Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir!

Dinozorları Yok Eden Asteroit, Yağmur Ormanlarını Doğurmuş Olabilir! Science Photo Library
Yazar Leah Crane Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,970 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Milyonlarca yıl önce yeryüzüne çarptığı düşünülen bir asteroidin, dinozorların neslinin tükenmesine yol açtığını hepimiz biliyoruz. Ancak yine bu asteroidin yeryüzünde biyolojik çeşitliliği en yüksek alanlardan birine ev sahipliği yapan Amazon yağmur ormanlarının oluşmasına sebep olabileceğini hiç düşündünüz mü? Gelin isterseniz bu ilginç konunun detaylarına bakalım...

Günümüzde Amazon Yağmur Ormanları

Güney Amerika'da yer alan Amazon yağmur ormanları, yaklaşık 5,5 milyon kilometrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Güney Amerika'nın büyük bir bölümünü oluşturmakla beraber, 9 ülkenin sınırları içerisindedir. Biyolojik çeşitlilik bakımından Asya ve Afrika'daki yağmur ormanlarından daha zengindir. Hatta yeryüzündeki en zengin ekolojik sistemlerden birisi olarak gösterilir; bununla beraber, Dünya'daki en büyük hayvan ve bitki koleksiyonuna sahiptir. Dünya'da bilinen her 10 türden 1 tanesi Amazon yağmur ormanlarında yaşamaktadır. 2,5 milyon böcek, on binlerce bitki, yaklaşık 2 bin kuş ve memeliye ev sahipliği yapmaktadır. Yaklaşık 40 bin bitki, 2 bin balık, 427 memeli, 428 amfibi, 378 sürüngen türü ile adeta ekolojik bir cennettir. Ayrıca keşfedilen her 5 kuş türünden 1 tanesi yine Amazon yağmur ormanlarında yaşamaktadır. Sadece Brezilya'da ortalama 100 bin omurgasız türü tanımlanmıştır.

Amazon Yağmur Ormanları
Amazon Yağmur Ormanları
Innovation News Network

Amazon yağmur ormanları jaguar, timsah, puma, anakonda, elektrikli yılan balığı, pirana gibi yırtıcı türlere de ev sahipliği yapmaktadır. Uzun lafın kısası Amazon yağmur ormanları biyolojik çeşitlilik açısından inanılmaz zengin bir doğal alandır.

Bir Ekosistemin Yok Oluşu, Diğerinin Doğuşu

Amazon yağmur ormanlarının oluşumuna, dinozorların neslinin tükenmesine yol açan asteroidin sebep olduğu düşünülmektedir. Asteroit, şu anda Meksika'da bulunan Yucatan Yarımadası'na çarpmadan önce, Amazon yağmur ormanları halihazırda sahip olduğu bitki örtüsünden çok daha farklı bir bitki örtüsüne sahipti. Panama'daki Smithsonian Tropik Araştırmaları Enstitüsünden Carlas Jaramillo, şöyle diyor:

Reklamı Kapat

Göktaşı düşüşünden bir gün önceye girerseniz, ormanda çok sayıda eğrelti otu, iğne yapraklı bitki ve dinozorların bulunduğu açıklık bir alan görürsünüz. Bugün sahip olduğumuz orman, 66 milyon yıl önce gerçekleşen bu olayın ürünüdür.

Jaramillo ve meslektaşları, Kuzey Güney Amerika'da bulunan, Kretase döneminin asteroit çarpmasından hemen önceki ve Paleosen dönemindeki çarpışmadan hemen sonraki kısmına tarihlenen on binlerce fosilleşmiş polen ve yaprak örneğini analiz ettiler. Analizler sonucunda, bitki çeşitliliğinin asteroit çarpmasından sonra %45 azaldığını ve iyileşmesinin 6 milyon yıl sürdüğünü buldular.

Amazon yağmur ormanları, asteroit çarpmasından sonra değişmiştir. Konili bitkilerin ve eğrelti otlarının çoğu ortadan kaybolmuş, yağmur ormanlarında anjiyosperm adı verilen çiçekli bitkiler baş göstermeye başlamıştır. Wyoming Üniversitesi'nden Ellen Currano, şöyle diyor:

Bence buradaki bir numaralı ders, tahmin edilemezlik. Bu tür büyük kaoslar yaşandığında, tüm ekosistemin kuralları değişir.

Jaramillo ve meslektaşları, asteroidin bu büyük değişikliğe neden olmasının birkaç nedeni olduğunu öne sürüyorlar: Birincisi, asteroidin etkisi muhtemelen bir zamanlar ormanın alt seviyelerindeki bitkilerle beslenen büyük otçul dinozorların çoğunu öldürdü. Ayrıca, darbeden sonra gökyüzünden yere düşen kül, gübre görevi görmüş olabilir ve bu da, diğer bitkilere göre hızlı büyüyen anjiyospermlerin tercih ettiği, besin açısından zengin bir toprak oluşturmuştur. Teksas'taki Southern Methodist Üniversitesi'nden Bonnie Jacobs şöyle anlatıyor:

İnanılmaz derecede çeşitli ve yapısal olarak karmaşık bir şekilde ormanın yok olması, bizim ilgimizi çekiyor; ancak şu anda insanların neden olduğu kitlesel bir yok oluş içerisindeyiz ve yine tüm ekosistemler, farklı bir yöne savruluyor. Yağmur ormanları söz konusu olduğunda, son ürün hoşunuza gidebilir ama Kretase'de yaşayan hayvanların hiçbiri bunu yapamadı.

Ekosistem Yok Oluşlarını Anlamak

Jaramillo, bu büyük olayın yağmur ormanlarını nasıl şekillendirdiğini anlamak, biyolojik çeşitlilik sıcak noktalarının bugün ormansızlaşmaya nasıl tepki verdiğini ve iyileşmenin ne kadar süreceğini perspektif haline getirmemize yardımcı olabileceğini söylüyor:

İncelediğimiz bazı yerlerde, 66 milyon yıl süren bu ormanın bir günde nasıl yok olduğunu ve ormansızlaşma oranının şaşırtıcı olduğunu gözlerimin önünde görebiliyordum. Bu çalışmadan, bu çeşitli ormanları geri inşa etmenin uzun zaman aldığını biliyoruz: Ormanı kesip, "Aman, yarın daha fazla ağaç dikerim, bir şey olmaz." diye düşünemezsiniz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • İnanılmaz 8
  • Umut Verici! 6
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: New Scientist | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/06/2021 14:23:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10349

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Doğa Gözlemleri
Kamuflaj
Kalıtım
Doğa Yasaları
Zooloji
Gazetecilik
Kültür
Genler
Konuşma
Evrim Kuramı
Böcekler
Köpekbalığı
Parazit
Gen
Böcek Bilimi
Kuantum
Dünya Dışı Yaşam
Test
Avrupa
Gözlem
Tarım
Bilgi
Nasa
Covid-19
Sinirbilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın