evresine girmiş olur ve bu evre bir gün ile birkaç hafta arasında sürebilir.

Sezonluk diyapoz ise ayıgiller gibi etçil hayvanlarda yaygın olarak görülür ve bu konuda üzerinde en çok çalışılan hayvan Amerikan vizonudur. Yukarıda belirttiğimiz gibi sezonluk diyapoza yol açan faktörler türden türe değişir. Amerikan vizonu için bu faktör organizmanın günlük aldığı aydınlanma miktarı olarak tanımlanabilecek fotoperiyoddur. Amerikan vizonları Şubatt'an Mart sonuna kadar çiftleşir fakat blastokistler yüksek melatonin seviyesinin yol açtığı düşük prolaktin seviyesinden dolayı embriyonik diyapoz evresine girer. Bu evreden çıkış ise günlerin uzamaya başladığının işareti olan 21 Mart bahar ekinoksu ile gerçekleşir.

Amerikan Vizonu
Amerikan Vizonu
Pixabay

Moleküler Mekanizması

2020 yılının Ocak ayında Developmental Cell dergisinde yayınlanan bir makalede bu sürecin moleküler mekanizmasına ışık tutacak bazı sonuçlar elde edildi. Besin algılama, hücre büyümesi ve gelişmesi gibi konularda kilit rol oynayan serine/treonin kinazı mTOR proteinin inhibisyonunun diyapoz benzeri bir pluripotent durumu tetiklediği bulundu. Ayrıca bu durumun, gerçekte olduğu gibi geri döndürülebilir bir evre olduğu da kanıtlandı. Açlığa bağlı olarak LKB1-AMPK yoluyla inhibe edilen mTOR glikoliz artımına da yol açtığı gösterildi. Aynı zamanda protein sentezi, lipid sentezi ve purin bazının sentezi gibi önemli görevleri olan glutamin amino asidinin de embriyonik diyapoz durumunda kalmak için gerekli bir faktör olduğu belirlendi.

Bu Özelliği Anlamak Ne İşimize Yarar?

Embriyonik diyapoz sırasında bazı blastokistlerin tamamen sessiz bir evreye girebildiğinden bahsetmiştik. Buna benzer bir mekanizma bazı kanser hücrelerinde ve yaşlanmış kök hücrelerde de görülebildiği için bu mekanizmanın çözülmesi bu sessiz evrenin yarattığı sorunların çözümüne katkı sağlayabilir. Ayrıca tüp bebek araştırmaları için de klinik yararlar sağlayabilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 10
  • Tebrikler! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/10/2020 12:23:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8951

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Zooloji
Anne
Aşılar
Cinsellik Araştırmaları
Diyet
Şiddet
Sinir Sistemi
Öğrenme Alanı
Hayvan Davranışları
Küresel Salgın
Sürüngen
Ortak Ata
Ölüm
Neandertal
Atmosfer
Olasılık
Fotoğraf
Kök Hücre
İnsanlık
Oyun Teorisi
Şempanze
Cinsiyet
Dünya
Genel Görelilik
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Burjuvazinin bilim insanları, teorilerinin tanrıya veya para sahiplerine tehlike arz etmediğinden emin olurlar.”
Georgi Plekhanoff
Geri Bildirim Gönder