Çitalar ve Antiloplar: Buradaki Mantıksızlığı Görebiliyor Musunuz?

Çitalar ve Antiloplar: Buradaki Mantıksızlığı Görebiliyor Musunuz? San Diego Zoo Animals
6 dakika
20,635 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bu harika karikatürde aslında (belki de farkında olmadan) Doğal Seçilim ile Yapay Seçilim arasındaki önemli çizgiye ve farklara değiniliyor. Ancak bu yapılırken, bazı kritik noktalar atlandığı için sanki bir paradoks varmış gibi görünüyor.

Halbuki, elbette, herhangi bir paradoks bulunmuyor. "Karikatür işte..." deyip geçilebilir; ancak birkaç cümleyle değinilen bir konu, evrimsel biyoloji hakkında birçok önemli noktanın aydınlatılması için iyi bir fırsat olabilmektedir. Biz de, birkaç önemli noktaya değinerek bu fırsatı değerlendirmek istiyoruz.

Yapay Seçilim ve Doğal Seçilim 

Öncelikle, Yapay Seçilim ile Doğal Seçilim arasındaki farka değinelim: Çitalar, eğer ki avlarını kendi kontrolleri altında tutabilecek kadar zeki olsalardı, muhtemelen bu karikatürdeki gibi bir durumla karşılaşılırdı. Ancak doğada böyle bir durum söz konusu değil. Çitalar (ve diğer avcılar), kafalarına estiği gibi avlarını seçebilecek konumda değiller. Çitaların "daha hızlı veya yavaş olan avları seçme" gibi bir şansları yoktur. Ellerine geçirebildiklerini yemek durumundadırlar ve bu, genellikle, sürü içerisindeki en zayıf özelliktekiler olur. Zaten karikatürün de odaklandığı nokta budur. Fakat bu, çitaların bilinçli olarak yapabileceği bir tercih değildir. Onlar, yaşam mücadelesi vermektedirler ve avlayabildiklerini yemek zorundadırlar; hangisini avlayacaklarını seçmek konusunda pek fazla tercihleri yoktur. 

Öte yandan bu tür bir seçimi, kendi türümüzde görüyoruz: ineklere, köpeklere, koyunlara, domuzlara, kedilere, keçilere, atlara ve daha nice hayvan türüne uyguladığımız seçilim, kendi tercihlerimizi ve isteklerimizi gözeterek yaptığımız bir seçilimdir. Buna, Yapay Seçilim diyoruz. Bunu seçebiliyoruz, çünkü önümüzde var olan ve evrimin çeşitlilik mekanizmalarıyla yaratılan varyasyonlar içerisinden işimize en gelenleri seçebilecek durumdayız.

Dolayısıyla burada, şahsi tercihlere dayalı Yapay Seçilim'den söz etmemiz mümkün değildir. Av-avcı ilişkisi söz konusu olduğunda, hayatta kalma mücadelesine dayalı Doğal Seçilim'den söz etmemiz gereklidir. Karikatürün değindiği nokta bu açıdan ele alındığında, anlaşılır hale gelmektedir: Her ne kadar sürekli "avcıların gözünden" bakmaya alıştıysak da, evrimsel süreçte avların eli "armut toplamamaktadır". Karikatürün bahsettiği gibi çitalar, sürekli olarak (ister istemez) en yavaş olan avları avladıkça, bu avların popülasyonları nesilden nesle giderek güçlenir, zekileşir, hızlanır, çevikleşir. Öte yandan, avcılar üzerinde de eleyici bir seçilim baskısı bulunmaktadır: avcılar arasından da sürekli en uyumlu olanlar daha fazla avlandığı, diğerleri ise o kadar fazla avlanamadığı için, en güçlü, çevik, zeki olan avcılar hayatta kalır ve çoğalırlar. Yani evrim mekanizmaları, sadece avcılardan yana çalışmaz. Avlar içerisinden de en uyumlu ve başarılı olanları hayatta kalır ve ürer. Ancak bu ne zamana kadar böyle devam eder?

Sınırlar

Unutmamak gerekir ki Evren'deki her şey, biyoloji yasalarından önce kimya yasalarına, kimya yasalarından önce de fizik yasalarına tabidir. Örneğin karikatürde bahsedilen "hızlı koşmak" ile doğrudan ilişkilendirilebilecek kas-iskelet sisteminin evrimi; fizik, kimya ve biyoloji yasalarının her biriyle, çeşitli seviyelerde sınırlanmaktadır. Her birine kısaca bakacak olursak:

Sınır-1: Fizik

Örneğin bu kas-iskelet evrimi, fizik yasaları açısından bakacak olursak, sadece belli bir noktaya kadar güçlenebilir ve irileşebilir. Çünkü bir noktadan sonra, daha güçlü ve hızlı olmak için daha iri kaslara ve kemiklere ihtiyaç olacaktır. Ancak daha iri kemik ve kaslar, daha fazla ağırlık demektir. Daha fazla ağırlık ise, bu ağırlığı taşıyacak daha fazla kas ve kemik demektir. Bu zincirden doğan paradoks, Doğal Seçilim'in hızlı avcılardan yana olan etkisini önce yavaşlatır, sonra tamamen durdurur ve hatta tersine çevirir! Çünkü bu ağırlığın fiziksel olarak korunabilmesi bir noktadan sonra mümkün olmamaktadır. Böylece bir noktaya kadar daha iri kaslı, daha güçlü olmak avantaj sağlarken, belli bir noktayı aştıktan sonra bu kadar iri kaslara sahip olmak herhangi bir avantaj sağlayamadığı gibi, tam tersine dezavantajlı hale de getirebilmektedir!

Sınır-2: Kimya

Kimya açısından baktığımızda, hücresel (sitolojik) veya doku/organlar açısından (fizyolojik) bir analiz yapılabilir. Örneğin vücut kitlesi arttıkça, vücuda taşınması gereken oksijen artar, toplam enerji sarfiyatı da katlanarak artar. Bu nedenle, ciğerlerden toplanan oksijenin ve bu oksijenin enerjiye çevrilme sürecinin verimliliğinin sürekli artması gerekir. Fakat kimyasal tepkimelerin verimliliği ancak belli bir noktaya kadar artabilir. Bu noktaya ulaştıktan sonra, artık üretilen enerji vücuda yetmemeye başlar. Bu da, tıpkı fiziksel sınırlandırmada olduğu gibi, Doğal Seçilim'in iri kaslar ve güçlü kemiklerden yana olan etkisini azaltır, durdurur ve nihayetinde tersine çevirir.

Sınır-3: Biyoloji

Biyolojik açıdan analiz ise, iki yönlüdür: az önce anlattığımız fizik ve kimya engelini aşabilecek boyutta da olabilir; onlar gibi kısıtlayıcı boyutta da... Her şey, popülasyon içerisindeki varyasyonlara (çeşitliliğe) bağlıdır. Eğer ki bir popülasyon içerisinde, her seferinde daha ileri gitmeyi mümkün kılacak varyasyonlar varsa ya da evrimin çeşitlilik mekanizlarıyla üretilebiliyorsa, yukarıdaki bariyerler aşılabilir. Örneğin sadece kas-iskelet sistemi değil ama; başka sistem ve dokuların evrimleşmesi sayesinde bu sınırlar aşılabilir. Öte yandan, eğer ki popülasyon içerisinde gerekli varyasyonlar bulunmuyorsa veya hiç oluşmuyorsa (ki bu şansa bağlıdır), o özelliklerin bırakın maksimum verimliliğe ulaşması, olabileceğinden çok daha düşük bir seviyeye ulaşması bile çok zor olabilir veya hiç mümkün olmayabilir. İşte tam olarak bu sebeple, etrafımızda "mükemmel" canlılar görememekteyiz. Her canlının her özelliği "kötü" seviyeden "iyi" seviyeye kadar olan bir yelpazede bulunur; ancak hiçbiri kusursuz değildir! Benzer şekilde, tam olarak bu sebeple etrafımızda, her özelliğe bir arada (uçma, yüzme, toprakta delik açma, kamuflaj, ekolokasyon, UV ışınları görme, vs. bir arada) sahip olabilen canlılar yoktur. Çünkü biyolojik varyasyon, evrimin seçebileceği malzemeyi kısıtlandırır. Bu kısıt ortadan kalkmadıkça, bir özelliğin evrimleşmesi mümkün olmaz.

Tüm bu sınırlar, evrimin gidişatını doğrudan etkilemekte ve yönlendirmektedir. Bu gidişat, canlının kendisi tarafından seçilemez, değiştirilemez, istek ve arzulara bağlı olarak şekillendirilemez. Tam olarak bu sebeple, hiçbir evrimsel değişim canlının isteğine bağlı olmaz. Hayatta kalma ve üreme potansiyeline bağlı olarak, isteği dışında gerçekleşir.

Diğer Bir Açı: Teleoloji

Bu karikatürün değindiği noktayı birçok başka açıdan da incelemek mümkündür. Örneğin, "teleolojik" (amaç odaklı açıklamalar) açıdan incelemek de mümkündür: aslında düşünülecek olursa, çitaların "daha hızlı avları" yakalaması için de ekolojik bir neden bulunmamaktadır. Daha hızlı koşabilen avlar, daha yüksek besin değerine sahip olmak zorunda değildir ve dolayısıyla avcılara herhangi bir avantaj sağlamazlar. Dolayısıyla çitalar gibi avcıların da, avlarının en hızlılarını yakalamak gibi bir derdi bulunmamaktadır. Bu sebeple, bu yönde bir seçilim baskısı da yoktur. Herhangi birini yakalayabilecek kadar iyi olmaları yeterlidir. Zaten yeterince iyi değillerse, elenip yok olacaktırlar. Ancak ola ki herhangi (örneğin gerçekten de daha hızlı olan antilopların besin değerinin daha yüksek olması gibi) bir sebeple daha hızlıları yakalamaları avantaj sağlayacak olursa, gerçekten de çitalarda bu yönde bir evrimsel değişim olduğunu görürüz. Bu, evrim tarihinde sıklıkla gördüğümüz bir değişim türüdür.

Sonuç

Dolayısıyla evrimsel süreci değerlendirirken sadece "her özelliğin en iyisi" olarak görmememiz gerekmektedir. Evrim, ekolojik ilişkiler ve fizik yasaları ile doğrudan ilişkilidir. Bir canlıda her özelliğin en "süper" olan versiyonu evrimleşmek zorunda değildir. Bir özellik yeterince iyiyse ve hayatta kalma ile üremeye yeterince katkı sağlıyorsa, evrimsel süreç için kâfidir. Çünkü o seviyeden sonrası, ek masraf anlamına gelir ve masraflı organlar, çok seviyede fayda sağlamadıkları sürece evrimsel süreçte desteklenmezler ve elenirler. Bu döngü, mutasyonlar, transpozonlar, crossing-over gibi evrimsel çeşitlilik mekanizmalarının etkisi sayesinde, yeni özelliklerin popülasyonda görülmesiyle kırılabilir. Bu döngüyü aşan özellikler, eğer ki diğerlerine göre avantaj sağlıyorsa, hızla seçilerek popülasyonda baskın hale gelecektir. Ancak bu varyasyonlara (çeşitliliğe) çoğu zaman ulaşmak mümkün olmaz. Dolayısıyla doğru çeşitlilik şartları ve doğru seçilim baskısı, evrimin gerçekleşebilmesinde kilit rol oynar.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Bilim Budur! 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2021 09:10:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2738

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Anksiyete
Müfredat
Bebek
Veri
Hareket
Eczacılık
Ağız
Türlerin Kökeni
Bilim İnsanları
Pandemik
Dünya
Müzik
Yapay
Wuhan Koronavirüsü
Kütle
Tıp
Kimya
Genel Halk
Manyetik
Kuş
Hayvanlar Alemi
Asteroid
Editör Seçkisi
Yayılım
Devir
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın