Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Doğru Büyüklükte Olmak Üzerine... (İnsan Boyundaki Karınca, Dev Bir Kayayı Kaldırabilir miydi?)

Doğru Büyüklükte Olmak Üzerine... (İnsan Boyundaki Karınca, Dev Bir Kayayı Kaldırabilir miydi?)
12 dakika
13,836
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Farklı hayvanlar arasındaki en belirgin farklılık büyüklük farklılığıdır, fakat nedense hayvan bilimciler tuhaf bir şekilde buna çok önem vermemişlerdir. Önümdeki kalın hayvan bilim kitabında fareyle balina hakkında birkaç gönülsüz itiraf olsa da kartalın serçeden daha iri veya hipopotamın yaban tavşanından daha büyük olduğuna dair en ufak bir bilgi yok. Ancak yine de bir yaban tavşanının bir hipopotam kadar iri veya bir balinanın bir ringa kadar küçük olamayacağını göstermek kolaydır. Her hayvan çeşidi için uygun bir büyüklük vardır ve büyüklük çok değiştiğinde kaçınılmaz olarak şekil de değişir.

Olası durumların en belirginini ele alalım ve on sekiz metre boyunda dev bir adam düşünelim; çocukluğumun resimli Çarmıh Yolcusu (Pilgrim’s Progress) kitabındaki Dev Papa ve Dev Putperest kadar. Bu yaratıklar sadece Christian'ın on katı uzunluğunda değil, aynı zamanda on katı genişliği ve on katı kalınlığındaydılar; bu durumda toplam ağırlıkları bin katı kadardı, yani yaklaşık seksen doksan ton. Ne yazık ki kemiklerinin enine kesiti Christian'ınkilerin sadece yüz katı kadardı, bu nedenle dev kemiğinin her bir santimetre karesi, bir santimetre kare insan kemiğinin taşıdığı ağırlığın on katını çekmek zorundaydı. İnsan kalça kemiği, insan ağırlığının on katı ağırlık altında kırıldığına göre Papa ve Putperest her adımda kalçalarını kırarlardı. Hatırladığım resimde oturuyor olmalarının nedeni şüphesiz buydu. Ancak yine de bu durum Christian ve Dev Katil Jack’e duyulan saygıyı azaltıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Hayvanbilime geri dönersek uzun, ince bacaklı, zarif, küçük bir yaratık olan ceylanın kocaman olduğunu düşünün; şu iki şeyden biri olmazsa kemikleri kırılırdı. Ya gergedan gibi ağırlığının her gramını çekecek kemik alanına sahip olmak için bacakları kısa ve kalın olabilirdi. Ya da zürafa gibi dengesini sağlamak için gövdesi basık ve bacakları açılı uzanıyor olabilirdi. Bu iki yaratıkla karşılaştırma yaptım çünkü ikisi de ceylanla aynı takıma aittir ve hatırı sayılır derecede hızlı koşucular oldukları göz önüne alınırsa her ikisi de fiziksel olarak oldukça başarılı hayvanlardır.

Christian'a sadece küçük sıkıntılar yaratan yer çekimi kuvveti Papa, Putperest ve Umutsuzluk Devi için tam bir baş belasıydı. Fare ve daha küçük hayvanlar için ise neredeyse hiç tehlike yaratmaz. Bir fareyi bin metrelik bir maden kuyusuna atarsanız dibe vardığında, düştüğü yerin yumuşak olması koşuluyla, hafif bir darbe alır ve yürür gider. Benzer bir durumda sıçan ölür, insanın sağı solu kırılır, at ise paramparça olur. Çünkü havanın harekete karşı direnci, hareket eden nesnenin yüzeyiyle orantılıdır. Bir hayvanın uzunluğunu, genişliğini ve yüksekliğini ona bölerseniz ağırlığı binde birine düşer, yüzeyi ise sadece yüzde birine. Yani küçük hayvanların düşmeye karşı direnci, büyük hayvanlara göre hareketi sağlayan kuvvetten on kat büyüktür.

Tüm Reklamları Kapat

Bu sebeple bir böcek yer çekimi kuvvetinden korkmaz, hiçbir tehlike yaşamaksızın düşebilir ve tavana tutunmaktan çekinmez. Uzun bacaklı örümceklerdeki gibi zarif ve etkileyici tutunma biçimleri edinebilir. Fakat memelilere yer çekimi kuvvetinin yarattığı zorluk kadar böceklere de zorluk çıkaran bir kuvvet vardır: Yüzey gerilimi. Banyodan çıkan bir insan üzerinde yaklaşık yarım milimetre kalınlığında bir su filmi taşır. Bu su kabaca yarım kilogram ağırlığındadır. Islak bir fare yaklaşık kendi ağırlığı kadar su taşımak zorundadır. Islak bir sinek, ağırlığının birçok katı kadar suyu kaldırmak zorundadır ve hepimizin bildiği gibi bir sinek, suyla veya başka bir sıvıyla ıslandığında gerçekten çok tehlikeli bir duruma düşer. İçecek peşindeki bir sinek, yiyecek arayışıyla uçurumdan sarkan bir insan kadar büyük bir tehlike altındadır. Sinek suyun yüzey gerilimine yakalandığında, yani ıslandığında, çok büyük olasılıkla boğulana kadar öylece kalır. Sucul böcekler gibi birkaç böcek türü ıslanmaz olmayı başarır; çoğunluğu uzun hortumları sayesinde içeceklerinden mümkün olduğunca uzak durur.

Tabii uzun kara hayvanlarının da karşılaştığı başka güçlükler vardır. Onlar da insana göre daha yükseğe kan pompalamak zorundadır, dolayısıyla daha yüksek bir kan basıncına ve daha kalın kan damarlarına ihtiyaç duyar. Fil ve zürafaya göre çok fazla sayıda insan, atardamar patlaması nedeniyle ölür. Fakat şu nedenle, her hayvan türünün büyüklük problemleri vardır: Tipik bir küçük hayvan, örneğin çok ufak bir solucan veya bir rotifer (tekerlekli hayvanlar), ihtiyaç duyduğu bütün oksijenin emilebileceği düzgün bir deriye, yiyeceklerinin özümsenmesine yetecek kadar yüzeyi olan düz bir bağırsağa ve tek bir böbreğe sahiptir. Boyutlarını her yönde on katı artırın, ağırlığı bin katına çıkacaktır. Dolayısıyla kaslarını minyatür emsali kadar verimli kullanabilmesi için bin katı kadar daha fazla günlük yiyecek ve oksijene ihtiyaç duyacak, bin katı kadar daha fazla atık madde boşaltacaktır.

Bu durumda şekli aynı kaldığı müddetçe yüzeyi sadece yüz kat artmış olacaktır, derisinin her milimetre karesinden dakikada on katı kadar daha fazla oksijen girmeli ve bağırsaklarının her milimetre karesinden on katı kadar daha fazla yiyecek geçmelidir. Emme güçlerinin sınırına gelindiğinde yüzeylerinin özel birtakım araçlarla artırılması gerekir. Örneğin, derinin bir parçası püskül şeklinde dışarıya çıkarılarak solungaç oluşturulabilir veya içeriye itilerek akciğere dönüştürülebilir, böylece hayvanın cüssesine orantılı olarak oksijen emen yüzey artırılır. Örneğin bir insan seksen dört metre karelik bir akciğere sahiptir. Benzer şekilde bağırsak da düzgün yüzeyli ve düz olmak yerine kıvrımlaşmıştır ve kadife gibi bir yüzey geliştirmiştir; diğer organlar da daha karmaşıklaşmıştır. Gelişmiş hayvanlar, daha karmaşık oldukları için az gelişmişlerden büyük değildir. Daha büyük oldukları için daha karmaşıktır. Aynı şey bitkiler için de geçerlidir. Durgun suda veya ağaç kabuklarında yetişen yeşil yosun gibi en basit bitkiler yalnızca yuvarlak hücrelerdir. Gelişmiş bitkiler yaprak ve kök çıkarıp yayarak yüzeylerini artırır. Karşılaştırmalı anatomi, çoğunlukla hacme orantılı olarak yüzey artırma çabası hikâyesidir. Bazı yüzey artırma yöntemleri bir noktaya kadar işe yarar, ancak çok geniş bir adaptasyon yeteneğine sahip değildir. Örneğin, omurgalı hayvanlar solungaç veya akciğerlerden gelen oksijeni vücutlarının her yerine kanla taşırken böcekler trake denen ve birçok noktada yüzeye açılan kör kanallar aracılığıyla vücutlarının her yerine doğrudan hava alır. Bu durumda birtakım hareketlerle trake sisteminin dışındaki havayı tazeleyebilse de oksijenin difüzyon yoluyla incecik kanallardan nüfuz etmesi gerekir. Gazlar, diğer moleküllerle çarpışan bir gaz molekülünün aldığı ortalama mesafeden çok da fazla olmayan kısacık mesafelere kolayca yayılabilir. Ancak bir moleküle göre yarım santimetre gibi çok uzak mesafelerde süreç oldukça yavaşlar. Dolayısıyla böcek vücudunun havadan yarım santimetre ve daha fazla uzaklıktaki bölgeleri her zaman oksijen azlığı çeker. Bu nedenle çoğu böcek bir santimetreden daha kalın değildir. Kum yengeçleri böceklerle aynı temel yapıya sahiptir, sadece biraz daha hantaldır. Bununla beraber oksijeni bizim gibi kanlarında taşır ve bu nedenle böceklerden daha fazla büyüyebilir. Eğer böcekler de havayı emme yerine dokuları aracılığıyla dolaştırma yapısını keşfetmiş olsaydı, çok rahatlıkla ıstakoz kadar büyük olabilirdi, gerçi başka nedenlerden dolayı insan kadar büyüyemezdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aynı zorluklar kesinlikle uçmak için de geçerlidir. Havacılığın temel prensibine göre herhangi bir şekle sahip bir uçağı havada tutmak için gereken minimum hız, o uçağın uzunluğunun kareköküyle orantılıdır. Doğrusal boyutları dört kez büyüyen uçak, iki kat hızlı uçmak zorundadır. Bu durumda minimum hız için gereken güç, makine ağırlığından çok daha fazla artar. Küçüğünün altmış dört katı ağırlığında olan daha büyük uçak, havada kalmak için küçüğünün yüz yirmi sekiz katı büyüklüğünde beygir gücüne ihtiyaç duyar. Aynı prensip kuşlara uygulanırsa, neredeyse büyüklüklerinin sınırına gelindiğini görürüz. Bir meleğin kanatları, kilogram başına bir kartal ya da güvercinin kanatları kadar güç üretseydi, bu kanatlara güç verecek kasları barındırmak için melek, vücudundan bir metreden fazla öne çıkan bir göğüs kafesine gereksinim duyardı; üstelik ağırlıktan tasarruf etmek için bacakları da sopa gibi incecik olurdu. Gerçekte, kartal veya çaylak gibi büyük bir kuş ağırlıklı olarak kanat çırpmayla havada kalmaz. Genelde süzülürken görülür; başka bir ifadeyle yükselen bir hava sütununda dengede durur. Büyüklük arttıkça süzülmek bile zorlaşır. Durum böyle olmasaydı kartallar, kaplan kadar büyük olur ve insana düşman uçakları gibi dehşet saçardı.

Artık büyüklüğün bazı avantajlarına geçme zamanı geldi. En belirgin olanlarından biri, sıcak kalmayı sağlamasıdır. Dinlenme halindeki bütün sıcakkanlı hayvanlar, derilerinin birim alanından aynı miktarda ısı kaybederler; bu nedenle ağırlıklarına değil, yüzeylerine oranla yiyecek takviyesine ihtiyaç duyarlar. Beş bin fare, bir insan ağırlığındadır. Toplam yüzeyleri ve yiyecek veya oksijen tüketimleri ise bir insanınkinin yaklaşık on yedi katıdır. Aslında bir fare her gün ağırlığının dörtte biri kadar yiyecek yer, bunun çoğu sıcaklığını korumak için kullanılır. Bu nedenle küçük hayvanlar soğuk ülkelerde yaşayamazlar. Kuzey Kutbu’nda ne sürüngenler yaşayabilir, ne amfibik hayvanlar ne de küçük memeliler. Spitzbergen’deki en küçük memeli hayvan tilkidir. Küçük kuşlar kışın uzaklara göç ederken böcekler ölür, bununla birlikte böcek yumurtaları altı aydan fazla dona dayanabilirler. En dayanıklı memeliler ayılar, foklar ve morslardır.

Karıncaların üzerine bastığınızda, onlara ölümlerin en fenalarından birinin yaşatmaktasınız. Süre bakımından saniyenin ufacık bir diliminde ölüyor olsalar da, sizin üzerinize bir mavi balinadan 10.000 kat daha ağır bir canlının basmasına benzer bir kuvveti ona uyguluyorsunuz! Elbette sadece insanlar milyarlarca karıncanın ölümünden sorumlu değiller. Her yıl ortalamada 30 insan karınca ısırığı nedeniyle ölüyor ve Dünya üzerinde 280 ayrı karınca türü insanlar için ölümcül özelliklere sahiptir! İnsan harici hayvanları öldürmek ve parçalamak içinse, kimi zaman sayıları 20 milyonu aşabilen sürüler avın üzerini kaplamaktadır.
Karıncaların üzerine bastığınızda, onlara ölümlerin en fenalarından birinin yaşatmaktasınız. Süre bakımından saniyenin ufacık bir diliminde ölüyor olsalar da, sizin üzerinize bir mavi balinadan 10.000 kat daha ağır bir canlının basmasına benzer bir kuvveti ona uyguluyorsunuz! Elbette sadece insanlar milyarlarca karıncanın ölümünden sorumlu değiller. Her yıl ortalamada 30 insan karınca ısırığı nedeniyle ölüyor ve Dünya üzerinde 280 ayrı karınca türü insanlar için ölümcül özelliklere sahiptir! İnsan harici hayvanları öldürmek ve parçalamak içinse, kimi zaman sayıları 20 milyonu aşabilen sürüler avın üzerini kaplamaktadır.

Benzer şekilde belirli bir büyüklüğe erişinceye kadar göz, verimsiz denebilecek bir organdır. Dış dünyanın görüntüsünün düşürüldüğü ve bir kameranın filmine karşılık gelen insan gözünün arkası, çapı ortalama bir ışık dalgasının uzunluğundan biraz daha büyük olan bir çubuktan ve koni mozaiğinden oluşur. Her gözde bunlardan yaklaşık yarım milyon kadar bulunur ve iki nesnenin ayırt edilebilir olması için görüntülerinin ayrı çubuk ve konilere düşmesi gerekir. Daha az ama daha büyük çubuk ve konilere sahip olsaydık görüş netliğimizin daha az olacağı çok açıktır. Bu çubuk ve koniler iki katı büyüklüğünde olsaydı belli bir uzaklıktan iki noktayı ayırt edebilmemiz için noktaların birbirinden iki katı kadar daha uzak olması gerekirdi. Fakat çubuk ve koniler daha küçük olup sayıları artsaydı daha iyi göremezdik. Çünkü ışık dalga boyundan daha küçük bir net görüntü oluşturmak olanaksızdır. Dolayısıyla bir farenin gözü, bir insan gözünün küçültülmüş bir modeli değildir. Fare gözünün çubuk ve konileri bizimkilerden daha küçük değildir, sadece sayıları çok daha azdır. Bir fare bir buçuk-iki metre uzaklıktan bir insan yüzünü diğerinden ayırt edemez. İşlevini tam olarak yerine getirebilmesi için küçük hayvanların gözleri, vücutlarına oranla bizimkinden çok daha büyük olmalıdır. Diğer yandan büyük hayvanlar nispeten küçük gözlere ihtiyaç duyar, balina ve filin gözleri bizimkinden biraz daha büyüktür. Çok bilinmeyen nedenlerden dolayı aynı genel prensip beyin için de geçerlidir. Kedi, çita, leopar ve kaplan gibi çok benzer bir dizi hayvanın beyin ağırlıklarını karşılaştırırsak vücut ağırlığı dört katına çıktığında beyin ağırlığının sadece iki katına çıktığını görürüz. Vücuduyla orantılı olarak büyük kemiklere sahip büyük hayvanlar beyin, gözler ve diğer bazı organlardan kısıntıya gidebilir.

Bunlar, her hayvan tipi için optimum bir büyüklük olduğunu gösteren görüşlerden sadece birkaçıdır. Gerçi üç yüz yıldan daha fazla bir süre önce Galileo aksini kanıtlamış olsa da insanlar hâlâ eğer insan kadar büyük olsaydı bir pirenin üç yüz metre yükseğe sıçrayabileceğine inanırlar. İşin doğrusu bir hayvanın sıçrayabileceği yükseklik, büyüklüğüyle orantılı olmaktan daha çok, ondan neredeyse tümüyle bağımsızdır. Bir pire yaklaşık yarım metre kadar sıçrayabilir, bir insansa yaklaşık bir buçuk metre. Belli bir yüksekliğe sıçramak, hava direncini göz ardı edersek, sıçrayanın ağırlığıyla orantılı bir enerji harcaması gerektirir. Fakat sıçrama kaslarının hayvanın vücuduna oranı sabitse, kasın her bir gramı başına üretilen enerji, küçük hayvanlarda yeterince çabuk üretilmesi kaydıyla, büyüklükten bağımsızdır. İşin doğrusu bir böceğin kasları, bizimkinden daha çabuk kasıldığı halde daha az verimli görünür; aksi takdirde bir pire veya çekirge bir buçuk-iki metre sıçrayabilirdi.

Tıpkı her hayvan için uygun bir büyüklük olduğu gibi her insan kurumu için de aynı şey geçerlidir. Yunan tipi demokraside bütün vatandaşlar bir dizi konuşmacıyı dinleyebilir ve yasal meselelerde doğrudan oy verebilirlerdi. Bu nedenle buradaki filozoflar, olabilecek en büyük demokratik devletin küçük bir şehir olduğuna karar verdiler. İngilizlerin temsilî hükümeti icat etmeleri, demokratik ulusu olası hale getirdi ve bu olasılık ilk kez Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçeğe dönüştürüldü, sonra da başka yerlerde. İletişim yayıncılığının gelişmesiyle bir kez daha her vatandaş delegelerin politik görüşlerini duyabildi ve belki de gelecekte ulusal devletin Yunan demokrasi şekline dönüşünü görebiliriz. Sadece günlük gazetelerin ortaya çıkmasıyla referandumlar bile mümkün hale geldi.

Biyologlara göre sosyalizm meselesi, daha çok bir büyüklük meselesi gibidir. Aşırı sosyalistler, her ulusu tek bir ticari firma gibi işletmek isterler. Henry Ford’un Andorra’yı veya Lüksemburg’u sosyalist temellerle işletmekte zorluk çekeceğini sanmıyorum. Bu ülkelerin nüfusundan çok daha fazla insanı zaten şirketleri bünyesinde çalıştırmaktadır. Ford yönetimi altındaki ticari kuruluşların, tabii onları belirleyebilseydik, Belçika Ltd. Şti. veya Danimarka A.Ş.’ni kendi harcamalarını öder konuma getirebileceği oldukça akla yatkın bir düşüncedir. Belli endüstrilerin devlet elinde olması büyük devletler için tek çözüm gibi görünse de zihnimde tümüyle devletleştirilmiş bir Britanya İmparatorluğu veya Amerika Birleşik Devletleri’ni canlandırmak, takla atan bir fili ya da çit üstünden atlayan bir hipopotamı canlandırmaktan daha zordur.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
7
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: UCLA | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/12/2022 06:16:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/422

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Biliş
Abiyogenez
Kas
Kuantum Fiziği
Hukuk
Doğa
Beyaz
Ses
Komplo
Kimyasal
Şempanzeler
Kimya
Öğrenme Teorileri
Balık
Şempanze
Bakteri
İklim Değişikliği
Element
Evrimsel Biyoloji
Yeşil
Felsefe
Antropoloji
Tercih
İspat
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
. J. B. Haldane, et al. Doğru Büyüklükte Olmak Üzerine... (İnsan Boyundaki Karınca, Dev Bir Kayayı Kaldırabilir miydi?). (19 Nisan 2016). Alındığı Tarih: 2 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/422
Haldane, . J. B., Ölez, Ş., Öztürk, O. (2016, April 19). Doğru Büyüklükte Olmak Üzerine... (İnsan Boyundaki Karınca, Dev Bir Kayayı Kaldırabilir miydi?). Evrim Ağacı. Retrieved December 02, 2022. from https://evrimagaci.org/s/422
. J. B. Haldane, et al. “Doğru Büyüklükte Olmak Üzerine... (İnsan Boyundaki Karınca, Dev Bir Kayayı Kaldırabilir miydi?).” Edited by Osman Öztürk. Translated by Şule Ölez, Evrim Ağacı, 19 Apr. 2016, https://evrimagaci.org/s/422.
Haldane, J. B.S.. Ölez, Şule. Öztürk, Osman. “Doğru Büyüklükte Olmak Üzerine... (İnsan Boyundaki Karınca, Dev Bir Kayayı Kaldırabilir miydi?).” Edited by Osman Öztürk. Translated by Şule Ölez. Evrim Ağacı, April 19, 2016. https://evrimagaci.org/s/422.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.