Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir!

Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir! Science Photo Library
3 dakika
2,625
Tüm Reklamları Kapat

Milyonlarca yıl önce yeryüzüne çarptığı düşünülen bir asteroidin, dinozorların neslinin tükenmesine yol açtığını hepimiz biliyoruz. Ancak yine bu asteroidin yeryüzünde biyolojik çeşitliliği en yüksek alanlardan birine ev sahipliği yapan Amazon yağmur ormanlarının oluşmasına sebep olabileceğini hiç düşündünüz mü? Gelin isterseniz bu ilginç konunun detaylarına bakalım...

Günümüzde Amazon Yağmur Ormanları

Güney Amerika'da yer alan Amazon yağmur ormanları, yaklaşık 5,5 milyon kilometrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Güney Amerika'nın büyük bir bölümünü oluşturmakla beraber, 9 ülkenin sınırları içerisindedir. Biyolojik çeşitlilik bakımından Asya ve Afrika'daki yağmur ormanlarından daha zengindir. Hatta yeryüzündeki en zengin ekolojik sistemlerden birisi olarak gösterilir; bununla beraber, Dünya'daki en büyük hayvan ve bitki koleksiyonuna sahiptir. Dünya'da bilinen her 10 türden 1 tanesi Amazon yağmur ormanlarında yaşamaktadır. 2,5 milyon böcek, on binlerce bitki, yaklaşık 2 bin kuş ve memeliye ev sahipliği yapmaktadır. Yaklaşık 40 bin bitki, 2 bin balık, 427 memeli, 428 amfibi, 378 sürüngen türü ile adeta ekolojik bir cennettir. Ayrıca keşfedilen her 5 kuş türünden 1 tanesi yine Amazon yağmur ormanlarında yaşamaktadır. Sadece Brezilya'da ortalama 100 bin omurgasız türü tanımlanmıştır.

Amazon Yağmur Ormanları
Amazon Yağmur Ormanları
Innovation News Network

Amazon yağmur ormanları jaguar, timsah, puma, anakonda, elektrikli yılan balığı, pirana gibi yırtıcı türlere de ev sahipliği yapmaktadır. Uzun lafın kısası Amazon yağmur ormanları biyolojik çeşitlilik açısından inanılmaz zengin bir doğal alandır.

Tüm Reklamları Kapat

Bir Ekosistemin Yok Oluşu, Diğerinin Doğuşu

Amazon yağmur ormanlarının oluşumuna, dinozorların neslinin tükenmesine yol açan asteroidin sebep olduğu düşünülmektedir. Asteroit, şu anda Meksika'da bulunan Yucatan Yarımadası'na çarpmadan önce, Amazon yağmur ormanları halihazırda sahip olduğu bitki örtüsünden çok daha farklı bir bitki örtüsüne sahipti. Panama'daki Smithsonian Tropik Araştırmaları Enstitüsünden Carlas Jaramillo, şöyle diyor:

Göktaşı düşüşünden bir gün önceye girerseniz, ormanda çok sayıda eğrelti otu, iğne yapraklı bitki ve dinozorların bulunduğu açıklık bir alan görürsünüz. Bugün sahip olduğumuz orman, 66 milyon yıl önce gerçekleşen bu olayın ürünüdür.

Jaramillo ve meslektaşları, Kuzey Güney Amerika'da bulunan, Kretase döneminin asteroit çarpmasından hemen önceki ve Paleosen dönemindeki çarpışmadan hemen sonraki kısmına tarihlenen on binlerce fosilleşmiş polen ve yaprak örneğini analiz ettiler. Analizler sonucunda, bitki çeşitliliğinin asteroit çarpmasından sonra %45 azaldığını ve iyileşmesinin 6 milyon yıl sürdüğünü buldular.

Amazon yağmur ormanları, asteroit çarpmasından sonra değişmiştir. Konili bitkilerin ve eğrelti otlarının çoğu ortadan kaybolmuş, yağmur ormanlarında anjiyosperm adı verilen çiçekli bitkiler baş göstermeye başlamıştır. Wyoming Üniversitesi'nden Ellen Currano, şöyle diyor:

Bence buradaki bir numaralı ders, tahmin edilemezlik. Bu tür büyük kaoslar yaşandığında, tüm ekosistemin kuralları değişir.

Jaramillo ve meslektaşları, asteroidin bu büyük değişikliğe neden olmasının birkaç nedeni olduğunu öne sürüyorlar: Birincisi, asteroidin etkisi muhtemelen bir zamanlar ormanın alt seviyelerindeki bitkilerle beslenen büyük otçul dinozorların çoğunu öldürdü. Ayrıca, darbeden sonra gökyüzünden yere düşen kül, gübre görevi görmüş olabilir ve bu da, diğer bitkilere göre hızlı büyüyen anjiyospermlerin tercih ettiği, besin açısından zengin bir toprak oluşturmuştur. Teksas'taki Southern Methodist Üniversitesi'nden Bonnie Jacobs şöyle anlatıyor:

İnanılmaz derecede çeşitli ve yapısal olarak karmaşık bir şekilde ormanın yok olması, bizim ilgimizi çekiyor; ancak şu anda insanların neden olduğu kitlesel bir yok oluş içerisindeyiz ve yine tüm ekosistemler, farklı bir yöne savruluyor. Yağmur ormanları söz konusu olduğunda, son ürün hoşunuza gidebilir ama Kretase'de yaşayan hayvanların hiçbiri bunu yapamadı.

Ekosistem Yok Oluşlarını Anlamak

Jaramillo, bu büyük olayın yağmur ormanlarını nasıl şekillendirdiğini anlamak, biyolojik çeşitlilik sıcak noktalarının bugün ormansızlaşmaya nasıl tepki verdiğini ve iyileşmenin ne kadar süreceğini perspektif haline getirmemize yardımcı olabileceğini söylüyor:

İncelediğimiz bazı yerlerde, 66 milyon yıl süren bu ormanın bir günde nasıl yok olduğunu ve ormansızlaşma oranının şaşırtıcı olduğunu gözlerimin önünde görebiliyordum. Bu çalışmadan, bu çeşitli ormanları geri inşa etmenin uzun zaman aldığını biliyoruz: Ormanı kesip, "Aman, yarın daha fazla ağaç dikerim, bir şey olmaz." diye düşünemezsiniz.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
32
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 29
  • İnanılmaz 16
  • Umut Verici! 10
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Muhteşem! 4
  • Üzücü! 4
  • Bilim Budur! 2
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/06/2024 15:59:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10349

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Metabolizma
Evrim Ağacı Duyurusu
Çiftleşme
Evrim Tarihi
Uzun
Toprak
Olumsuz
Dinozor
Kartal
Tahmin
Video
Botanik
Diş Sorunları
Sayı
Savaş
Primat
Nöroloji
Allah
Nüfus
Bilim Tarihi
Zeka
Makroevrim
Demir
Avcı
Tohum
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
L. Crane, et al. Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir!. (19 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 19 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10349
Crane, L., Çekici, A. A., Bakırcı, Ç. M. (2021, April 19). Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir!. Evrim Ağacı. Retrieved June 19, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10349
L. Crane, et al. “Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 19 Apr. 2021, https://evrimagaci.org/s/10349.
Crane, Leah. Çekici, Ali Arif. Bakırcı, Çağrı Mert. “Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 19, 2021. https://evrimagaci.org/s/10349.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close